جمعه
آينده اولين مناظره هشتجانبه انتخابات رياستجمهوري در تلويزيون ايران
برگزار ميشود، اين برنامه انتخاباتي ميتواند تاثير بسزايي در بازسازي
وجهه تلويزيون به عنوان رسانه ملي داشته باشد.
به گزارش«جوان»، از چند
ماه گذشته كه بحث اجراي برنامههاي انتخاباتي در صدا و سيما شروع شد، نوع
اجراي برنامهها، تأثير احتمالي آنها در ايجاد حس مشاركت در انتخابات و
بالابودن ميزان مشاركت و رأيدهي مورد بررسي قرار گرفت. انتخابات رياست
جمهوري بهترين فرصت براي رسانهاي بود كه هر روز با ريزش بيشتر مخاطبان
روبهرو ميشد.
تلويزيون خاطره خوبي از دوره قبلي انتخابات رياست
جمهوري دارد و قبل از اينكه نامزد پيروز انتخابات مشخص شود، صدا و سيما به
عنوان يكي از برندگان انتخابات سال ۸۸ شناخته شد، زيرا اين رسانه توانسته
بود با برنامهريزي اجراي مناظرههاي انتخاباتي، مخاطبان خود را به حداكثر
ممكن افزايش دهد.
تلويزيون رسانه تصميمساز
رسانههاي
جمعي تأثيرات غيرقابل انكاري روي رفتار جمعي مخاطبان خود دارند. دكتر
سيدكاووس امامي درباره قدرت رسانههاي جمعي معتقد است: در جهان امروز بيشتر
مردم اطلاعات و دانش سياسي خود را از رسانههاي جمعي به دست ميآورند و
اين اطلاعات پس از تحليل پردازي كه به طور مستقيم از جانب خود مخاطبان يا
به كمك رهبران فكري آنها صورت ميگيرد، مبناي شكلگيري باورها، ديدگاهها،
نگرشها و در نهايت رفتار سياسي مردم ميشود.
اين استاد دانشگاه معتقد است رسانههاي جمعي به سه شيوه بر فرايند انتخابات اثر ميگذارند:
۱-
ايجاد فضاي انتخاباتي و جلب توجه مردم به موضوع انتخابات و در نتيجه
افزايش مشاركت رايدهي ۲- كمك به رأيدهندگان براي كسب اطلاع درباره
نامزدهاي رقيب ۳- اقناع مخاطبان به ترجيح يك حزب يا فرد به حزب يا فرد
ديگر، بر حسب جهتگيري پيامهاي رسانهاي و تلاش آگاهانه مسئولان تبليغاتي
احزاب يا نامزدهاي انتخابات.
در مورد رسانهاي جمعي مانند تلويزيون دو
مورد اول به عنوان يكي از بديهيترين وظايف رسانه ملي پذيرفته شده است و
تمام برنامههاي انتخاباتي در اين رسانه پيرو چنين سياستهايي طراحي و اجرا
ميشوند، اما در مورد سوم، نفس بيطرف بودن صداوسيما در انتخابات باعث
ميشود كه هر كدام از نامزدها به صورت مساوي از امكانات سازمان صداوسيما
براي تبليغ خود استفاده كنند. اما هنر هر كانديدا است كه در زمان محدود
اختصاص يافته بتواند بيشترين ميزان بهرهوري را داشته باشد.
ويليام
بنويت، استاد ارتباطات دانشگاه اوهايو، معتقد است: نامزدها مجبور نيستند
براي برنده شدن در انتخابات همه آرا را كسب كنند، همين قدر كافي است كه
نسبت به نامزدهاي ديگر ترجيح داده شوند و بيش از آنها رأي مردم را كسب
كنند. بنابراين در هر مبارزه انتخاباتي، نامزد بايد گفتمان تبليغاتي خود را
به گونهاي تنظيم كند كه از عهده سه كاركرد برآيد: ۱- شايستگيهاي خود را
براي احراز مقام رياست جمهوري بيان كند (كاركرد تمجيد يا اظهارات مثبت) ۲-
صلاحيت رقيب يا رقيبان خود را براي احراز اين مقام مورد حمله قرار دهد
(كاركرد حمله يا اظهارات منفي) ۳- حملات رقيب يا رقيبان را پاسخ دهد و از
خود دفاع كند (كاركرد دفاع).
