دومين هيئت دولت تركيه طي كمتر از دو ماه به ملاقات عبدالله اوجالان رهبر تبعيدي پ.ك.ك در جزيره ايمرالي رفت و بعد از ملاقات با اوجالان، از قول او نقل كرد كه ملاقات با مقامهاي دولت آنكارا يك گام تاريخي است. آنطور كه منابع هيئت تركيهاي ميگويند، اوجالان در ملاقات با اين هيئت سه نفره كه هفت ساعت هم طول كشيده، بر دو نكته تأكيد داشته: اول اينكه زندانيان پ.ك.ك كه در زندانهاي دولت تركيه هستند، آزاد شوند. دومين درخواست اوجالان هم آنگونه كه «پروين بولدان» عضو هيئت اعزامي آنكارا نقل كرده، در اين جملات نهفته است: «اوجالان سلام خود را به همه فعالان رسانهها و مطبوعات رساند. وي اين مذاكرات را «گامي تاريخي» خواند و از تمامي جناحها خواست در اقداماتشان دقت و حساسيت به خرج دهند و هوشيارانه عمل كنند.»
نقل اين دو درخواست از قول هيئت اعزامي تركيه به ايمرالي نشان ميدهد كه تركها خودشان هم براي شروع روند تنشزدايي با كردهاي پ.ك.ك آمادگي دارند و براي اولين گام، حاضرند كه زندانيان پ.ك.ك را در يك تبادل متقابل آزاد كنند. البته نخستوزير تركيه در سخنان خودش درباره سفر اين هيئت سه نفره، صحبتي از اين نكرده كه تبادل زندانيان با پ.ك.ك ممكن است يا نه، ولي بيان او بازتاب اين مسئله است كه تحت شرايطي، از جمله خلع سلاح پ.ك.ك، براي ورود به اين روند آمادگي دارد. نخست وزير تركيه با تأكيد بر خلع سلاح اعضاي پ.ك.ك گفته است: «اين سازمان بايد با به زمين گذاشتن سلاح، تركيه را ترك كند. ما بايد براي جلوگيري از وقوع حوادث ناگواري كه در گذشته به منظور خروج نيروهاي پ.ك.ك از كشورمان اتفاق افتاده است، تدابير لازم را به كار گيريم.»
تلاش تركيه براي شروع روند تنشزدايي با كردها به طور عام و پ.ك.ك به طور خاص، به سالها قبل برميگردد، ولي پروسه جديد آن با سفر بدون اجازه داود اوغلو به كركوك عراق در آگوست ۲۰۱۲ شروع شد؛ سفري كه با واكنشهاي منفي روبهرو شد، ولي او اين سفر را تاريخي ناميد. شايد آن زمان اشاره داود اوغلو به لفظ «تاريخي» به خصوص با توجه به تنشهايي كه اين سفر با دولت عراق به وجود آورد، مبهم به نظر ميرسيد، ولي اين سفر تنشزا، در فضاي كنوني تنشزدايي بين دولت اسلامگراي تركيه با پ.ك.ك معنا و مفهوم بهتري پيدا ميكند. سفر وزير خارجه تركيه به كركوك، در واقع سنگ بناي تنش زدايي امروز تركيه با پ.ك.ك بود. سفر داود اوغلو به كردستان عراق آغاز تنشزدايي با كردها در منطقهاي بود كه كردها با هر ديدگاه و گرايشي آن را عقبه خود محسوب ميكنند. اما تنش زدايي با كردها براي چه؟
كردها به صورت سنتي چالش امنيتي دولت تركيه بودهاند، بنابر اين دولت تركيه مجبور است در يك روند بلندمدت، اين چالش را حل و فصل كند. اصلاحاتي كه طي سالهاي اخير در سياستگذاريهاي دولت تركيه در برخورد با مسئله كردي به وجود آمده، از جمله تغيير در سياستهاي آموزشي، از همين منظر قابل ارزيابي است. با اين حال تشديد تلاشهاي دولت اردوغان براي حل معضل كردها و ورود به مذاكرات سازش با حزبي كه بزرگترين چالش تاريخ تركيه بوده، فقط از دريچه تحولات اخير خاورميانه قابل تحليل و تفسير است. سهسال و نيم قبل در مقالهاي با عنوان « ورود به اتحاديه اروپا از كريدور كردستان» نوشتم كه آنكارا اصلاحات در حوزه سياست گذاري كردي را به عنوان زمينهاي براي ورود خود به اتحاديه اروپا قلمداد ميكند، به خصوص كه اروپاييها اين مسئله را به عنوان يك پيششرط به رخ دولت اردوغان كشيدهاند.
الان با تحولات پرشتاب كشورهاي عربي و خاورميانه، حل و فصل يا لااقل تنشزدايي با كردها به يك الزام در سياست خاورميانهاي دولت اسلامگراي تركيه تبديل شده است. دولت اردوغان، نه فقط تنشزدايي و پيشرفت در مسئله كردهاي پ.ك.ك را به عنوان يك برگ برنده به افكار عمومي در داخل خود در مقابل سكولارها خواهد فروخت، بلكه آن را سنگ بناي رويكرد جاهطلبانه خاورميانهاي خود قلمداد ميكند. همه نشانهها حاكي از اين است كه دولت اسلامگراي تركيه با طرفهاي غربي و امريكا با جايگاه خود در خاورميانه به توافقات اساسي دست پيدا كرده، وگرنه تاريخ تركيه هيچ حزبي را سراغ ندارد كه در اين سطح، اندازه و دامنه، نظاميان را قلع و قمع كرده باشد و با واكنش نظاميان در قالب كودتا روبهرو نشود.
شواهد و قرائن حاكي از اين است كه سياست خارجي امريكا، تركيه را به عنوان يك مدل بديل در مقابل دو مدل بديل ايراني و سلفي در خاورميانه به رسميت شناخته است. به اين ترتيب، حكومتي با اين مختصات، نه تنها مجبور است در سياست داخلي خود اصلاحاتي جدي مطابق با مختصات تعريف شده به وجود بياورد، بلكه حل و فصل مسئله كردها نشستن پاي ميز مذاكره با بزرگترين گروهي كه طي چند دهه گذشته، تركها را به چالش كشيده، يك الزام است. البته گزارشهاي منتشر نشده از تنشزدايي دولت اسلامگراي اردوغان با اسرائيليها نشان ميدهد كه مسئله پ.ك.ك تنها الزام سياست خارجي تركيه نيست.
