حد زاد و ولد و مسئله ازدواج و طلاق جزو سؤالاتي است كه رهبر فرزانه انقلاب نيز در مواجهه با آمار و ارقام تأمل برانگيز ازدواج و طلاق و زاد و ولد در سفر اخيرشان به خراسان شمالي مطرح فرمودند و آن را در زمره مفاهيم متناظر با سبك زندگي عنوان كردند. اما به راستي چرا در زمينه ازدواج به عنوان نمادي از سلامت جامعه و مقدمهاي براي افزايش جمعيت تا اين حد عقبگرد داشتهايم؟
۱۸ هزار و ۱۵۱ ازدواج كمتر در سال ۹۱ يكي از كليديترين مسائلي كه ميتواند آينه تمام نمايي از مسائل اجتماعي را به تصوير بكشد، آمار و ارقام است.
مريم نجابتيان، مدير گروه مشاوره و خدمات روانشناسي وزارت ورزش و جوانان با اشاره به آمار ثبت شده ازدواج در سه ماهه نخست سال ۹۱ در كشور به ايسنا گفت: در سه ماهه نخست سال جاري، ۲۲۴ هزار و ۵۲ واقعه ازدواج در كشور به ثبت رسيده است كه بيشترين ميزان ازدواج ثبت شده براي مردان با تعداد ۸۴ هزار و ۸۹۹ نفر در گروه سني ۲۴ - ۲۰ سال و بيشترين ميزان ازدواج ثبت شده براي زنان در همان رده سني با تعداد ۷۵ هزار و ۹۴۱ نفر است. به گفته وي آمار ثبت شده ازدواج در سه ماهه نخست سال ۹۰، ۲۴۲ هزار و ۲۰۳ بوده و اين آمار بيانگر اين است كه نسبت به سه ماهه نخست سال جاري، ۱۸ هزار و ۱۵۱ واقعه ازدواج بيشتر داشتيم.
توقف وام ازدواج در مقابل سياستهاي تشويقي فرزندآوري حالا برويم سراغ آمار و ارقامي كه بيانگر نرخ رشد جمعيت و ميزان زاد و ولد در كشور ماست. بر اساس آخرين آمار نرخ رشد جمعيت در كشورمان به ۳/۱ درصد رسيده است؛ مفهوم اين عدد آن است كه در كشورمان هر خانواده حتي دو فرزند هم ندارد و اين مهر تأييدي است بر شيوع ذائقه تك فرزندي در جامعه ايراني.
اين نكته يك زنگ خطر است؛ زنگ خطر انقراض نسلي و رئيس مركز مطالعات و پژوهشهاي جمعيتي آسيا و اقيانوسيه با اشاره به كاهش رشد نرخ جمعيت در كشور نسبت به وقوع پديده انقراض نسلي در دهههاي آتي هشدار ميدهد.
دكتر دكتر حبيبالله زنجاني، عضو انجمن جمعيتشناسي ايران نيز در گفتوگو با «جوان» در توضيح مفهوم نرخ رشد ۳/۱ درصدي تصريح ميكند: اين ميزان رشد در سال به اين مفهوم است كه يك زن از نظر باروري نميتواند به جاي خودش يك دختر بياورد. به گفته وي قرار بود ما در سال ۱۳۹۰، رشد جمعيتي معادل ۳/۲ درصد داشته باشيم اما با ادامه همان سياستهاي تحديد نسل امروز به نرخ رشد ۳/۱ درصدي رسيدهايم. در همين راستا شوراي عالي انقلاب فرهنگي تسهيلاتي را براي تشويق فرهنگ فرزندآوري تصويب و ابلاغ كرد؛ تسهيلاتي از مرخصي گرفته تا هديه هايي از ربع سكه تا تمام سكه.
