فارس: روابط روسیه و آمریکا طی دو دهه اخیر یعنی از هنگام فروپاشی شوروی همواره دستخوش نوسانات زیادی بوده است.با وجود اینکه روسها ابتدا نگاه خوش بینانهای به آمریکا داشتند و به دنبال روابط نزدیکتر با آن بودند، اما با طرح مسائلی مانند گسترش ناتو به سوی شرق و نیز اقدامات غیر دوستانه آمریکاییها نسبت به روسیه به ویژه مسئله استقرار سامانههای ضد موشکی در اروپا به تدریج زمینههای واگرایی روسیه با آمریکا فراهم شد. در واقع روسیه دریافته است که آمریکا به دلیل بیم از آینده سیاسی روسیه به دنبال اقدامات و تدابیری برای کاهش هرچه سریع تر و بیشتر زرادخانه هستهای راهبردی روسیه است. هر چند روسیه حاضر شد تا پیمان استارت-۲ در زمینه کاهش تسلیحات هستهای راهبردی را با آمریکا امضا و به مرحله اجرا در آورد، با این همه روسها به دلیل اینکه وجود یک نیروی هستهای قدرتمند را ضامن برابری راهبردی با آمریکا و به عنوان پشتوانهای برای امنیت ملی خود تلقی میکنند، دیگر حاضر به کاهش دوباره تسلیحات هستهای خود با وجود اصرار آمریکا نیستند. در این راستا "سرگئی ایوانف" رئیس دفتر ریاستجمهوری روسیه تاکید کرد که نیروهای راهبردی هستهای این کشور کاملا نوسازی شده و مقامات مسکو به کاهش جدید تسلیحاتی که مقامات آمریکایی پیشنهاد میکنند، علاقهای ندارند. ایوانف که پیش از این برای چند سال به عنوان معاون نخست وزیر و قبل از آن نیز سالها مسئولیت وزارت دفاع روسیه را برعهده داشت، روز سه شنبه ۱۵ اسفند در مصاحبهای گفت: روند نوسازی نیروهای راهبردی هستهای روسیه را در ابعاد اصلی آن به اتمام رسانده و عملا همه تجهیزات نسل جدید نیروهای هستهای خود را مورد آزمایش قرار دادهایم. این مقام بلندپایه روس یادآور شد: من شنیدهام که همتایان آمریکایی ما صحبت از آن میکنند که "بیایید بار دیگر کاهش تسلیحات راهبردی را تکرار کنیم"، ولی باید به آنها بگویم که نیروهای راهبردی هستهای ما کاملا نوسازی شده و ما علاقهای به چنین پیشنهادی نداریم.
گفتنی است "باراک اوباما" رئیس جمهوری آمریکا در پیام سالانه خود در ماه فوریه اعلام کرد که دولت آمریکا قصد دارد به مذاکرات خود با روسیه در زمینه کاهش تسلیحاتی بین دو کشور ادامه دهد. به گفته وی، آمریکا در سطح گسترده جهانی همچنان تلاش خواهد کرد تا امنیت تضمین شده مواد هستهای که ممکن است به دست "افراد ناباب" بیفتد را تامین کند.
این در حالی است که دیگ منابع دولتی دیگر در واشنگتن نیز از علاقه دولت آمریکا برای توافق مجدد با روسیه برای کاهش مجدد تسلیحات راهبردی تهاجمی سخن گفتند. با اینهمه همانطور که پیش از این یک مقام آگاه در ستاد کل نیروهای مسلح روسیه اعلام کرده، روسیه قصد ندارد این پیشنهاد آمریکا را مورد بررسی قرار دهد.
