كيفيت آموزش در مقطع تحصيلات تكميلي موضوعي است كه برخي از صاحبنظران حوزه آموزش عالي در رابطه با آن اظهار نگراني ميكنند. از سوي ديگر آمار و ارقام افراد متقاضي ادامه تحصيل در مقطع كارشناسي ارشد و دكتري به سرعت فزوني مييابد و در حال رقابت با آمار داوطلبان آزمون ورودي دانشگاههاست. اين در حالي است كه به نظر ميرسد بسياري از دانشگاهها در به كارگيري استادان زبدهاي كه توانايي انتقال مباحث مقطع كارشناسي ارشد و دكتري را به دانشجويان داشته باشند موفق عمل نكردهاند و بسياري از كارشناسان ارشد و حتي افرادي كه موفق به اخذ مدرك دكتري شدهاند از سواد كافي در حد مدرك خود برخوردار نيستند. اين در حالي است كه در سياستگذاري آموزشي مناسب و براساس نقشه علمي كشور توجه به اين نكته ضروري است كه در ازاي هزينهاي كه آموزش عالي براي تربيت دانشجويان در مقاطع مختلف ميپردازد، نظام و جامعه چقدر از تخصص و دانش اين افراد منتفع خواهد شد و در صورتي كه دو سوي اين معادله برابر نباشد سواي آنكه با اقتصاد مقاومتي و مديريت آموزشي در تقابل است، هم فرد و هم جامعه بايد تاوان اين اشتباه را پس دهند.
آيا كيفيت پايين دورههاي تحصيلات تكميلي فضاسازي رسانهاي است؟
درباره كيفيت آموزش تحصيلات تكميلي اما نظرات متفاوت است و در كنار اظهار نگراني برخي افراد بعضي ديگر بر اين باورند كه اين كيفيت نه فقط پايين نيست كه دانشگاههاي ما از ديگر دانشگاههاي جهان چيزي كم ندارند و رتبهبنديهاي بينالمللي هم بيشتر جنبه سياسي دارد. طلايهدار اين سخن وزير علوم است. كامران دانشجو علاوه بر آنكه معتقد است دانشگاههاي ما از بعد تجهيزات چيزي از دانشگاههاي سطح اول دنيا كم ندارند، ميگويد: «تنها تفاوت دانشگاههاي ايران و دانشگاههاي برتر دنيا، در سرعت دسترسي به اطلاعات علمي است.»
وي كيفيت پايين دورههاي تحصيلات تكميلي در ايران را فضاسازي رسانهاي عنوان ميكند و تأكيد دارد: «استادان دانشگاههاي ايران از لحاظ علمي بالاتر از دانشگاههاي برتر جهان هستند و با توجه به اينكه توليد علم توسط دانشجويان تحصيلات تكميلي و استادان راهنما انجام ميشود، چگونه ممكن است هم كيفيت دورهها كاهش يابد و هم توليد علم ما افزايش پيدا كند.»
سخن وزير علوم هر چند درباره برخي دانشگاهها قابل پذيرش است اما برخي از واحدهاي دانشگاه آزاد يا دانشگاه پيام نور كيفيت آموزشيشان را هنوز به اثبات نرساندهاند.
لزوم بازنگري در شيوههاي تدريس
حتي برخي مقامات ديگر وزارت علوم ايراداتي به شيوههاي آموزشي فعلي در دانشگاهها وارد ميكنند و بر لزوم بازنگري در شيوههاي تدريس تأكيد دارند. معاون آموزشي وزارت علوم يكي از اين افراد است. حسين نادريمنش آموزش را محور اصلي فعاليت دانشگاهها ميداند و تأكيد ميكند: «در صورت آموزش درست و اصولي، خروجي خوبي هم خواهيم داشت زيرا دانشگاهها نقش محوري در توسعه كشور دارند و در دانشگاه نيز بخش آموزش نقش محوري دارد.»
وي نيز از طرفداران تحولات جدي در آموزش و پرورش و آموزش است و تصريح ميكند: «رشتههاي دانشگاهي را بايد به سمت رشتههاي كاربردي و مورد نياز هر استان هدايت كرد كه اين امر با اجراي طرح آمايش آموزش عالي انجام ميپذيرد.»
معاون آموزشي وزارت علوم با بيان اينكه در هر استان بايد يك دانشگاه در تراز دانشگاههاي برتر وجود داشته باشد، ميافزايد: «اين كار موجب عدم مهاجرت نيروهاي نخبه به خارج از استان و كشور ميشود.»
