جوانمردي و عياري جلوهاي از روح بلند و نجيب ايراني است كه به تداوم فضايل اخلاقي درميان همه طبقات اجتماعي مدد رسانده است. نگاهي گذرا بر قدمت واژه جوانمردي حاكي از آن دارد كه جوانمردي در متون كهن ادب پارسي با واژه «فتوت» آمده است و «فتوت» وصف كسي است كه به كمال فطرت خود رسيده است. لفظ جوانمردي (فتوت) و جوانمردان (فتيان) همچنين ريشه قرآني داشته و گواه اين مدعا است كه آئين فتوت و صفات جوانمردي ريشه در باطن ملكوتي انسانهاي آزاده و موحد در جهان ناسوتي از صفات حضرت حق بوده كه بر بنده حقيقت جو افاضه ميشود. (فتوت) جوانمردي در قرآن چهار بار اكمل و صراحتاً بيان گرديده است و پيامبر گرامي(ص) فرمودند: شرفي است كه تنها شجاعان و صاحبان كرم و آزادمردان بدان راه مييابند. آئين فتوت و جوانمردي، قرنها در ايران رواج كامل داشته و جرياني است كه ريشه در باورهاي كهن مذهبي و منش اخلاقي جامعه ما دارد و اين جريان در طول بيش از هشت سده از عمر خود فراز و نشيبهاي فراواني داشته است.
اگرچه اين فرهنگ پس از يك دوره در دوران دفاع مقدس بارديگر درجامعه جلوهگر شد اما به نظر ميآيد امروزه جوانمردي و فرهنگ آن كمرنگ شده است، در حالي كه گسترش فرهنگ جوانمردي و پهلواني تأثير بسزايي در كاهش ناهنجاريهاي اجتماعي دارد و اگر اين فرهنگ كه آميخته از معنويت، معرفت، حلم و... است مجدداً احيا شود يقيناً در نحوه زندگي شهروندان تأثير بسيار مثبتي ميگذارد و تا حد زيادي آرامش به زندگيمان برميگردد و شاهد ناهنجاريهاي كنوني نخواهيم بود. مديريت شهري تهران با ورود به مسائل فرهنگي و اجتماعي در مسير احياي فرهنگ جوانمردي گام برداشته است چنانچه نامگذاري بوستاني به نام جوانمردان و نصب تنديسها و سرديسهاي برخي از شخصيتها و تأسيس بنياد فتوت و جوانمردي افزون بر ديگر كارهاي فرهنگي شهرداري تهران در اينباره است. سعيد طلوعي شهردار منطقه۵ درخصوص اهداف نامگذاري بوستان جوانمردان گفت: جريان فكري و عملي پهلواني و جوانمردي كه در وجود ايرانيان قبل از اسلام ساري و جاري بود و به علل مختلف تضعيف شده بود با نور قرآني و حقيقت محمديه منور گرديد و توسط ائمه اطهار(ع) در كالبد اين ملت رنج كشيده دميده و پيروان اين آئين در سرزمين كهن ايران در خدمت قرآن و ركاب ائمه اطهار(ع) به اشاعه تفكر شيعي كه همان طريق جوانمردان و آزادگان بود پرداختند و ايرانيان از شاگردان بلامنازع عصر ائمه(ع) بوده و از بذل جان و مال ذرهاي در راه انديشههاي شيعي كوتاهي نكردند. چنانچه اين فرهنگ درعصر كنوني نيز در دوران دفاعمقدس بارديگر متجلي شد. ريشه ارزشهاي فتوت و جوانمردي آنچنان در ايران ما ريشه دوانده است كه از ديرباز جوانمرداني همچون جهان پهلوان تختي، جوانمرد قصاب و پورياي ولي را در تقويم نامداران فتوت به ثبت رسانده است كه چگونه در عصر ظلمت و ناجوانمردي با تأسي از مولاي مؤمنين، بزرگ مظهر جوانمردي عالم با دستگيري از نيازمندان، فتوت را معنا بخشيدند.
