نزديكي به ايام نوروز را ميتوان از شلوغي اين روزهاي بازار و مراكز خريد و فروش فهميد. بردن نام از سال جديد گويي اجازه انديشيدن به نو شدن همه چيز را ميدهد؛ از رخت و لباس تا درخت و نوع چمنهاي باغچه. سبك زندگي امروزي با گرايش به فردگرايي به اصطلاح مدرن شده است. به خود اجازه ميدهيم فكرمان در بستري رشد كند كه براي رسيدن به خواستهها هر اقدامي را مجاز ميداند و در اين ميان از مرز قناعت و انصاف ميگذريم و روي هر چه اسراف است را سفيد ميكنيم.
زهرا امين مجد، عضو هيئت علمي دفتر مطالعات و تحقيقات زنان، استاد دانشگاه و آسيبشناس خانواده عقيده دارد نميتوان ارزشگذاري كه به صورت افراطي از نوروز ميشود را از آن برداشت كرد. او ميگويد: گرچه به بهانه نوروز نظافت و رفت و آمد و صلهرحم انجام ميشود، اما اگر اصالتا نگاهي به نوروز داشته باشيم، برخي آداب و رسوم خرافي و غير عقلاني در نوروز را نميتوان از آن برداشت كرد. مثلاً بايد مواد غذايي خاصي خورده شود و مناسبات خاصي در سفرههاي ايراني رعايت شود. يكسري مراودات خاص كه فشار مضاعفي به خانواده تحميل ميكند.
سفرههاي ميليوني براي خوش يمنياز جنس سفره تا نوع شمع و شكل سبزه براي برخي افراد بايد متناسب با نامگذاري طالعبيني چيني و هندي باشد. گاه ساعات اوليه ديد و بازديدهاي عيد با عيارسنجي سفره سال نو يك خانواده شروع ميشود. اگر اهل فن نباشيم با ميوههاي گوناگون و شيرينيها و تنقلات منحصربه فرد وارداتي و لوكس و گلهاي عجيب و غريب و وسايل تزئيني گرانقيمت سفره عيد را ميچينيم يا سري به كلاسهاي هنري و طراحهاي معروف زده و صابون هزينههاي آنچنانيشان را به تنمان ميماليم.
سفر فقط چين، ايتاليا و كانادا!نوروزهاي جديد مانند قديم نيست كه حياط سادهاي را آب و جارو كنيد و بنشينيد به انتظار مهمان. رقابتها الان بر سر رفتن به سفرهاي رويايي است، سفر به سواحلي كه هيچ كس در آن پرسه نمي زند. بارها تصاوير و تبليغات اين سفرها را در كاتالوگ و ژورنال و صفحات اينترنتي آژانسهاي مسافرتي نگاه كرده و براي جوركردن سفرهاي چندين ميليوني، قيد تمام آدمهاي اطرافتان را ميزنيد. بهانه تكراري«تكراري بودن» آدمها و«ميخواهم براي خودم باشمها» اين روزها بازار داغي دارد براي به رخ كشيدن توانايي و برتري ماليتان به ديگران.
نوروز يعني خواب و خور!نوروز يعني دوره «استراحت و سكون و خواب و فقط تفريح»، اينها تصور عده ديگري است. ظرف تنقلات و بالش را از آنها كه بگيري انگار هويت ديگري ندارند. «اين كانال و آن كانال» روش كاريشان است؛ برايشان هم فرقي نميكند يك فيلم تكراري را ده بار ببينند يا يك بار. بازيهاي رايانهاي و گشت و گذار در تالارهاي مجازي گفتگو و لايك دادن تنها دلخوشيهايشان است. تب رنگهاي تند و غليظ و بلند و كوتاهي لباسها در ايام نوروز بسياري از ما را مبتلا ميكند. در خريدها ميخواهيم سوژه بازار از دست همه بلغزد و دست ما بيفتد. تنها براي چند ثانيه بعد از خريد احساس يك فاتح را داريم. از بازار كه برميگرديم چشمهاي خودمان را روي هم ميفشاريم تا ازخريدمان پشيمان نشويم؛ اين عطش لحظه به لحظه شدت پيدا ميكند تا آنجا كه دلمان ميخواهد هر چه دلمان ميخواهد بپوشيم، هر چه دلمان بخواهد سوار شويم، هر چه دلمان بخواهد دور و اطرافمان جمع كنيم. اين «هرچه»ها اين روزها خيلي به ما نزديك ميشوند؛ نزديك و نزديكتر.
