حوزه تئاتر كشور يكي از عرصههاي هنر نمايشي است كهاين روزها حال و روزش بهتر از سينماي كساد و بدون مخاطب نيست. البتهاين كسادي و كم مخاطبي تئاتر بر خلاف اتفاقات و كشمكشهاي سينماگران به خاطر جيفه دنيا و تصاحب صندليهاي رياست دلايل چندگانه ديگري دارد كه پرداختن به آنها مجالي موسع را ميطلبد. دراين اوضاع بدحالي روزگار تئاتر برپايي چهاردهمين جشنواره تئاتر مقاومت به مثابه دميدن روح تازهاي در كالبد نيمه جان و بيمار آن به حساب ميآيد. به همين منظور گفتوگويي را با حفيظ الله رفيعي مديرعامل انجمن تئاتر انقلاب و دفاع مقدس بنياد فرهنگي روايت انجام دادهايم كه در آن به موضوعاتي از قبيل تعداد و كيفيت آثار، نحوه داوري آثار، چگونگي و شيوه حمايت از گروههاي نمايشي و مسائل و مباحث ديگري را مورد واكاوي قرار دادهايم. شرحاين گفتوگو را در ادامه ميخوانيد.
لطفا در ابتدا كليتي از جشنواره تئاتر مقاومت را براي مخاطبان ما بيان بفرماييد. برنامهريزي اوليه جشنواره چهاردهم تئاتر مقاومت از سال 91 صورت گرفت. براي انجام مقدمات لازم در ابتدا شوراي سياستگذاري جشنواره متشكل از برخي از مديران و كارشناسان و هنرمندان حوزه تئاتر در محل بنياد فرهنگي روايت تشكيل شد.اين اتفاق براي بررسي ضعفها و آسيبشناسي جشنوارههاي قبلي و همچنين بررسي فرايندهاي مختلفاين جريان كه يك جريان كاملاً ارزشي است و نيز مواردي كه لازم بود سياستهايي برايش تدبير و انديشيده شود، برگزار گرديد. از ديگر ادله تشكيلاين جلسه تعيين استراتژي جشنواره چهاردهم و اينكه فضاي كلي حاكم بر جشنواره چگونه بايد باشد، بود كه دراين زمينه بحثها و تبادل نظرات بسيار خوبي صورت گرفت.
و از اين همفكري و آسيب شناسيها چه نتيجهاي حاصل شد؟
نتيجهاي كه از برگزاري جلسات شوراي سياستگذاري گرفته شد - با توجه به اينكه انجمن تئاتر انقلاب و دفاع مقدس از سال 89 تمركزش بر روي توليد بنا نهاد- اين بود كه بر توليد آثاري از جمله متن و اجرا اولويت متمركز اصلي انجمن باشد. بنابراين جشنواره تئاتر مقاومت را «توليد محور» برنامهريزي كرديم و سعي شد از «جشنواره محوري» يا «جشنوارهزدگي» صرف بپرهيزيم و جشنواره را هم يكي از مولفهها و فرايندهاي توليد كار به حساب بياوريم. حالا با توجه به اينكه هدفگذاريمان به سمت يك جريان ارزشي است اساسا ضمن حفظ داشتن نگاه ارزشگرا، سعي ميكنيم ملاحظاتمان را هم در تئاتر مقاومت و نه صرفا توليد، ارزشگرا تعريف كنيم.
جشنواره امسال را در چند بخش برنامهريزي كردهايد؟جشنواره امسال در بخشهايي از جمله صحنهاي، خياباني، كودك و نوجوان، عروسكي و نمايشنامهنويسي برگزار ميشود. البته قرار بود كه يك بخشي تحت عنوان بخش خارجي در نظر بگيريم كه هم اكنون در دبيرخانه جشنواره در حال بررسي است كه اگر آثار شايسته و مناسبي به دستمان برسد اين بخش خارجي را هم راهاندازي كنيم.
