دنياي ابزارهاي فناوري و تكنولوژي اين روزها آنقدر سرعت گرفته كه هنوز از نرمافزار و برنامههاي جديد استفاده نكردهايم كه برنامههاي جديدتري وارد بازار ميشود. آن چنان كه حتي علاقهمندان استفاده از برنامههاي جديد در بيشتر اوقات در ماراتن استفاده از جديدترينها فناوري جا ميمانند و فناوري با سرعت نور قبل از استفاده آنها از قديميترها، نرمافزار و گجت جديدتري را به بازارها عرضه ميكند.
مصداق كامل اين پديده را ميتوان در تمام حوزههاي فناوري مشاهده كرد. از نرمافزارهاي كامپيوتري گرفته تا اپليكيشنهاي جديد موبايل و تبلت كه هم قابل خريداري هستند و هم ميتوان آنها را دانلود كرد. همه اين مسائل باعث شده تا اين روزها وقت قابل توجهي از مردم (مدير و غيرمدير، جوان و نوجوان، زن و مرد و همه و همه) كه علاقهمندان تكنولوژي و فناوري هستند، صرف دانلود و استفاده از گجتها و اپليكيشنهاي جديد شود. اين موضوع باعث شده كه بخشي از كارشناسان حوزه روانشناسي و اجتماعي نسبت به مدت زمان زيادي كه علاقهمندان حوزه فناوري براي مراحل استفاده از آن صرف ميكنند حساستر شوند و به فكر بررسي آسيبهاي بيشتر اين موضوع باشند.
وابستگي به تازههاي فناوري و فرصتهاي رفتهپرويز رسولي، استاد دانشگاه و روانشناس در اين زمينه با اشاره به اعتياد گجتي تأكيد دارد كه در جامعه امروز ايران، فناوري اطلاعات بيشترين وقت مردم به ويژه جوانترها را به خود اختصاص ميدهد. به ويژه كه با حضور نسل جديد اندرويدها و تكنولوژيها قابل حمل سبك، هر روز اين اعتياد جنبه تازهاي به خود ميگيرد.
اين استاد دانشگاه خاطرنشان ميكند: برخي از افراد به دليل اينكه خود را به شدت در استفاده از اين ابزارها غرق ميكنند هر روز بيش از گذشته معتاد فناوري ميشوند؛ به گونهاي كه آنها هر شب و هر روز منتظر ورود گجتها و اپليكيشنهاي جديد به بازار هستند تا بلافاصله آن را روي گوشي خود يا تبلتها نصب كرده و مورد استفاده قرار دهند. اين موضوع، زمان قابل توجهي از اوقات مفيد آنها را به خود اختصاص ميدهد و اين به معني كاهش زمان براي ورزش، استراحت، مطالعه، تحصيل، با خانواده بودن و استفاده از زمان اداري براي كار مفيد و بازده بيشتر است. غرق شدن افراد در اين موضوع به حدي است كه تمام زندگي آنها در دايره همين مسئله خلاصه ميشود و به همين دليل، از مسائل اجتماعي و ديگر موضوعات مهمتر باز ميمانند. اين موضوع در جامعه نوجوان، جوان و تحصيلكرده به شكل حادتري ديده ميشود؛ به گونهاي كه به دليل ظهور موبايل در زندگي نوجوانان محصل، در بسياري از اوقات، اپليكيشنهاي جديد جاي كتاب را براي اين قشر جامعه ميگيرد. والدين هم كه نسبت به اين موضوع بيتفاوت هستند و اين اهميت ندادنها مشكل را دو برابر ميكند. از طرف ديگر، موبايل تنها قسمتي از اين ماجراست زيرا بازيهاي جديد رايانهاي هم مكمل گجتهاي موبايل هستند.