تأكيد افراطي بر مراودات خاص امين مجد عضو هيئت علمي دفتر مطالعات و تحقيقات زنان، فشار رواني حاصل بر خانوادهها در شرايط تحريم و فشار اقتصادي كنوني را يادآور ميشود: تأكيد افراطي بر انجام برخي رفتارها در غايت و نهايت و يكسري از مراودات خاص فشار مضاعفي بر خانواده ميگذارد. فشارهاي اقتصادي بر سرپرست و تأمينكنندههاي معيشت خانواده به جاي گرمي، موجب افت كيفيت روابط خانواده شده و در كوتاه مدت و درازمدت تبعات و آثار سنگين خود را نشان خواهد داد و به جاي رشد به اضمحلال روابط خانواده منجر ميشود. شايد مردم با خواندن اين مطالب بگويند انگشت اتهام به سمت آنها گرفته شده، گرچه مسئولان هم در زمينههاي اقتصادي هم مسئولند و بايد برخي رفتارها اصلاح شود، اما مردم در اين زمينه بايد بيشتر توجه كنند. فارغ از فضاي موجود در جامعه اين رفتارها، مشكلاتي را به همراه خواهد داشت. در زمينه مصرف اقتصادي، مسلما اين كارها با مسئله قناعت و پرهيز از اسراف و اتلاف و با الگو و اصول حاكم بر سبك زندگي مورد تأييد شريعت فاصله دارد. با تمركز بر مسئله مصرفگرايي و خارج شدن از حد و افراط، علاوه بر آثار رواني، آثار جسمي را هم متحمل ميشويم؛ مثلاً در اين نوع سبك زندگي، زنان حتماً بايد در يك سايز خاص نمود داشته و اندام ظريف داشته باشند درحالي كه در فضايي متناقض در اين مراودات كه بر مصرف و خوردن تشويق ميشوند، بايد حضور داشته باشند. اين زن بناست نقش مادر و همسري و كيفيت مادري و همسري را حفظ كند. مرد نيز بناست مهربان بوده و نيازهاي همسر خود را برطرف و به او محبت كرده و گرم و بانشاط باشد، درحالي كه همزمان بايد فشار اقتصادي ناشي از مصرف را متحمل شود. اينجاست كه افراد به دليل فاصله گرفتن از اصول حاكم و مشروط بر شريعت از مسير رشد يافتگي و سعادت دور ميشوند و از الگوي فردگرايي تبعيت ميكنند كه متمركز بر خورد و خوراك و خواب و شهوت است و انسان متمركز برخود، نميتواند متمركز بر خدا باشد. اين آسيبشناس خانواده تغيير رفتارهاي مصرفي مردم در زمينه فرهنگي و اقتصادي را عامل تغيير رفتارهاي مندرج در سبك زندگي ميداند و عقيده دارد در اين زمينه بايد تغييرات ساختاري كه منجر به تغيير در سبك زندگي ميشود مورد بررسي قرار داد: سبك زندگي به معناي مجموعه رفتارهاي افراد در طول زندگي و مجموعه انتخابگري آنهاست و نميتوان سبك زندگي خاصي را به افراد تحكم كرد. دين مبين اسلام تمام اصول حاكم در سبك زندگي و انتخابگري افراد و ريخت ساختارهاي اساسي جامعه را ارائه كرده و به اين ترتيب اصول حاكم بر سبك زندگي كاملاً قابل استخراج است اما به جز رفتارهاي داراي حكم شريعت و احكام واجب و تكليفي، در محدوده مباهات حكم تكليفي مشخص وجود ندارد و افراد بر اساس معيارهاي شرعي و در محدوده شرع ميتوانند انتخاب داشته و ميتوانند هر رفتاري را انجام دهند. در اين زمينه افراد بايد توجه داشته باشند تا حدي رفتارهايشان مجاز و مشروع است كه نه به طور جزئي و نه كلي (در جمعي از رفتارها) به كليت و مسير تعالي و رشد يافتگي خود و ديگران لطمه نزند. عضو هيئت علمي دفتر مطالعات و تحقيقات زنان با طرح اين پرسش كه آيا افراد در حوزه آداب و رسوم ميتوانند هر رفتاري كه به كليت زيستي و اجتماعي لطمه وارد ميكند انجام دهند، ميگويد: صله رحم، رفتار سنتي است و معناي عرفي كه از آن دريافت ميشود رفت و آمدهاي اجتماعي و خويشاوندي است. در معناي عرفي، اين رفت و آمدها به سبك زندگي ديني و مصالح مندرج در سبك زندگي ديني منجر ميشود و رفتارهاي اين چنيني را در محدوده آداب و رسوم و محدوده مباهات و رفتارهاي مستحب تعبير ميكنند. اما در اين ميان برخي با بهانه و انتساب به آداب و رسوم و نيز برجسته كردن اعيادي نظير نوروز، رفتارهاي نامشروع و غير هم مسير حلال شريعت را مرتكب ميشوند. امين مجد در آخر مد نظر قرار دادن تصحيح رفتارها و بينش و نگرش حاكم بر اين رفتارها را ضروري ميداند و اظهار اميدواري ميكند رسانهها با بياني روشن و شفاف اين مسائل را به گونهاي ساده در اختيار مردم برسانند.