با توجه به نسبي بودن نگاه ديگر كشورها به لفظ مقاومت و اينكه عمل مقاومت در مقابل چه اتفاقي يا چيزي تعريف ميشود، آيا شما قبلاً براي صاحبان اثر ابعاد و حدود و ثغور مقاومت را تعريف كردهايد؟ آيا اشتراك ديدگاهي كه ما نسبت به مقاومت داريم را ملاك قرار ميدهيد؟
ما مقاومت را بر اساس نوع نگاه خودمان تعريف ميكنيم. اما مقاومت چون يك واژه كلي و يك مفهوم كاملاً انساني است و در همه كشورهاي جهان مقاومت يك عنصر ارزشمند است. اين ميتواند نقطه مشترك ما با همه مردم دنيا باشد. همه مردم دنيا اعتقاد دارند كه بايد در برابر ظلم مقاومت كرد يا در برابر تهاجم مقاومت كرد. به كلام درستتر هيچ كشوري در دنيا وجود ندارد كه ظلم يا تجاوز را بپذيرد. بنابر اين ما جشنواره را كه بر محور مقاومت تعريف كردهايم به اين خاطر است كه بتوانيم آن ارتباطات مشتركمان را با ملتها و كشورهاي دنيا ارتباط برقرار بكنيم.
مقصودتان از توليد قبل از جشنواره چيست؟يعني با بعضي از گروههايي كه از قبل آشنايي داشتيم و ميدانستيم افراد متعهدي هستند كه در سراسر كشور حضور دارند و كار ميكنند، رايزنيهايمان را از سالهاي گذشته آغاز كردهايم.
منظورتان اين است كه سفارش كار به آنها ميدهيد؟سفارش كار نه! ما دوستان را ترغيب كرديم تا آثارشان را در يك فضاي مناسب و در يك زمان طولانيتري به نگارش درآورند. مثلاً اينكه منتظر فراخوان نباشند و از الآن كارشان را شروع بكنند تا زمان فراخوان برسد.
آيا تمام نمايشهاي شركت كننده در جشنواره چهاردهم تئاتر مقاومت قبلاً اجرا داشتهاند؟بعضي از آنها اجرا داشتهاند. ما پيشنهادي را به دبير و دبيرخانه جشنواره ارائه كرديم كهاين كارها را هم در زمره ديگر آثار مورد بازبيني خودشان قرار بدهند و با فعاليتها و ملاحظاتي كه وجود دارد در يكي از بخشهاي جشنواره شركت بدهند. ما نه تنها الزامي براي اورجينال بودن آثار (قبلاً اجرا نداشته باشند) نداريم بلكه داريم به سمتي ميرويم كه به هنرمندان و گروههاي نمايشي پيشنهاد بدهيم كه قبل از برگزاري جشنواره بروند و كار توليد بكنند. آثارشان را در شهرستانها، مراكز استانها و تهران اجرا كنند و كار را به يك پختگي خيلي خوب برسانند و بعد بيايند و در جشنواره شركت بكنند. انشاءالله ما در جشنوارههاي آينده سعي ميكنيم كه بهاين سمت برويم و از همين الان هم ما اين سفارش را به دوستان ميكنيم كه منتظر فراخوان جشنواره نباشند و توليد محور باشند. بر اساس عِرق ايماني و شخصي خودشان به سمت كارهاي دفاع مقدسي، انقلابي يا مضامين مشابه بروند و كار بكنند. ما هم به سهم خودمان در جريان اين توليد به آنها كمك ميكنيم و سعيمان بر اين است كه يك كار كاملاً آماده و پختهاي را به جشنواره ارائه بدهند.
اين كمك و حمايتي كه به آن اشاره كرديد به چه شكلي صورت ميگيرد؟ نوع كمكتان به چه روشي است؟ما هم كمك مادي ميتوانيم بكنيم و هم معنوي.
آيا اين كمكي كه مدعي آن هستيد تا كنون اتفاق افتاده است؟بله. همين الان در بعضي از مراكز استانهاي كشورمان كه كارهايشان را آماده كرده بودند ما سعي كرديم حتيالمقدور تا يك حدودي كمك بكنيم كهاين آثار در شهرستانهاي خودشان اجرا داشته باشند و بعد از كسب يك پختگي بهتر به جشنواره تئاتر مقاومت بيايند.