بچه خاموشكنها، مورد استقبال والديناين روانشناس در ادامه با نگاهي به آمار بازيهاي رايانهاي و وقت صرف شده براي آنان توسط نوجوانان، آن را فاجعه بار ميخواند و تأكيد ميكند: از لحظهاي كه دانشآموز از مدرسه خارج ميشود تا زمان رسيدن به منزل، موبايل و بازيها و سرگرميهاي آن همدم اوست و هنگامي كه به خانه ميرسد قبل از هر كاري به سراغ كنسول بازي خود ميرود و ساعتها از زمان خود را به آن اختصاص ميدهد. آخر شب هم آنقدر خسته ميشود كه تنها به خوابيدن فكر ميكند و اين چرخه خطرناك استمرار دارد!
صحبتهاي اين پژوهشگر در شرايطي مطرح ميشود كه برخي كارشناسان بر اين باورند كه والدين از استفاده نوجوانان از اين گجتها استقبال ميكنند! چراكه آنها را به عنوان «خاموشكننده انرژي بچهها» ميدانند وحتي با ذوق از اين مسئله كه فرزندان آنها در داخل خانه به استفاده از موبايل و بازيهاي رايانهاي آن هم در اندازه جنونآميزي ميپردازند، تمجيد ميكنند!
پرويز رسولي با اشاره به منفي خواندن اين تمجيدها از اشتباهي صحبت ميكند كه خانوادهها با اين كار در حق فرزندان خود مرتكب ميشوند: «خانوادهها بايد به اين موضوع بينديشند كه اتلاف وقت فرزندان در اين راه به معني سوزاندن همه سرمايههاي زندگي آنهاست. چراكه اين دوران فصل يادگيري در زندگي محسوب ميشود.»
پدر گيمر، بچه موبايل باز، سرانه مطالعه صفر!اين استاد دانشگاه به اين سؤال كه والدين چه نقشي ميتوانند در دوري گزيدن فرزندان از اين سبك استفاده از فناوري داشته باشند، اينگونه پاسخ ميدهد: پدران و مادران نبايد در فضاي خانه و در مقابل فرزندان از موبايل به عنوان وسيلهاي براي سرگرمي استفاده كنند. بارها ديده شده كه پدر خانواده به جاي مطالعه روزنامه يا كتاب در فضاي خانه با موبايل خود بازي ميكند و حتي پدران نسل جديد خود از بازيهاي رايانهاي براي پركردن اوقات فراغت حضور در خانه استفاده ميكنند. حال با توجه به اين رويكرد پدرها، چگونه ميتوان از فرزند انتظار داشت كه به مطالعه و آموختن در زمينههاي گوناگون اهميت بدهد؟ رفتار والدين بايد به گونهاي باشد كه فرزند خانواده به تأسي از آنها سرگرميهاي فناوري را در اولويت آخر وقت خود قرار دهد. در اين ميان به نظر ميرسد كه علاوه براين موضوع، موجهاي جديد تكنولوژي روز به روز بيشتر ذهن چنين افرادي را فراميگيرد و نمود بارز اين موضوع را ميتوان در مكانهاي مختلفي همچون ادارات، پاركها، اتوبوس و مترو به وضوح مشاهده كرد. بخشي از كارمندان ادارات در طول ساعات اداري به رد و بدل كردن اپليكيشنهاي جديد و استفاده از آنها ميپردازند و همين موضوع در بين دانشآموزان سر كلاس تكرار ميشود. در وسايل نقليه اين روزها بيش از هر چيزي موبايل، در دست مردم ديده ميشود.
