در پي تأكيد اخير مقام معظم رهبري در ديدار روز چهارشنبه هفته گذشته هيئت دولت، مبني بر لزوم تكميل زنجيره علم و فناوري و توجه بيش از پيش به شركتهاي دانش بنيان به عنوان حلقه آخر توليد ثروت از علم، مجموعههاي سياستگذار و مجري در حوزه علم و فناوري دست به كار تهيه منشور و اوج نامه فعاليتهاي خود براي تحقق اين مطالبه ملي شدند.
سالهاست كه متأثر بودن اقتصاد ما از نفت از سويي و شيطنتهاي سلطهطلبان و برتريجويان در عرصههاي جهاني كه شكل تحريم به خود ميگيرد از ديگر سو، زندگي و معيشت مردممان را تحت تأثير قرار داده است. بنابراين با فراهم شدن زيرساختهاي خودكفايي و مباني علمي و راهبردي رسيدن به مرزهاي دانش كه لازمه تثبيت جايگاه جهاني ملل است، «تكيه به ظرفيتهاي درونزا و قطع وابستگي به بيرون»، ميتواند خط اصلي چشماندازهاي كشور را در بر بگيرد. زيرا « در مناسبات بينالمللى سهم هر كشورى به قدر قدرت درونى او است.»
مقام معظم رهبري در ديدار چهارشنبه گذشته خود با اعضاي هيئت دولت اين مسئله را اينطور تبيين كردند: « اگر ما توانستيم كار علمى را پيش ببريم و علم را اقتصادى كنيم قطعاً در زمينه اقتصاد از فروش نفت و از خامفروشىهايى كه داريم و مانند اينها، براى ما بسيار پر صرفهتر خواهد بود.»
خاوندكار: علم و فناوري
بايد به درد نان شب مردم بخورد
پاركهاي علم و فناوري كه شركتهاي دانش بنيان را درون خود جاي دادهاند و نگاهها براي تكميل بخش مهم و بزرگي از زنجيره علم به آنها است ميتوانند با اصلاح روند موجود فعاليتهاي خود و بازنگري معايب عملكردشان به اضافه سرعت بخشيدن به افزايش تعداد شركتهاي دانش بنيان تأسيس شده مقتدرتر از قبل وارد گود دانش محور كردن اقتصاد كشور شوند. جليل خاوندكار، رئيس پارك علم و فناوري زنجان در اين باره به «جوان» ميگويد: بنيه علمي يك كشور وقتي قوي ميشود كه نه فقط يك جنبه از علم در آن تقويت شود، بلكه وجوه مختلف علم و فناوري با هم تعامل و همپوشاني داشته باشند و اين روند به درد نان شب مردم و تأمين زندگي راحت براي آنها بخورد. وي ادامه ميدهد: به جز جنبههاي دانايي و درك علم كه به نوبه خود خوب و مفيدند، سومين جنبه كه پرداختن به آن امروز در دنيا رسم است، وارد كردن علم در زندگي و استفاده از آن است. بنيه قوي علم را براي جامعه كاربردي ميكند و وارد كردن علم به جنبههاي مختلف زندگي نيز در جاي خود بنيه علم را قوي ميكند. داستان اين است كه صرفاً با افزايش تعداد مقالات نميتوانيم قدرت برتر باشيم. شاخصهاي ديگري وجود دارد كه بايد در آنها حركت كنيم. يكي از آنها جريان آزاد اطلاعات علمي بين بخشهاي مختلف جامعه و صنعت و دانشگاه و دولت است و اين جريان اطلاعات را بايد شبكهاي از نخبگان بين دولت و دانشگاه و بخش فناوري و صنعت مديريت كنند. در حال حاضر دانشگاه ما علم توليد ميكند، اما يا خارج از كشور از آن استفاده ميشود يا اصلاً از آن استفاده نميشود. خاوندكار ميافزايد: براي حل اين مسئله بايد شركتهاي دانش بنيان را تقويت كنيم. به عبارتي كسب و كار را به دست افراد باسواد و آگاه و مطمئن بسپاريم كه ميتوانند بهرهوري را چند برابر كنند. شركتهاي دانش بنيان مشاغل يقه سفيد را در مقابل مشاغل يقه آبي
(DDD) (DANGER DIRTY DIFICULT)ايجاد و تقويت ميكنند. يعني كارگري با زور بازو كار ميكند و از چشم و پوستش مايه ميگذارد براي هر ساعت يك دلار، در مقابل، يقه سفيدها در آزمايشگاه خود با فكر و ايده كار ميكنند و به ازاي هر ساعت كار چند ده يا چند صد دلار ارزش افزوده دارند.
