محسن جعفري| «خدا لعنت كند رشوهگير و رشوهپرداز و كسي را كه دلال ميان آنها است. از رشوه گرفتن دوري كنيد كه اين كار به منزله كفر محض است و شخص رشوهخوار از رحمت خدا به دور خواهد بود» اين حديثي است كه به نقل از پيامبر بزرگ اسلام حضرت محمد (ص) نقل شده است.
دادن مالي منقول يا غيرمنقول يا وجه نقد به كسي براي انجام يا تسريع در انجام مقصود خود يا ابت كردن باطل و حق جلوه دادن آن معناي اصلي واژه رشوه است. بيترديد كمتر كسي در جامعه وجود دارد كه لفظ «رشوه» را نشنيده يا تاكنون با واقعيت آن در خارج ولو با عناويني مجعول همچون« حق حساب، پورسانت و هديه» روبهرو نشده باشد.
تا بوده ما شنيدهايم كه «حق هم دادني است و هم گرفتني» اما بعضيها با پرداخت رشوه طوري رفتار ميكنند كه انگار «ناحق، هم دادني است و هم گرفتني!» شكي نيست كه پديده رشوه در همه جوامع وجود دارد اما شايد بسياري از كاربردهاي رشوه دادن چندان آگاهي نداشته باشند اما در همين بيخ گوش ما هستند كساني كه با خارج كردن چند اسكناس از جيب مبارك قانون و اخلاق و حق را دور ميزنند. بي شك رشوه يك پديده بسيار شوم اجتماعي است كه از مصاديق بارز فحشا و فساد به حساب ميآيد. رشوهگيري يا رشوهخواري افزون بر اينكه جزو مفاسد فردي به حساب ميآيد، بزرگترين مانع اجراي عدالت اجتماعي و قانون نيز محسوب ميشود و شكاف طبقاتي در جامعه را عميقتر ميكند. نفوذ رشوه در هر جامعهاي شيرازه زندگي اجتماعي را از هم ميپاشد؛ از دامن رشوه است كه ناهنجاريها و ضدارزشهايي همچون دروغ، ريا، جعل، بلكه تبعيض و بيعدالتي در آن جامعه رواج مييابد.
رشوه حق حساب، هديه يا انعام!
مينا مهري، روانشناس: در ايران و حتي بسياري از كشورهاي دنيا رشوهگيران و رشوهدهندگان، تحت عناويني مثل حق و حساب، حق الزحمه، هديه و انعام، مبالغي را دريافت و پرداخت ميكنند كه هرچند آنها تصور ميكنند كه اين پرداخت و دريافت حق آنهاست اما در واقع خيانتي بزرگ را مرتكب ميشوند. بيترديد تغيير نام رشوه به هيچ وجه تغييري در ماهيت آن به وجود نميآورد و در هر صورت پولي كه از اين طريق گرفته ميشود، حرام و نامشروع است و مسير زندگي فرد را تغيير ميدهد.
هرچند بسياري از كنار رشوه به راحتي عبور ميكنند اما يكي از بيماريهاي مهلك اجتماعي است. اين پديده، بيترديد منشأ مفاسدي مثل دروغ، نيرنگ و خدعه، ذلت، دزدي، غارت، تنپروري و بسياري ديگر از مشكلات و معضلات است. رشوه دادن در درازمدت سبب قساوت و سنگدلي، قبول نشدن دعا و عبادت، سختي حساب و عذاب اخروي ميشود و چنين فردي كه رشوه داده يا آن را قبول كرده است بايد با تمامي اين موارد نيز كنار بيايد.