اعتياد به ماده مخدر فناوريپرويز رسولي، پژوهشگر و روانشناس درباره شكلگيري اين جنگ تكنولوژي با رشد مطالعه و افزايش دانايي به پوك شدن ذهنها اشاره دارد و خاطرنشان ميكند: اگر نسلي عادت كند كه با ANGRY BIRD به خواب برود، يعني از لحاظ رواني و ذهني، كتاب و آموختن را فراموش كرده و به نوعي دانستن در هيچ زمينهاي برايش مهم نيست و تنها به پركردن وقت فكر ميكند. تبعات اين موضوع را بايد در سطح فكري و ويژگيهاي روانشناختي نه چندان مطلوب آن نسل مشاهده كرد. چراكه اين مطالعه و آموختن است كه زير بناي تعادل و تعالي رواني و رفتاري جامعه را تأمين ميكند و در صورت صرف نكردن وقت براي آن بايد زير بنا را فراموش كرد. تمام مسائل مطرح شده از سوي كارشناسان در اينباره بر اين مسئله تأكيد دارد كه ادامه اين راه آن هم بدون وجود فرهنگسازي ميتواند براي جامعه ما خطرناك باشد و به تدريج نسلي روي كار بيايد كه با دنياي مطالعه و آموختن بيگانه است و تمام وقت خود را صرف سرگرميهاي فناوري ميكند.
بيگانگي با ابعاد مثبت نرمافزارهادنياي تكنولوژي امروز علاوه بر مسائل سرگرمساز، كتابهاي ebook را در اختيار جوانان قرار ميدهد اما شاهد هستيم كه نسل جوان استقبالي از اين مسئله نميكند بلكه بيش از هر بعد ديگري، از فناوري تنها در راه سرگرم ساختن خود بهره ميبرد و اين علاقه منجر به اتلاف تمام اوقات آنها ميشود. به گونهاي كه وقت براي آنها آنقدر بيارزش است كه حتي در خوابگاههاي دانشجويي در شبهاي امتحان، دانشجويان به جاي درس خواندن از كنسولهاي بازي استفاده ميكنند و مطالعه را به ساعات پايان شب و حتي به ترمهاي بعدي حواله ميدهند! دانشآموزان كمسن و سال هم در طول سال تحصيلي وقت خود را تنها به اين كار اختصاص ميدهند و فقط شب امتحان براي نمره درس ميخوانند؛ اين به منزله يك فاجعه است. ماجراي اعتياد به گجتها و نرمافزارهاي جديد فناوري روز به روز در حال گسترش است و همين مسئله پژوهشگران را به اين واداشته تا به مطرح كردن راهحلهايي در اينباره بپردازند.
پرويز رسولي در اينباره ميگويد: چند مسئله در درجه اول بايد از لحاظ رواني براي جامعه و به ويژه نسل جوان تبيين شود. اول اينكه فناوري بايد در راه بهينهسازي وقت آنان صرف شود نه پركردن وقت آنها و به تعبيري از بين بردن فرصتهاي طلايي زندگي!
ثانياً بايد براي مردم خوب ما اين مسئله شرح داده شود كه آنها در صورتي در زندگي موفق خواهند شد كه از وقت خود در راه علم و استعداد مثبت درونيشان بهره ببرند نه اينكه با استفاده از گجتها و اپليكيشنها لحظههاي خود را هدر دهند. در مرحله بعدي، بايد روح نوجوانان را از همان دوران كودكي، با كتاب چنان درآميخت كه جذابيتهاي تكنولوژي نتواند آنها را از غذاي روحي يعني همان مطالعه جدا كند. هنگامي كه از همان دوران كودكي روان دانشآموز ايراني با مطالعه تنظيم شد، او از هر وسيلهاي براي افزايش آگاهيهاي خود بهره خواهد برد و به اين ترتيب از وقت بهترين استفاده را ميكند؛ در واقع بايد روح جوانان را به مطالعه كتاب و شوق دانستن معتاد كرد.
برخي ديگر از كارشناسان هم بر اين مسئله تأكيد دارند كه والدين بايد برخي مسائل را در دوران كودكي به فرزندان خود تذكر دهند. به عنوان مثال، اگر موبايل در اختيار نوجوان خود قرار ميدهند بايد اين مسئله را به او يادآوري كنند كه اين وسيله تنها براي ارتباطگيري بيشتر است و نبايد به وسيلهاي براي سوزاندن وقت تبديل شود. پرويز رسولي در كنار تمام مسائل مطرح شده بر اين باور است كه نگراني كارشناسان در اينباره بيمحتوا شدن زير بناي فكري معتادان نرمافزارهاست.
