۱۶ آذر با روز دانشجو و دانشجو با جنبش دانشجويي عجين است. اما بر خلاف نگاه حاكم، جنبش دانشجويي به معناي غلبه صرف سياست بر فعاليت تشكلهاي دانشجويي نيست. هر چند در كشور ما نفوذ فضاي استكباري در مناسبات بين دول در سالهاي شكلگيري جنبش دانشجويي و حساسيت فكري اين قشر نسبت به تحولات داخلي و بينالمللي در تعيين ماهيت آن بيتأثير نبوده است، اما انتخاب بين حفظ رويكرد سابق و پايبندي به آن در تمام زمينهها و تشخيص اولويتهاي روز نظام از سوي طبقه دانشگاهي و دانشجو، وظيفهاي است كه بايد بهنگام مورد توجه فعالان دانشجويي قرار گيرد.
اگرچه اين موضع تاكنون و در عرصههاي مختلف اجتماعي، سياسي و بينالمللي موفق عمل كرده است، اما محدود كردن نقشآفريني جنبش دانشجويي به اقدامات سياسي اجحاف به دانشجو است. البته در ميان نظريهپردازان هستند كساني كه جنبش دانشجويي را در جمع نيروهاي اجتماعي طبقه بندي ميكنند. بنابراين طبيعي است كه دغدغههاي آن دغدغههاي انساني، فرهنگي و اجتماعي را نيز شامل شوند. از طرفي از آنجا كه مواضع جنبشهاي دانشجويي در موقعيتهاي مختلف اثرگذاري سياسي دارند، ماهيت جنبش دانشجويي كاركرد سياسي به خود گرفته است، اگرچه ماهيت آن پايه سياسي نداشته باشد.
از سوي ديگر امروز به دليل رشد و گسترش فوق العاده جمعيت دانشجويي، دانشگاه در كانون توجه قرار دارد. نسل جوان دانش آموخته در حد قابل توجهي در دانشگاه حضور دارد. با وجود اين بايد توجه داشت كه حركتهاي دانشجويي همان قدر كه ميتوانند مثبت و مفيد ارزيابي شوند و در يك بسيج سياسي مثبت نقش جنبش دانشجويي برجسته و قابل اعتنا باشد، ضعف ساختارهاي دانشگاه و هماهنگ نبودن محيط دانشگاه با اهداف يك انقلاب نيز ممكن است شكافهايي را فراهم آورد كه مورد سوءاستفاده برخي جريانهاي سياسي قرار گيرد.
برخي از صاحبنظران توجه به اين نكته را ضروري ميدانند كه در مسير تثبيت و به بار نشستن انقلاب، ادبياتي كه با اهداف انقلاب ناسازگار باشد، همانقدر ميتواند ارتجاعي تلقي شود. حال اگر ادبيات غيرسازگار باز توليد شود و خود را به فرهنگ دانشجويي و بعد از آن به فرهنگ سياسي جامعه تحميل كند، ميتوان گفت جنبش دانشجويي در اين عرصه نقش ارتجاعي پيدا كرده است. برعكس اگر با درك شرايط مختلف بتواند با توليد ادبيات جديد در تحقق سريعتر آرمانهاي انقلاب اسلامي عمل كند ميتوان حركت آن را مثبت ارزيابي كرد.
اما ايدئولوژي حاكم بر جنبش دانشجويي بر اساس شرايط حاكم بر جامعه و دانشگاه تعيين ميشود كه به نظر ميرسد امروز متفاوت از فضاي آذر ۳۲ و سالهاي شكلگيري اين جنبش است. اين ايدئولوژي اهداف و آرمانهاي جنبش را نيز تعيين ميكند و بر همين مبنا موافقين و مخالفيني مييابد. پيچ تاريخي امروز عبور از وابستگي اقتصادي به توليدات خارجي و تحقق جنبش نرم افزاري است كه جنبش دانشجويي در صف اول آن قرار دارد، آن هم در سال توليد ملي و حمايت از كار و سرمايه ايراني.
