درست است كه با نم باران و چند دانه برف، خيابانها گاهي قفل ميشود و رفت و آمد سخت، درست است كه با همين نم باران و چند دانه برف، قيمت كرايه ماشين و تاكسي سر به فلك ميكشد و خيلي از ما عطاي خيابانهاي شهر را به لقايش ميبخشيم و مسيرمان را در باران و برف پياده ميرويم اما با اين وجود هنوز هم تلخترين خاطره هيچ كدام از ما قطعاً از اين روزها و اتفاقاتي از اين دست نيست.
براي خود من نوشتن از تلخترين و البته سختترين خاطرهاي كه از تهران دارم، خيلي سخت است. اين سختي براي هر كدام از ما كه قرار باشد در مورد اين خاطره صحبت كنيم وجود دارد، بگذاريد موضوع را جور ديگري بگويم شايد توصيفي باشد از خاطرهاي كه نوشتنش سخت و يادآوري آن تلخ است. چند روز پيش پسر دو سالهاي كنار خيابان با مادرش منتظر ماشين بود، اضطراب مادر در چهرهاش ديده ميشد و اضطرار پسربچه در پا به پا شدنش كنار خيابان، در نهايت مادر پشت يك درخت پناه گرفت و باقي ماجرا را خودتان حتماً ميتوانيد حدس بزنيد... در ضمن ۱۹ نوامبر (۲۹ آبان) روز جهاني سرويس بهداشتي نامگذاري شده است.
نياز شهروندان، پاكيزگي شهر جريان تهيه اين گزارش را پيش از نوشتنش بارها از مردم ميشنيديم، اينكه تهران بزرگ داراي رهگذران و مسافران شهرستاني بسياري است كه براي انجام امور اداري يا كسب و كار از اطراف و شهرهاي مختلف به اين شهر ميآيند و از بابت وجود سرويسهاي بهداشتي عمومي بسيار در مضيقه هستند.
نياز به استفاده از سرويسهاي بهداشتي علاوه بر موضوع ضرورت استفاده از توالت براي قضاي حاجت، مسئلهاي است كه با پاكيزگي و نظافت در يك شهر ارتباط مستقيم دارد.
مديريت شهر تهران در سالهاي اخير تلاش كرده تا برنامهها و خدمات فراگير شهرياش از رشد جمعيت عقب نماند و ساخت سرويسهاي بهداشتي نيز از اين موضوع مستثني نيست. سرويسهاي بهداشتي ضرورتي است كه همواره در شهر احساس شده است اما نكتهاي مهم و اساسي در مورد آن وجود دارد و آن هم تابويي است كه در استفاده از آن وجود دارد، هيچ كدام از ما حاضر نيستيم براي رفع مشكل خود از عابري كمك بخواهيم. شايد شكل، مدل و طراحي سرويس بهداشتي از نظر فني مهم باشد اما نكته اساسيتر بعد رواني وجود سرويسهاي بهداشتي است كه داراي اهميت فراواني است. اگر در تهران حركت كنيم و بخواهيم با نشانگرهاي موجود به سرويس بهداشتي برسيم، اتفاقي نخواهد افتاد، اين قطعاً نقطه ضعفي است كه بايد برطرف شود.
نبود تبليغات فرهنگي مناسب و عدم جريانسازي درست در مقوله احداث سرويسهاي بهداشتي را نيز به اين موضوع اضافه كنيد تا به ضرورت توجه بيشتر به مقوله احداث سرويسهاي بهداشتي پي ببريد. دكتر سيدمحمدجواد شوشتري، مديرعامل سازمان زيباسازي شهر تهران با بيان اينكه موضوع احداث سرويسهاي بهداشتي در شهر تهران، مسئلهاي است كه بايد به آن توجه ويژهاي كرد، معتقد است: وجود سرويسهاي بهداشتي در شهر ارتباط مستقيمي با بحث سلامت فردي شهروندان دارد. به گفته وي توجه به سلامت و آرامش در شهر يكي از اهداف سازمان زيباسازي است و در اين ميان يكي از موضوعاتي كه در ساخت سرويسهاي بهداشتي در شهر تهران بايد مورد توجه قرار گيرد، دسترسي به سرويسهاي بهداشتي در كمترين زمان ممكن است. مديرعامل سازمان زيباسازي شهر تهران با تأكيد بر اينكه در دسترس بودن سرويسهاي بهداشتي ارتباط مستقيمي با آرامش خاطر و راحتي شهروندان دارد، افزود: يكي از موضوعات اساسي كه در ساخت سرويسهاي بهداشتي از اهميت ويژهاي برخوردار است، طبيعي كردن اين موضوع در شهر است.