معيار و ملاك كمك مادي و معنويتان نسبت به گروههاي نمايشي بر چه اساسي طبقهبندي و رتبهبندي شدهاند؟يك حداقل و حداكثري را بر اساس آن گروه نمايشي، تعداد بازيگران، دكور، متن، تعداد اجراهايي كه ميتوانند انجام بدهند و يك سري پارامترهاي ديگر را در نظر گرفتهايم كه با محور قرار دادن آنها سطح كار را مشاهده و رصد ميكنيم و بعد تصميم ميگيريم تا به آن گروهها كمك بكنيم.
آيا اين حمايتي كه ميفرماييد فقط در مورد گروههايي است كه در تهران يا مراكز استانها كار ميكنند يا اينكه به گستره تئاتر به صورت يكسان تعلق ميگيرد؟براي ما فرقي نميكند و اين حمايت در كل كشور صورت ميگيرد.
روش شما در فرايند رصد آثار به چه شكلي صورت ميگيرد؟ به كلام ديگر چگونه ميتوانيد بر همه گروههاي تئاتر در سطح كل كشور نظارت داشته باشيد؟ما با دوستان ارتباط داريم! با گروههاي نمايشي در سراسر كشور ارتباط داريم گاهي اوقات آنها به ما پيشنهاد ميدهند كه مثلاً ما يك كار آماده داريم و ميخواهيم در شهر خودمان اجرا برويم. پس ازاين كار دوستان ما ميروند كار را ميبينند و با آنها صحبت ميكنند و سعي ميشود كه كار به مرحله قابل قبولي برسد و همانجا در شهرستان اجرا بروند و با ملحوظ داشتن بازخورد، تاثيراتش را نسبت به مخاطبان ملاك قرار ميدهيم. حالا چون ما يك ظرفيتها و همكاريهايي هم با سازمان بسيج هنرمندان داريم و سازمان بسيج هنرمندان هم در مناطق مختلف كشور دفاتر و نمايندگيهاي متعددي دارد، سعي ميكنيم از طريق دوستاني كه آنجا حضور دارند اين گروههاي نمايشي را حمايت كرده و يك جورايي در كنار اين گروهها قرار بگيريم.
آيا اين حمايت از گروههاي تئاتر فقط به منظور برپايي جشنواره است؟خير. برپايي جشنواره فقط يك بخش از فعاليتهاي چندگانه انجمن تئاتر انقلاب و دفاع مقدس است. ما در طي سال فعاليتهاي ديگري هم داريم كه همه اين فعاليتهاي انجمن چه در حوزه توليد اثر، چه در عرصه فعاليتهاي پژوهشي – تحقيقاتي، چه كارهاي آموزشي يا وركشاپهايي كه برگزار ميكنيم همه و همه بر محور توليد اثر تعريف و برنامهريزي ميشوند. همه نگاه ما به اين سمت ميرود كه آثاري را توليد بكنيم كه هم ارزشمند باشند و هم ماندگار بشوند.