وي راهكار تقويت شركتهاي دانش بنيان را اينطور شرح ميدهد: از مجموعه اساتيد، دانشجويان و فارغالتحصيلان بخواهيم براي راهاندازي كسب و كار يا كار كردن در مجموعههاي مورد تخصص خود وارد پاركهاي علم و فناوري شوند. مجموعههاي مشغول در اين پاركها با يك ايده، يك تيم و يك برنامه كاري كسب و كار ايجاد ميكنند. كمكم پروژه جذب ميكنند و پروژههايشان را با كمكهاي سختافزاري و نرمافزاري ما ميفروشند تا به تدريج يك شركت متولد شود. مواظب هستيم زمين نخورند يا بد زمين نخورند و فعاليتهايشان را در مسير بالندگي رصد ميكنيم. البته تعدادي شكست ميخورند اما اگر خارج از پارك علم و فناوري يك كسب و كار با احتمال 80 به 20 شكست بخورد داخل پاركها اين احتمال جابه جا ميشود.
قاسمي: اقتدار و قدرت تأثيرگذاري ايران در حوزههاي مختلف بالا ميرود
مجيد قاسمي، رئيس دانشگاه صنعتي خواجه نصيرالدين طوسي نيز زنجيره علم را اينطور شرح ميدهد: ايده يا از سوي دانشگاهها متولد و پرورده ميشود، يا از نيازهاي صنعت و جامعه به وجود ميآيد و دانشگاه روي آن كار ميكند. نيازهاي صنعت هم دو صورت دارند؛ يا نيازهاي فعلي هستند كه بايد در سريعترين زمان پاسخ داده شوند يا نيازهايي كه براي رقابت در جامعه صنعتي دنيا بايد به آنها پاسخ داده شود. حالا بايد مكان و افرادي باشند كه با سرمايهگذاري روي محصولات آزمايشگاهي كه در جريان رفع نيازهاي صنعت توليد شدهاند آنها را به محصول مشتري و بازارپسند تبديل كنند. موفقترين مجموعههايي كه ميتوانند اين كار را بكنند فن بازارها و شركتهاي دانش بنيان هستند. وي ميافزايد: اساس تكميل زنجيره علم براي ثروتزايي اين است كه شركتهاي دانش بنيان با فراهم شدن امكانات، تجهيزات، سرمايه و حمايتهايي مثل معافيتهاي مالياتي و وامهاي كم بهره و بلند مدت، محصولات مياني را به محصولات مشتريپسند و مورد نياز بازار تبديل كنند.
رئيس دانشگاه خواجه نصير، منافع تقويت شركتهاي دانش بنيان و تكميل زنجيره علم را براي مردم اينطور بيان ميكند: با افزايش دامنه فعاليت اين شركتها اولاً زمينه اشتغال براي جوانان به ويژه فارغالتحصيلان دانشگاهي فراهم ميشود و مشكلات اجتماعي و اقتصادي كه بيكاري به دنبال دارد، حل ميشوند. دوماً محصولاتي كه اين شركتها توليد ميكنند اغلب high tech هستند كه واردات آنها هزينه زيادي را به كشور تحميل ميكند. اما توليد نمونه داخلي آنها به مراتب ارزانتر خواهد بود. همچنين اگر دانش فني محصولات با فناوري بالا را داشته باشيم، اقتدار در زمينههاي مختلف براي كشور محقق ميشود و قدرت تصميمگيري و تأثيرگذاري ايران در حوزههاي مختلف اقتصادي و علمي و حتي فرهنگي بالا ميرود.
به هر حال، اين مسائل در شرايطي مطرح ميشوند كه پنجشنبه گذشته اولين اجلاس سراسري رؤساي دانشگاهها و مراكز رشد و پاركهاي علم و فناوري در دولت يازدهم و با حضور سرپرست وزارت علوم برگزار شد و بخش زيادي از توان و ظرفيت اين نشست صرف پرداختن به مسائل حاشيهاي رفتن و ماندن يك رئيس يا يك سرپرست صرف شد! فرصت مغتنمي كه ميتوانست در اختيار همافزايي اين مراكز در جهت پر كردن شكافهاي موجود قرار بگيرد. آن هم در شرايطي كه از 3 هزار و 200 شركت دانشبنيان موجود تا 65 هزار شركت دانشبنيان برنامه پنجم توسعه راه زيادي باقي است.
