ايران يكي از معدود كشورهاي جهان است كه منابع و ذخاير عظيم نفت و گاز دارد و بر همين اساس در آينده امنيت انرژي جهان نقش مهمي ايفا ميكند و از اين منظر ابرقدرتها و شركتهاي بزرگ بينالمللي، براي دستيابي به منابع نفتي ايران همواره چشم طمع داشتهاند.
از منابع عظيم هيدروكربوري ايران، بايد بهرهبرداري بهينه كرد يعني با توليد صيانتي بتوانيم بالاترين ضريب بازيافت را داشته باشيم و نبايد از آن صرفاً در يك دوره زماني محدود استفاده كرد. نسلهاي آينده هم از اين ذخاير خدادادي سهم دارند، اصل بر آن است كه اين ثروت زيرزميني را به ثروتهاي روزميني تبديل كنند يعني با استفاده از درآمدهاي حاصل از فروش نفت و گاز و فرآوردهها، در ايجاد و توسعه زيرساختهاي صنعتي، كشاورزي و عمراني، شرايط را براي بهبود اقتصادي و آباداني كشور فراهم كرد.
بر اين اساس شركت ملي نفت ايران بايد علاوه بر گسترش فعاليتهاي اكتشافي و تمركز، روي طرحهاي ازدياد برداشت و افزايش ضريب بازيافت نفت نيز سرمايهگذاري كند. مسئولان صنعت نفت كشورمان بايد به سمتي حركت كنند كه طرح افزايش ضريب بازيافت را با روشها و تكنيكهاي مربوط به افزايش ضريب بازيافت و مهندسي مخزن اصلاح كنند.
نبايد تصور كرد كه با يك روش خاص ميتوان طرح افزايش ضريب بازيافت را در همه ميدانهاي نفتي كشور اجرا كرد؛ با توجه به اينكه هر ميدان نفتي، رفتار و ويژگيهاي خاص خودش را دارد، مديران و كارشناسان بايد با شناسايي طرح EOR ميدانهاي مختلف و توسعه دانش مهندسي مخزن، طرح افزايش ضريب بازيافت متناسب با هر ميدان را در آن اجرا كنند. نميتوان با يك طرح ثابت، طرح توليد ثانويه و افزايش ضريب بازيافت را در تمام ميدانهاي نفتي كشور اجرا كرد و متوليان صنعت نفت بايد براي تكتك ميدانهاي نفتي با توجه به ويژگيهاي آن طرح توليد ثانويه و افزايش ضريب بازيافت تعريف و اجرا كنند.
وضعيت كنوني صنعت نفت ايران و چالشهاي توليد و توسعه ميدانهاي نفتي و گازي را نبايد بدون در نظر گرفتن تحريمهاي اقتصادي ارزيابي كرد. با وجود فشار مجامع بينالمللي براي تنگتر كردن حلقه روابط اقتصادي ايران در سطح دنيا، مسئولان كشور و مديران صنعت نفت همه تلاش خود را براي توسعه طرحهاي اين صنعت به كار گرفتهاند اما اين به آن معنا نيست كه با اين تلاشها، صنعت نفت كشور به همه اهداف خود ميرسد. هم اكنون فرصت خوبي به دست آمده تا با يك نهضت عظيم بوميسازي و تلاش در جهت خودكفايي را آغاز كنيم و جبران عقبافتادگي چندين ساله را در اين زمينه انجام دهيم. همانگونه كه در جنگ اين مهم ثابت شد.
هماكنون در صنعت نفت ايران براي اجراي طرحهاي توسعهاي و همچنين براي ساخت پالايشگاهها از قراردادهاي خاص يا جذب منابع مالي خارجي استفاده ميشود، در حالي كه انتظار است كه خود صنعت نفت با توجه به پيشران بودنش در اقتصاد كشور و نقش پايهاي آن در تأمين منابع مالي، براي اختصاص بودجه به طرحهاي خود با مشكل روبهرو نباشد.
صنعت نفت ايران ميتواند تأمينكننده منابع مالي طرحهاي كلان عمراني و اقتصادي در كشور باشد، ولي تأمين سرمايه از محل درآمدهاي صنعت نفت، به سرمايهگذاري و تخصيص منابع مالي مورد نياز براي اجراي طرحهاي توسعهاي خود اين صنعت نياز دارد. تأسيس بانك صنعت نفت يكي از ايدههاي خوب است كه تاكنون اجرايي نشده است.
شركت ملي نفت ايران درآمدي براي خود ندارد و همه درآمدهاي حاصل از فروش نفت، گاز، ميعانات گازي و ديگر فرآوردههاي نفتي به خزانه واريز ميشود. نمايندگان مردم در مجلس شوراي اسلامي ميتوانند با وارد شدن به اين موضوع، اين مشكل را برطرف كنند. مجلس و دولت در برطرف كردن مشكلها و نيازهاي تأمين منابع مالي مورد نياز طرحهاي توسعهاي شركت ملي نفت ايران نبايد سختگير باشند زيرا نفت خود لكوموتيو اقتصاد كشور است، بنابراين هرگونه سرمايهگذاري در نفت يك سرمايهگذاري مولد است. صنعت نفت بخشهاي مختلفي دارد و دولت بايد با يك طرح تعريف شده منابع مالي اين صنعت را تحت پوشش خود قرار دهد. اگر دولت سالانه درصدي از درآمد شركتهاي توليدكننده نفتخام را براي تأمين هزينهها و اجراي طرحهاي توسعهاي به آنها اختصاص دهد، اتفاق خاصي نميافتد و دولت را با مشكلي روبهرو نميكند.
بخش چشمگيري از بودجه عمومي دولت از درآمدهاي نفتي تأمين ميشود؛ از اين رو دولت بايد براي حفظ، بقا و دوام فعاليت اين شركتهاي پولساز، درباره تأمين بودجه شركتهاي بهرهبردار نفت باز تعريف مجددي داشته باشد؛ البته اين بازتعريف در سطح وزارت نفت هم امكانپذير است، ولي اين موضوع كه صرفاً درصدي از درآمد را به اين شركتها اختصاص بدهند، كافي نيست. از طرفي با توجه به حجم بالاي نياز سرمايهگذاري در نفت (حدود۴۰ميليارد دلار در سال) اگر فقط بتوانيم ۱۰درصد از حجم نقدينگي موجود در كشور را جذب طرحهاي نفت كنيم هم از تورم كاستهايم، هم يك اقتصاد پويا ايجاد كردهايم. شيوههاي تخصصي ميادين و استفاده از نظر كارشناسان زبده بالادستي يكي ديگر از راهكارهاي مناسب تأمين مالي پروژههاست. مسئولان صنعت نفت ايران ميتوانند براي توسعه ميدانهاي نفتي داخلي از طرحهاي پلكاني يا همان توليد زودهنگام استفاده كنند و با استفاده از منابع مالي حاصل از خود ميدانها، آنها را توسعه دهند. توسعه زودهنگام ميدان آزادگان شاهد خوبي بر اين مدعاست كه با مبلغ كمي توانستيم حدود ۵۰ هزار بشكه توليد داشته باشيم. با فروش اين مقدار نفت ميتوان در مدت كوتاهي ميدان را توسعه داد و هيچگونه استقراضي را هم به كشور تحميل نكرد، اما اين امر درباره توسعه ميدانهاي مشترك متفاوت است و مسئولان صنعت نفت بايد با استفاده از منابع مالي گسترده و دريافت تسهيلات اين ميدانها را در كوتاهمدت توسعه دهند.