به عقیده برخی کارشناسان، این پیشنهاد آمریکا صرفا یک حرکت سیاسی بمنظور جلب نظر مقامات روسیه برای همکاری در زمینه استقرار سامانههای ضد موشکی در اروپاست. روسیه استقرار سامانههای ضد موشکی آمریکا در قاره اروپا به ویژه در مناطق همجوار مرزهای خود را تهدید جدی برای امنیت خود میداند و سران این کشور بارها هشدار دادهاند که در صورت استقرار این سامانه در مجاورت مرزهای روسیه به آن پاسخ مناسب خواهند داد. آمریکا و شرکای اروپایی آن در ناتو هدف از استقرار سامانههای ضد موشکی را، حفاظت از تمام کشورهای عضو ناتو در برابر حملات موشکهای بالستیک اعلام کردهاند. با این همه روسیه دیدگاهی کاملا مخالف با این ادعای غربیها داشته و برپایی سامانههای ضد موشکی را صرفا در راستای تضعیف توان موشکی راهبردی این کشور تلقی میکند.
روسیه در واکنش به این اقدام غیر دوستانه آمریکا و متحدین آن در ناتو، ضمن تقویت نیروهای هستهای راهبردی خود اقدام به تشکیل نیروی هوافضا کرده است. ضمن این که برپایی یک سامانه راداری هشدار دهنده در کالینینگراد در کنار استقرار موشکهای هستهای تهاجمی اسکندر از دیگر اقدامات روسیه در این زمینه محسوب میشود. هم چنین روسیه به صورت جدی تهدید کرده است که در صورت پافشاری آمریکا در زمینه برپایی سامانههای ضدموشکی در اروپا، روسیه از پیمان کاهش تسلیحات استراتژیک هستهای موسوم به "استارت-۲" خارج خواهد شد.
شواهد حاکی از آن است که با وجود تلاش اوباما رئیس جمهور آمریکا که در آغاز دوره قبلی ریاست جمهوری خود برای آغاز دوباره روابط با روسیه و برطرف کردن اختلافات فیمابین اقداماتی را انجام داد، اکنون آشکار شده است که جدای از اختلافات نظامی وامنیتی در حوزه اروپا بین دو کشور، موضوعات دیگری نیز در روابط دو طرف مسئله آفرین شده که از جمله آنها زیر سئوال رفتن وضعیت حقوق بشر در روسیه از سوی آمریکا و اعمال تحریم علیه مقامات روسی به این بهانه و برخی دیگر از اختلافات اقتصادی و سیاسی مانند اختلاف نظر در زمینه بهره گیری از منابع قطب شمال و همچنین اختلاف مواضع دو کشور درباره سوریه را میتوان ذکر کرد. مسلما این مسائل باعث افزایش تنشها در روابط دوجانبه آمریکا و روسیه خواهد شد. آمریکا همراه با اتحادیه اروپا در سالهای اخیربه بهانه نقض حقوق بشر بارها در امور داخلی روسیه دخالت کرده است. این در حالی است که به نظر میرسد در آینده نه چندان دور مسائل دیگری نیز به فهرست اختلافات بین طرفین افزوده خواهد شد و همین مسئله چشم انداز روابط آمریکا و روسیه را با ابهام و تردیدهای زیادی مواجه کرده است. این در حالی است که سیاست "تنظیم دوباره روابط" اوباما در قبال روسیه که مبتنی بر از سرگیری روابط دو طرف در فضایی جدید بود عملا اکنون به بن بست خورده و روابط روسیه و آمریکا دوران تنش آمیزی را طی میکند. در این راستا ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه، کشورهای غربی به سرکردگی آمریکا را به تلاش برای برهم زدن موازنه قوا با روسیه متهم کرد. پوتین روز ۹ اسفند در نشست مقامات وزارت دفاع روسیه در این زمینه گفت: تلاش مستمری از خارج برای برهم زدن موازنه قوای راهبردی با روسیه انجام میشود. وی هشدار داد: استقرار سامانههای ضد موشکی جهانی آمریکا به صورت عملی آغاز شده است و از گسترش ناتو به شرق حمایت میشود. با عنایت به گفتههای پوتین کاملا مشخص است که روسها با توجه به تهدیدی که از سوی آمریکا احساس میکنند، بسیار بعید است که وارد دور مذاکراتی جدیدی با آنها برای انعقاد یک پیمان جدید کاهش تسلیحات هستهای راهبردی شوند.