به باور نادريمنش هدفمند بودن آموزش دانشگاهي و ارتقاي سطح تربيتي و معرفتي و تقويت عرق ملي در بين دانشجويان از وظايف مهم دانشگاه است.
يكسانسازي كيفي كلاسهاي درس دانشگاهها
حالا سري به كلاسهاي درس دانشگاهها در مقطع كارشناسي ارشد بزنيم؛ مثلاً يكي از واحدهاي دانشگاه آزاد و دانشگاه تهران.
كم نداريم كلاسهايي كه حتي استادانشان يكي است اما نحوه تدريس استاد تحت تأثير حقوق و مزايايي كه از هر دانشگاه ميگيرد تفاوت معناداري دارد. به بيان ديگر استاد محترم براي دانشجوي دانشگاه آزادياش به اندازه دانشجوي دانشگاه تهرانياش وقت و انرژي نميگذارد و اين مسئله در نهايت كيفيت آموزش دانشگاه آزاد و بالطبع سواد دانشجويان اين دو دانشگاه را تحتالشعاع قرار ميدهد.
ضرورت باز مهندسي و ارتقاي مداوم روشهاي پذيرش دانشجوي تحصيلات تكميلي، موضوعي است كه در چهل و چهارمين همايش معاونان آموزشي دانشگاهها و مراكز آموزش عالي كشور نيز مورد تأكيد قرار گرفت اما چگونه ميتوان به اين مهم دست يافت؟
اين سؤالي است كه پاسخگويي به آن ميتواند افق روشني را پيش روي آموزش عالي كشور بگشايد.
آموزش استادان
با گسترش سطح آموزش عالي در مقطع تحصيلات تكميلي لزوم تربيت استاداني كه بتوانند تربيت دانشجويان اين مقطع را به عهده بگيرند يك ضرورت است.
تعهد و احساس مسئوليت استادان
تعهد و احساس مسئوليت استادان خود نكته مهمي است كه زيربناي مباحث آموزشي را تشكيل ميدهد و استادي كه متعهد نباشد علمش را به درستي در اختيار دانشجويانش قرار نميدهد.
بهروزرساني و بهرهگيري از روشهاي نوين تدريس
استادان دانشگاه بيش از قشر ديگري نيازمند بهروزرساني دانش خود هستند و لازم است تا بيهيچ تعصبي در روشهاي تدريس خود بازنگري داشته باشند.
مطالعهمحوري به جاي جزوهمحوري
جزوهمحوري، فرآيندي است كه براي بسياري از دانشجويان جا افتاده است و دانشجو به جاي مطالعه در طول ترم به خواندن جزوه در شب امتحان و كسب حداقل نمره قبولي اكتفا ميكند. براي ارتقاي سطح دانش دانشجويان بايد خود نيز عزم جدي داشته باشند و با شناسايي منابع و مآخذ مهم مطالعات گستردهتري را در راستاي تعميق مفاهيم آموزشي خود داشته باشند.
خارج شدن كلاسهاي درس از حالت متكلم وحده
بسياري از كلاسهاي دانشگاهي يكطرفه برگزار ميشود در حالي كه روح تحصيلات در مباحثه زنده ميشود. ورود دانشجويان به مباحث و خارج شدن كلاس از حالت استادمحوري و متكلم وحده بودن استاد ميتواند راهكار مؤثري در ارتقاي سطح دانش و آگاهي دانشجويان باشد زيرا دانشجو براي شركت در اين مباحثات ناگزير از افزايش دامنه مطالعات خود است.
برپايي كرسيهاي آزادانديشي
كرسيهاي آزادانديشي بهترين راهكار براي مشاركت دانشجويان در فكر و حركتسازي است و برپايي اين كرسيها علاوه بر حمايت مسئولان دانشگاهها در گرو همت دانشجويان است.
سه ضلع مثلث ارتقاي كيفيت آموزشي
بيترديد راهكارهاي متعدد و متفاوتي براي اصلاح ساختار فعلي آموزش عالي و رسيدن به كيفيت شايسته دانشگاههاي ايراني وجود دارد كه همكاري استادان، دانشجويان و مسئولان آموزشي را ميطلبد كه اين عزم در هر سه ضلع اين مثلث ديده ميشود.
بنابراين هر يك از اين سه ضلع بايد متعهدانه تكليف خود را در راستاي تقويت بنيه علمي كشور ادا كند تا علاوه بر تربيت نيروهاي فكري براي جامعه، بتوانيم اهداف نظام جمهوري اسلامي ايران در چشمانداز ۲۰ ساله را محقق كنيم.