شوشتري با تأكيد بر اينكه اين مسئله نياز به فرهنگسازي و جريانسازي دارد، گفت: در حال حاضر ساخت ۳ هزار چشمه سرويس بهداشتي در دستور كار سازمان زيباسازي شهر تهران قرار دارد. البته در اين ميان موضوع تبليغات نيز بايد به خوبي مهندسي شود و در سطح رسانههاي ملي مانند تلويزيون نيز مورد توجه قرار بگيرد تا اين بحث در تمام كشور فراگير و عادي شود. به گفته مديرعامل سازمان زيباسازي شهر تهران، ساخت سرويسهاي بهداشتي در شهر تهران ضرورتي است كه به پاكيزگي و طهارت شهر كمك ميكند و البته نبايد اين موضوع را فراموش كرد كه بسياري از بيماريهاي فردي مانند بيماريهاي ارولوژي به دليل عدم وجود سرويسهاي بهداشتي، در افراد بروز ميكند كه در ساخت اين تعداد سرويس بهداشتي به اين موضوع نيز توجه ويژهاي شده است.
نياز ضروري يك شهر دكتر ابراهيم رحيمي، كارشناس منظر شهري با بيان اينكه بر خلاف تصور افراد كه سرويس بهداشتي را موضوعي لوكس ميدانند، گفت: برخي فكر ميكنند سرويسهاي بهداشتي در ميان صدها معضل ريز و درشت شهري از چندان اهميتي برخوردار نيست، اما بسياري از كشورهاي دنيا از سالها پيش با درك اين ضرورت به فكر راهكارهاي اساسي افتاده و حتي سرمايهگذاريهاي چشمگيري در اين بخش ميكنند. او با تأكيد بر اينكه داشتن دستشوييهاي بهداشتي ارتباط تنگاتنگي با سلامت و پيشگيري از بيماريها در انسانها دارد، ادامه داد: دسترسي آسان و باكيفيت شهروندان به سرويسهاي بهداشتي به عنوان ابتداييترين امكانات زندگي شهري، ضروري است.
از سلامت فردي و اجتماعي غافل نشويم اين كارشناس منظر شهري با بيان اينكه نبايد از توجه به ساخت سرويسهاي بهداشتي در سطح شهر غافل شد، افزود: سرويسهاي بهداشتي تنها رفع يك نياز شهري نيست بلكه توجه به سلامت فردي و اجتماعي افرادي است كه در سطح شهر در رفت و آمد هستند و ممكن است براي رفع نياز هر لحظه به سرويسهاي بهداشتي نياز داشته باشند. قلمرو سرويسهاي بهداشتي، از سلامتي تا موضوعات اقتصادي را دربرميگيرد. موضوعاتي مانند سلامتي، پزشكي، مديريتي، مالي، اقتصادي، اجتماعي و حتي فاكتورهاي فرهنگي، مذهبي، معماري و منظر شهري، برنامهريزي طراحي شهري و ملاحظات زيست محيطي نيز در اين حوزه قرار ميگيرد.
آنچه در اين ميان ضرورت ساخت سرويسهاي بهداشتي در سطح شهر و گسترش آن را دو چندان ميكند، گروههايي است كه در اين حوزه قرار ميگيرند. در حقيقت ضرورت استفاده از سرويسهاي بهداشتي در ميان افراد سالمند، ناتوان جسمي، كودكان و بچههاي خردسال، زنان و مردان در گروههاي سني مختلف شايد بيش از ساير افراد باشد اما در اين ميان هستند رهگذران خياباني و استفادهكنندگان حمل و نقل عمومي و شخصي و حتي گردشگران و بازديدكنندگان از مناطق مختلف شهر كه نياز ضروري به استفاده از سرويسهاي بهداشتي در شبانهروز داشته باشند. بنابراين پرداختن به اين موضوع نيازمند طرحي جامع است كه دربرگيرنده تمام مسائل آن باشد؛ طرحي چند ساله با بودجه و سازمان متولي مشخص كه به ضرورت اين موضوع آگاه و با آموزش و مشاركت مردم بتواند به اين نياز همگاني پاسخگو باشد.
يك تير و دو نشان با اين حال با توجه به بافت شهري تهران احداث سرويسهاي بهداشتي يكي از مؤلفههاي شهر پايدار به حساب ميآيد. در اين زمينه ساخت سازههاي چندمنظوره بايد مد نظر قرار گيرد كه از آن جمله ساخت سرويسهاي بهداشتي عمومي در بخشهاي پرتردد است.
احداث بام سبز برروي سازههاي سرويس بهداشتي علاوه بر اينكه ميتواند بر زيبايي منظر شهر بيفزايد در تلطيف هواي آلوده شهري نيز مؤثر است. ازسوي ديگر با توجه به نياز شهري به سرويسهاي بهداشتي ميتوان با دادن تسهيلات بخش خصوصي آنان را نيز به ساخت و احداث اين سرويسها تشويق كرد تا ارائه خدمات به بهترين شكل ممكن صورت گيرد. بحث سرويسهاي بهداشتي يك موضوع گسترده است و بايد از سطح منطقهاي خارج شده و با الگوسازي مناسب در سطح ملي بيان شود. احداث ۳۰۰۰چشمه در شهر تهران رقمي تقريباً ۶ برابر آن چيزي است كه قبلاً وجود داشته و نشان از توجه مديريت شهري و مشخصاً سازمان زيباسازي شهر تهران به اين مقوله دارد و همانطور كه گفته شد ضروري است كه اين مهم در ساير شهرها به خصوص در كلانشهرها مورد توجه و اهتمام قرار گيرد.