جدا از اين موارد، افزون بر مفاسد فردي رشوهخواري و رشوهگيري، اين پديده شوم در عرصه اجتماع هم زيانها و مفاسد فراواني از خود به جا خواهد گذاشت، يعني به عبارتي رشوه داده يا گرفتن مانع اجراي عدالت و قانون، باعث ايجاد فساد مالي و اداري، عاملي براي متوقف كردن رشد جامعه و كند كردن قدرت توليد و سرمايهگذاري جامعه ميشود، حتي رشوه در زمره جرائم عليه آسايش عمومي قرار ميگيرد كه گسترش آن موجب فاسد شدن نظام اداري و نظام اقتصادي كشور خواهد شد. متأسفانه در كشور ما نيز چنين پديده شومي به وضوح قابل مشاهده است و در كمال تأسف شيوع رشوه در جامعه مسير بسياري از پيشرفتهاي اجتماعي و ملي را مسدود كرده و هزينهاي هنگفت را بر دوش جامعه به جا گذاشته است.
افزايش فاصله طبقاتي بين فقير و غني يكي از نخستين پيامدهاي اين پديده شوم است. هرچند در ايران برنامههاي زيادي براي مبارزه با فساد اداري تدارك ديده شده اما در مقابل موفقيت چنداني به دست نيامده است. در ماده 59 قانون مجازات و تبصره آن به صراحت مجازات رشوهگيرنده و رشوه دهنده مشخص شده و آنها به راحتي محكوم ميشوند و راهي زندان خواهند شد اما بيشك نياز است تا برنامهاي جامعتر از اين براي رشوه و رشوهگيري طراحي شود تا شايد از اين طريق بسياري با علم و آگاهي از معضلات رشوه ديگر به سراغ چنين رفتار خطرناكي نروند.
رشوه، هلاكتبار است
محسن عابدي، جامعهشناس: رشوه به عنوان يكي از فاسدترين كنشهاي اجتماعي اثرات اجتماعي و فرهنگي زيادي را در جامعه دارد كه نميتوان از آنها چشمپوشي كرد. اثراتي كه جدا از تأثيرات كوتاهمدت تأثيرات بلندمدتي نيز در جامعه باقي خواهد گذاشت. بيترديد رشوهگيرنده و رشوهدهنده به يك اندازه مرتكب گناه ميشوند. گناه رشوهدهنده و رشوهگيرنده به يك اندازه است و بايد به يك اندازه محاكمه شوند چون اين فرهنگ و سبك زندگي نادرستي و ناصحيحي را در جامعه نهادينه ميكند كه هلاكتبار است.
ضدفرهنگ رشوهگيري، فرهنگ كار و تلاش صادقانه را از جامعه ميگيرد و براي نسلهاي آينده كه اين مسئله را ميبينند و الگو ميگيرند، بسيار مضر است، به همين دليل نبايد فضايي فراهم شود كه رابطه به جاي ضابطه حكمفرما شود و قانونگرايي در جامعه طرد شود. قانون به جامعه نظم ميدهد و قانونگرايي و احترام به قانون در معارف ديني هم توصيه شده است، به همين دليل نيز رشوه جزو بزرگترين مصداق بيقانوني در جامعه محسوب ميشود و باعث ميشود كه قبح زير پا گذاشتن قانون در جامعه شكسته شود و بعد از مدتي هر شخص ميتواند به خود جرئت دهد كه قانون را زير پا بگذارد سپس با دادن مبلغي روي كارش سرپوش گذاشته شود. همچنين بد نيست كه بدانيم حقوق ديگران در رشوه دادن زير پا گذاشته ميشود و كساني كه از راه قانون و سازوكار مشخصي وارد صحنه رقابت شدهاند و به دنبال كار خود و اموراتشان هستند، حقوقشان به راحتي توسط عدهاي هنجارشكن زير پا گذاشته ميشود. دريافت رشوه هم با هر سرپوشي و اسمي كه بر رويش گذاشته ميشود و انسان براي گرفتنش خود را توجيه ميكند، كار بسيار ناصحيح و مذمومي بوده كه بايد با فرهنگسازي مناسب زشتي اين كار به مردم نشان داده شود تا ديگر شاهد دريافت رشوه نباشيم. بيترديد رشوه زندگي فردي و اجتماعي را با چالشهاي بزرگي مواجه ميكند و شايد يكي از بزرگترين عوامل تغييردهنده نظم جامعه همين رشوهگيري و رشوه دادن باشد.