اما تاريخ ايران برگ زرين ديگري از جوانمردي را در دوران دفاعمقدس به ثبت رساند كه اين بار بزرگمرداني همچون شهيدان همت، باكري، ستاري و... با الگو گرفتن از علمدار عرصه ايثار و جوانمردي حضرت ابوالفضل(ع) در مبارزه با ظلم جوانمردانه خوش درخشيدند و نامشان در تقويم تاريخ جوانمردي ماندگار شد. اما جامعه ما با پشتوانه تاريخي جوانمردي، امروزه با تهاجم گسترده فرهنگي دشمنان تهديد ميشود و هماكنون بيش از هر زمان ديگري لزوم توجه به امور فرهنگي، ديني، اخلاقي و ترويج آئين فتوت و جوانمردي احساس ميشود و بايد در اين زمينه برنامهريزي دقيق و منسجمي داشته باشيم. در همين راستا بنا به نياز و ضرورت جامعه در ترويج ارزشهاي فتوت و جوانمردي، شهرداري منطقه ۵ با احداث بوستاني در حاشيه رودخانه كن بر آن شد تا با نامگذاري جوانمردان در اين موضوع پيشگام شود. وي ادامه داد:بوستان جوانمردان تنها يك بوستان نيست بلكه نشاندهنده هويت ايراني- اسلامي است.
ترويج و نهادينهكردن ارزشهاي جوانمردي از جمله اهداف نامگذاري اين بوستان است تا تلنگري براي زندهكردن ياد، روش، منش و نام جوانمردان تاريخ ايران و اسلام در جامعه و گامي براي پايهگذاري ارزشهاي آن باشد. بوستان جوانمردان يكي از ظرفيتهاي ارزشمند فرهنگي و تفريحي است كه با شاخصههاي فرهنگي و سنتي كاركرد ويژهاي دارد. وي درخصوص برنامههاي شهرداري در توسعه فرهنگ جوانمردي گفت: با درنظر گرفتن ضرورت و اهميت توجه به مقوله ترويج آئين جوانمردي و ايثار، نخستين گام با احداث بوستان جوانمردان برداشته شده است البته اين اقدام تنها منحصر به نامگذاري بوستان نميشود و در سايه اين نامگذاري اهداف كوتاهمدت و بلندمدتي طراحي شده است، چنانچه تأسيس بنياد فتوت و جوانمردي از ديگر اقداماتي است كه براي بهرهگيري از نامداران عرصه جوانمردي و برنامهريزي درخصوص اشاعه و نهادينهكردن ارزشهاي جوانمردي در پيش داريم. بنيانگذاري مركزي كه بتواند برنامهريز و اشاعهدهنده فرهنگ جوانمردي در جامعه باشد يكي از مهمترين برنامههايي است كه بهنظر ميآيد براي نخستين بار در حال اجراست. اميد است در اين مركز، مباني و اصول فتوت كه برگرفته از خصلت مولاي متقيان حضرت علي(ع) است تبيين شود و سر فصل برنامههاي فرهنگي جامعه قرار گيرد. همانطور كه اشاره شد قدمت جوانمردي و فتوت در ايران ريشه طولاني دارد. يكي از مهمترين ويژگيهاي آيين جوانمردي در ايران پناه دادن به افراد در معرض خطر و همچنين ايستادگي و پايداري در برابر ظلم و دفاع از ستمديدگان است كه تاريخ ايران از وجود چنين افرادي غني است. جوانمردي پورياي ولي و دستگيري از ستمديدگان تا ايثار و فتوت جوانمردان عرصه دفاعمقدس نمونههاي بارزي هستند كه لزوم معرفي اين افراد به نسل جوان كه با مقوله جوانمردي كمي فاصله گرفتهاند احساس ميشود. در همين راستا تلاش شد با نصب تنديس و سرديس برخي از اين شخصيتهاي تاريخي و نامدار در بوستان جوانمردان و همچنين زندگينامه و ويژگيهاي اخلاقي آنها در اين زمينه اقدامي ارزشمند صورت بگيرد.
