اوباما سخنراني نيم ساعته مراسم تحليفش را كه به طور زنده از بسياري از شبكههاي خبري پخش شد، صرف القاي روحيه مليگرايي به مردم امريكا كرد و به طور مكرر جملاتش را با عبارت «We, the people»(ما مردم ) شروع كرد.
سخنراني دوشنبه شب اوباما از معدود سخنرانيهايي بود كه اوباما در آن به رويكرد سياست خارجي كشورش در مقابل كشور خاصي، به خصوص ايران اشاره نكرد، ولي به صراحت از دستور كار امريكا براي حمايت از دموكراتيكسازي از شرق آسيا تا آفريقا و از آنجا تا امريكا سخن گفت. او بدون اينكه از كسي يا كشوري نام ببرد، كساني را كه به دنبال استفاده از زور براي حل بحرانهاي خارجي هستند به باد انتقاد گرفت و گفت كه ايالات متحده بايد از اشتباهات گذشته درس بگيرد. اوباما گفت:«ما از دموكراسي از آسيا تا آفريقا و از امريكا تا خاورميانه حمايت خواهيم كرد، زيرا «منافع» ما و« وجدانمان» ما را وادار ميكند كه از طرف كساني كه مدتها به دنبال آزادي بودهاند، عمل كنيم.»
گزينه نظامي روي ميز نيست
هر چند رئيسجمهور امريكا در سخنراني خودش از ايران صحبتي نكرد ولي شروع دور دوم رياست جمهوري او با تأكيد بر دستور كار دموكراتيكسازي بر اساس آنچه او از آن به عنوان« منافع» و «وجدان» نام برده، حاوي پيامهايي ضمني براي تهران، به خصوص در آستانه دور جديد مذاكرات هستهاي با ايران و پنج ماه مانده به انتخابات رياست جمهوري در تهران است. برخي كارشناسان معتقدند كه زوج چاك هاگل – جان كري در وزارت دفاع و خارجه به اين معناست كه گزينه نظامي در دور دوم رياست جمهوري از دستور كار اوباما خارج شده است. رابرت ساتلوف در مقالهاي در واشنگتن پست كه روز ۱۷ ژانويه منتشر شده، معتقد است كه انتصاب چاك هگل به عنوان وزير دفاع امريكا نشان ميدهد كه بر خلاف اظهارات علني اوباما، در واقع همه گزينهها عليه ايران روي ميز نيست.
ساتلوف البته اين جملات را چند روز قبل از سخنان اوباما در مقاله واشنگتن پست منتشر كرده بود، ولي سخنان دوشنبه شب اوباما، مهر تأييدي بود پاي مقالهاي كه او نوشته است. اوباما گفت:«ما شجاعت خودمان را در تلاش براي حل مسالمتآميز اختلافاتمان با ديگران نشان خواهيم داد، نه به اين دليل كه در برابر خطرات ناآزمودهايم، بلكه به اين خاطر كه تعامل ميتواند به صورت بسيار بادوامتري، بدگماني و ترس را از بين ببرد.»
دقيقاً به خاطر همين است كه بسياري پيشبيني كردهاند اوباما در دور دوم رياست جمهوري خودش با چالشي جدي با كابينه جديد رژيم صهيونيستي روبهرو خواهد شد؛ كابينهاي كه انتخابات ديروز شكل و شمايل آن را مشخص كرده و احتمالاً يك بار ديگر نتانياهو در آن نخست وزير خواهد شد.
گزينه تغيير رژيم روي ميز
روز دوشنبه «مايكل ماكفول» سفير امريكا در روسيه اعلام كرد ايران يكي از موضوعات عمده دستور كار دولت جديد امريكا در زمينه سياست خارجي در سال جاري(۲۰۱۳) خواهد بود. به گفته او، «موضوع ايران به احتمال زياد يكي از مهمترين موضوعات دستور كار دولت جديد امريكا در سال ۲۰۱۳ خواهد بود. اين موضوع (حل و فصل مسئله ايران) يكي از مسائل كم توافق شده بين امريكا و روسيه است و ما نسبت به آن برخورد مشتركي نشان ميدهيم». سفير امريكا در مسكو البته اين را هم يادآوري كرد كه باراك اوباما حتي چهار سال پيش وعده داد روابط با كشورهايي همچون ايران را بر مبناي گفتوگو گسترش دهد و فعالتر كند. وي افزوده است: «با اين حال، من تحولاتي غيرمنتظره را در مناسبات بينالمللي در سال جاري ميلادي منتفي نميدانم.»
