هميشه درهم شكستن رفتارهاي نابهنجار جمعي و رسومات غيرضروري و مضر در يك جامعه، به «خط شكن» و «پيشقراول» نياز دارد. تا كسي يا كساني نباشند كه پا پيش بگذارند و با شجاعت و جسارت، در مقابل اين بدعتها و سنتهاي غيرضروري بايستند، خط شكسته نميشود. گاهي يك سنت نامربوط و رفتار نابهنجار در اثر مرور زمان و تكرار، چنان چهره موجه و قانوني به خود ميگيرد كه اگر كسي خلاف آن (كه دقيقاً درست است) انجام دهد، با اعتراض عمومي و حتي طرد روبهرو ميشود!
تغيير پديدههاي نادرست «مد شده» در يك جامعه، به همان اندازه كه يك ضرورت است به همان اندازه هم دشوار است. عبور از گردنههاي صعب العبور رسومات غلط- كه سبك زندگي منطقي را استحاله ميكنند- سخت و توانفرساست.
براي نمونه، تعيين مهريههاي نجومي يكي از رسومات غلطي است كه جامعه ما به آن مبتلا شده است. چندي پيش در يك مراسم خواستگاري، خانواده عروس خواستار تعيين ۱۳۷۰ سكه تمام بهار آزادي به عنوان مهريه بودند اما خانواده داماد، ۱۱۰ سكه را مدنظر داشتند. يكي از ريشسفيدان مجلس كه از اقوام عروس بود به عنوان حكم تعيين شد. او در ابتدا گفت كه امام جمعه شهر، ريش سفيدان و اعضاي هيئت امناي مساجد را جمع كرده و بعد از چندين جلسه نقد و بررسي، حاضران قسم خورده و تعهد دادهاند كه ازدواج آسان با ۱۴ سكه به نيت ۱۴معصوم(ع) را تبليغ كنند. اين ريش سفيد اما اعلام كرد كه هرچند قسم خورده و متعهد به ترويج فرهنگ ازدواج آسان است اما در مورد اين وصلت خاص نميتواند به قسمش پايبند باشد!
استدلال خانواده عروس هم اين بود كه اگر به ۱۴ سكه تن بدهند در ميان اقوام و همسايه انگشتنما ميشوند! خانواده داماد ميگفتند كه حتي براي مهريه دختر خودشان ۱۴ سكه تعيين كردهاند. يكي از بستگان داماد تأكيد داشت كه سنت تعيين مهريههاي بالا يك سنت اشتباه و بدعت است كه بايد اصلاح شود. خانواده عروس هم در پاسخش گفتند: «حالا چرا بايد اين اصلاح يك دفعه از خانواده ما شروع شود؟!»
در اين ميان، يكي از نزديكان خانواده عروس گفت: «اگر اين سنت غلط هم باشد جا افتاده و مورد قبول اكثريت است؛ پس وقتي همه قبولش دارند ما كي هستيم كه قبولش نداشته باشيم؟!» اين فقط يك نمونه از مقاومتهاي منفي در برابر آداب خودساخته و آسيب زا در جامعه است. زيارت خانه خدا به عنوان يك مستحب ديني(عمره) و واجب ديني(تمتع) اقدامي شايسته و انسان ساز است. اما در اين سنت نيكو، برخي خرده سنتهاي نابهنجار و خودساخته از سوي خود ما وارد شده كه نيازمند اصلاح و بازنگري است. يكي از اين خرده سنتهاي نيازمند اصلاح، وليمههايي است كه پس از بازگشت حاجي برپا ميشود. هزينه برگزاري اين وليمهها و مبالغي كه حاجي براي خريدن سوغاتي خرج ميكند، سرسام آور است؛ هزينههايي كه شايسته است در امور خداپسندانه و مفيدي همچون دستگيري از فقرا، ساخت مدرسه، ساخت بيمارستان و رسيدگي به ايتام صرف شود.
اصلاح اين مورد از سبك زندگي اشتباه، نيازمند «خطشكن» است. تعدادي از حاجيان در خراسان جنوبي، لباس اين خط شكني را به تن كردهاند و هزينه وليمههاي خود را براي ساختن بيمارستان اختصاص دادهاند كه رفتار آنها ميتواند الگويي براي همه زائران خانه خدا باشد.