با نگاهي به دوره گذشته انتخابات
رياستجمهوري و به خصوص برنامه مناظرههاي دونفره، ميتوان اين سه نوع
كاركرد را در رفتارهاي نامزدهاي انتخاباتي مشاهده كرد.
مناظرههاي دو
نفرهاي كه انتظار آن ميرفت در اين دوره نيز برگزار شود اما شايد ربط دادن
قضاياي بعد از انتخابات به يكي از مناظرهها، باعث شد تا تلويزيون ابتدا
قيد برگزاري مناظرهها را بزند، بعد مناظرههاي دو نفره را منتفي كند و
مناظرههاي هشت نفره را جايگزين آن نمايد؛ مناظرهاي كه جمعه براي اولين
بار از تلويزيون پخش خواهد شد و دو نوبت ديگر نيز اجرا ميشود.
مناظرههايي كه مشتري ميآورد
مهمترين
دليلي كه مناظرههاي سال ۸۸ توانست مشتريهاي تلويزيون را زياد كند، ايجاد
فضاي گفتوگوي رو در رو بود. در اين ميان تنها يك نامزد بود كه سعي كرد در
تمامي مناظرهها از تمامي قواعدي كه ويليام بنويت به آن اشاره كرده،
استفاده كند. مناظرههاي دكتر احمدي نژاد با ساير نامزدها به همين دليل پر
بيننده ميشود و در مقابل ساير كانديداها در مناظرههايشان سعي ميكنند
رعايت احتياط را كرده و حتي عليه نامزد غايب فضاسازي كنند.
مناظرهها
با آنكه هيچگاه با سبك و سياق سال ۸۸ ادامه پيدا نكرد و برنامههاي
مناظرهاي كه بعد از آن ساخته شد هرگز نتوانست هيجان دوره انتخابات را در
مردم زنده كند، اما امسال دوباره فرصتي پيش آمد تا خاطره مناظرههاي ۴ سال
قبل در اذهان زنده شود. طي اين چهار سال تلويزيون دچار افت شديد مخاطب شده
است. دليل اين افت مخاطب در وهله اول نبود برنامههاي جذاب براي بينندگان
عنوان ميشود، به طوري كه بيننده سعي ميكند خود را با ابزار ديگري مانند
ماهواره، سرگرم كند.
هم اكنون با آغار رسمي تبليغات نامزدها، صدا و
سيما علاوه بر وظيفهاي كه از چند ماه گذشته براي ترغيب مردم براي حضور در
انتخابات بر عهده داشته است. اين چند روز باقي مانده تا انتخابات را به
معرفي نامزدها و بيان ديدگاههاي آنها ميپردازد و از همه مهمتر از جايگاه
خود به عنوان رسانه ملي كه چندي بود، از سوي ساير رسانهها مورد هجوم قرار
گرفته است، دفاع كند.
رسانه ملي، به مانند دوره گذشته انتخابات، به
رسانه اصلي و منبع كسب اطلاعات عموم مردم از نامزدها تبديل شده است.
برنامههاي تبليغاتي نامزدهاي انتخاباتي آنقدر حساس شده است كه اتفاقات
كوچك فني و حتي مميزهاي صورت گرفته در برخي از اين برنامهها به سرعت
بازتاب پيدا ميكند و مردم به دنبال چرايي بروز اين اتفاقات هستند.
انتخابات
رياست جمهوري ناخواسته باعث شده است كه تلويزيون محبوبيت خود را بازيابد.
با آنكه اوج عملكرد انتخاباتي تلويزيون تا ۲۴خرداد خواهد بود. اما عملكرد
بعدي اين رسانه است كه باعث ميشود تا اعتماد باز يافته و توجه دوباره مردم
به تلويزيون، حفظ شده و ديگر مانند چهارسال گذشته شاهد افت مخاطب و قهر
مردم با تلويزيون نباشيم.