در حالي كه طي هفتههاي آينده، ايران و ۱+۵ يك بار ديگر پشت ميز مذاكره خواهند نشست، برخي منابع پيش بيني ميكنند كه تيم جديد اوباما تلاش خواهد كرد حداقل در حاشيه اين مذاكرات باب گفتوگو با ايران را باز كند. طي هفتههاي اخير هم برخي منابع سياسي در واشنگتن طي موضعگيريهاي مختلف از دولت اوباما خواستهاند كه مذاكرات آتي را به عنوان زمينهاي براي توافق با تهران مغتنم بشمارد. از طرف ديگر، منابع ديپلماتيك در تهران نيز تأكيد ميكنند چنانچه طرحهايي كه دولت امريكا در دور جديد مذاكرات مطرح كند، بيش از آن چيزهايي نباشد كه در گفت و گوهاي بغداد مطرح شده، توافق در چارچوب مذاكرات ممكن نخواهد بود. برخي منابع در تهران، حتي پا را از اين هم فراتر گذاشته و تأكيد ميكنند كه امريكاييها نه به دنبال توافق هستهاي با ايران، بلكه در چارچوب دستور كار دموكراتها، زمينه را براي تغيير رژيم آماده ميكنند.
طي هفته روزهاي اخير و همزمان با تقويت تيم اوباما در وزارت خارجه امريكا و شوراي امنيت ملي كاخ سفيد، تلاشها براي تشديد تحريمها نيز بيشتر شده است. كاخ سفيد ميگويد كه براي تغيير رفتارهاي هستهاي ايران، رويكرد دو سويه « گفت و گو و تحريم» را دنبال ميكند ولي منابع سياسي در تهران ميگويند كه رويكرد اوباما بيشتر با اهداف انتخابات خرداد ماه در حال دنبال شدن است. روز گذشته سايت ايران هستهاي از قول منابع ديپلماتيك كه نام آنها را فاش نكرده، نوشت كه امريكا قصد دارد دقيقاً درآستانه انتخابات رياست جمهوري ايران يك تحريم غيرمنتظره، پر سر و صدا و بسيار خصمانه را عليه ايران به اجرا بگذارد، يك منبع مطلع در اين باره به «ايران هستهاي» گفته است كه امريكا رايزنيهاي خود در اين باره را با برخي از كشورهاي همسايه ايران آغاز كرده است.
اين منبع ادامه داد: اخيراً يك هيئت چهار نفره امريكايي متشكل از معاون وزارت امور خارجه، معاون وزارت خزانهداري، نماينده كنگره و كاردار سفارت امريكا به تركيه سفر كردهاند و در ديدار با مقامهاي دولتي به ويژه اقتصادي اين كشور از قصد خود براي اعمال تحريمهايي جديد عليه ايران از ماه ژوئن ۲۰۱۳ (خرداد ۱۳۹۲) خبر دادهاند. اولسوي رئيس شوراي روابط تجاري تركيه با ايران هم پيش از اين روز ۲۸ دي ۱۳۹۱ اين خبر را تأييد كرده بود. همچنين دو تحليلگر امنيتي كه «ايران هسته اي» با آنها گفتوگو كرده مشتركاً عقيده داشتند كه با روي كار آمدن اين تيم جديد، دوران جديدي از توجه امريكا به مسائل داخلي ايران آغاز خواهد شد.
در واشنگتن هم اين احساس نگاه و درعين حال احساس فزايند وجود دارد كه واشنگتن آستانه انتخابات ايران را زمينه مناسبي براي هرگونه تغيير رفتار هستهاي ايران قلمداد ميكند. دسامبر سال ۲۰۱۲، در نشستي كه در شوراي ايرانيان امريكا برگزار شد، برخي كارشناسان، فاصله بين دو انتخابات امريكا و ايران را بهترين زمان توافق بر سر برنامه هستهاي ايران دانستند.
از زمان روي كار آمدن باراك اوباما دو رويكرد متفاوت درباره نحوه برخورد با برنامه هستهاي ايرن مطرح شده گروهي كه عمدتاً جمهوري خواهان بازمانده در ساختارهاي سياست خارجي امريكا هستند، گزينه نظامي معتبر را بهترين راه توقف برنامه هستهاي ايران ميدانند و گروهي از نزديكان اوباما نيز ميگويند كه تنها تغيير رژيم باعث تغيير رفتار هستهاي ايران خواهد شد. ايران هستهاي در گزارش ديروز خود همين موضع را جمع بندي كرده و ميگويد كه تحقيقات انجام شده از سوي اين دو نفر محقق امنيتي درباره چاك هاگل، «نشان ميدهد وي نيز عقيده دارد كه ايران ميتواند يكي از متحدان امريكا در منطقه باشد، به شرط اينكه نظام فعلي آن ساقط شده باشد.»