چند سالي است كه جشنواره فيلم مقاومت بينالمللي شده است. شما برنامهريزي و هدفگذاري براي بينالمللي كردناين جشنواره و براي تبيين و تسري واژه مقاومت در گستره وسيعتري انجام دادهايد؟بينالمللي كردن تئاتر مقاومت احتياج به يك سري زمينههاي حقيقي دارد تا ما بتوانيم داشتهها و توانمنديهايمان را در اقصي نقاط جهان معرفي بكنيم. متأسفانه با توجه به شرايطي كه در دنيا وجود دارد و نوع فرهنگها و نگاههايي كه در جوامع مختلف وجود دارد، ما بعد از بررسيهاي زياد كه در جلسات شوراي سياستگذاري داشتهايم در رابطه با بحث بينالمللي كردن جشنواره تئاتر صحبتهاي زيادي كردهايم. قطعاً اين يك خواست خوب و شايسته است كه اين جشنواره بينالمللي هم باشد اما حقيقت اين است كه ما هنوز آن ظرفيت لازم را مشاهده نميكنيم! به خاطر تفاوتهايي كه در نگاهها يا در تعارفي كه از هنر و مقاومت وجود دارد اين ظرفيت كه يك آثاري بيايد و بتواند به تئاتر مقاومت كشور ما كمك بكند حتي در كشورهاي اسلامي هم وجود ندارد. چيزي كه ما الان به دنبال آن هستيم و اصرار هم داريم كه بتوانيم به آن فرهنگ مقاومت را منتقل بكنيم و فقط در كشور خودمان آن را نگه نداشته و محدود نكنيم، توصيهمان به گروههاي نمايشي اين است كه يك سري آثاري را توليد بكنند كه شرايط و المانهاي جهاني بودن را داشته باشد. به هر حال ما در بحث مقاومت و در دفاع مقدس و شكلگيري انقلاب حرفمان جهاني است. چون اين مباحث با فطرت انسانها سروكار دارند و ارزشهاي ما ارزشهايي است كه به كليه آدمها مرتبط است. به همين دليل توصيه ما به همه گروههاي نمايشي داخلي اين است كه كارهايي توليد بكنند كه ما بتوانيم آنها را به خارج از كشور ببريم و نمايش بدهيم اين اقدام شايد مقدمهاي باشد براي ارتباط و تعامل با ديگر جوامع كشورهاي اسلامي كه ممكن است تئاتر داشته باشند يا حتي تئاتر هم نداشته باشند اما ميتوانند در آينده با ما همكاري داشته باشند.
آقاي رفيعي! لطفاً سطح و كيفيت داوري و تركيب تخصصي هيئت داوري را هم توضيح بدهيد.در مرحله بازخواني آثار ما دو گروه داوري داشتيم كه كارها را مطالعه ميكردند به خاطر اينكه هيچ حقي از هيچ هنرمندي ضايع نشود. گروه اول بعد از مطالعه و بررسي كارهايي را مورد تأييد قرار دادند كه آن كارها در اختيار گروه دوم گذاشته شدند. گروه دوم نيز با وسواس قابل توجه و ملاحظات خاصي آثار را مطالعه كردند و هر دو گروه در يك فضاي كاملاً صادقانه و دوستانه نسبت به همه آثار رسيده اظهارنظر كردند.اين افراد معمولاً از ميان كساني تعيين شدهاند كه آثار را هم از لحاظ تكنيكي و هم از نظر محتوايي مورد بررسي قرار دادهاند. سعي شد يك جوري به آثار نگاه بكنيم كه تكنيك و محتوا را به صورت صددرصدي لحاظ بكنيم.
در پايان اگر صحبت خاصي داريد بفرماييد. در كشور ما جشنوارههاي زيادي وجود دارند. معمولاً جشنوارهها ويترين فعاليتهاي آن حوزه محسوب ميشوند. ما سعي كردهايم جشنواره تئاتر مقاومت را هم ويترين فعاليتهايمان را طي دو سال قرار بدهيم و هم يك محل رقابتي براي كشف استعدادها باشد. ما درآينده سعي ميكنيم طياين دوسال به اين سمت برويم كه جشنواره را در حالي برگزار كنيم كه كارهايمان آماده باشند. يعني فعاليتهاي دوسالهمان را بياوريم و در معرض رقابت قرار بدهيم. يكي از كارهايي كه ما سعي ميكنيم در جريان جشنواره تئاتر مقاومت به آن اهتمام داشته باشيم اين است كه استعدادهاي خيلي خوب و بزرگي كه هم در تهران و هم در شهرستانها هستند را كشف كرده و بشناسيم. تجربهاي كه ما از 13 دوره جشنواره داشتهايم اين نكته را اثبات ميكند كه بخش عظيمي از استعدادهاي تئاتري ما در شهرستانها هستند كه گاهي به خاطر غفلت ديگران ديده نميشوند. بنابراين ما جشنواره را طراحي كرديم تا دوستان بيايند و هنر خودشان را نمايش بدهند. گاهي در بخش نمايشنامهنويسي، موسيقي، لباس و. . . به استعدادهاي خيلي خوبي بر ميخوريم كه با كمك همين جشنوارهها ميتوانيم آنها را كشف كنيم.