در مقابل، اين با صعود بيسابقه قيمت ارز و طلا به عنوان يكي از عوامل مهم بازدارنده تشكيل خانواده جوانان، خبر ديگري منتشر شد كه حتي با سياستهاي افزايش جمعيت در تضاد است؛ مديركل دفتر برنامهريزي ازدواج و تعالي خانواده وزارت ورزش و جوانان از مسدود شدن وام ازدواج در شش بانك خبر داد. مسعود اميني هرچند از برگزاري جلسه با مديران بانك مركزي براي حل مشكل پرداخت وام ازدواج به جوانان سخن گفت اما بنا به تأكيد وي، بسياري از بانكها بودجه لازم براي پرداخت اين وام را ندارند.
تبعات كاهش آمار ازدواج نرخ رشد جمعيت با سن و ميزان ازدواج در جامعه نسبت مستقيم دارد. در اين معادله با افزايش سن ازدواج مدت زمان مناسب براي بارداري كاهش مييابد. اين اتفاق در صورتي است كه به رغم افزايش سن ازدواج، ازدواجي اتفاق بيفتد اما كاهش ۵/۷ درصدي رشد ازدواج در كشور فقط ظرف مدت زمان يك سال حكايت از فاجعهاي ديگر دارد چراكه با كاهش انگيزه و آمار ازدواج در نسل جوان زنگ خطر پير شدن هرم جمعيتي كشور، كاهش نيروي مولد و زاينده در جامعه و در نهايت انقراض نسلي بسيار زودتر از مدت زمان پيشبيني شده رخ خواهد داد. آثار و چالشهاي ناشي از كاهش چشمگير نرخ ازدواج در كشور به همين جا ختم نميشود و تبعات فردي و اجتماعي گستردهاي در انتظار جامعهاي است كه تفردگرايي و زندگي مجردي در آن رواج يابد.
دكتر شهرام وزيري، روانشناس و عضو هيئت علمي دانشگاه در گفتوگو با «جوان» در اين باره با تأكيد بر كاهش رشد ازدواج و افزايش سن ازدواج ميگويد: اين مسئله از ابعاد گوناگوني قابل بررسي است.
به باور وي از يك سو مسائل اقتصادي و دغدغههاي معيشتي و رفاهي موجب شده است تا قشر عظيمي از جوانان كشورمان از ازدواج بترسند و از سوي ديگر نيز شاهد برخي تغيير نگاهها، سبك زندگي و رشد تمايل به تفرد گرايي به خصوص در قشر مرفه جامعه هستيم بنابراين براي دريافت ريشهها و پيدا كردن درمان اين معضل اجتماعي بايد نگاهي چند وجهي داشته باشيم و اين مسئله يكي از سؤالات مهمي است كه مقام معظم رهبري نيز در سفر اخيرشان به خراسان شمالي مطرح فرمودند.
كاهش تمايل به ازدواج در سبك زندگي تفردگرا اين روانشناس در تحليل روانشناختي كاهش رشد ازدواج در جامعه ميگويد: ما در سطوح مختلف اجتماع شاهد نوعي از فرسودگي هستيم و بسياري افراد ناگزيرند براي تأمين هزينههاي زندگي كه بخشي از آن در اثر همين تغيير سبك زندگي و تجمل گرايي بهوجود آمده است، چند شغله باشند. به باور وزيري اين فرسودگي كاهش نشاط اجتماعي را در پي دارد و در اين صورت افراد زماني براي فكر كردن به زندگي بهتر و ازدواج را ندارند و به نوعي از افسردگي دچار ميشوند كه البته ممكن است زود گذر باشد و برطرف شود اما به طور كلي ميتواند ازدواج را تحت تأثير قرار دهد. وي خاطر نشان ميكند: بايد بررسي كنيم چه چيزي موجب تفردجويي افراد است و به تبعات اين نوع از زندگي چه براي خود فرد و چه براي جامعه توجه داشته باشيم.
لزوم بازگشت وام ازدواج به طور يقين براي اصلاح هرم سني جمعيت و رشد منطقي ازدواج در جامعه در كنار نياز به اصلاح سبك زندگي و نگاه مردم بايد مسئولان نيز دست به كار شده و حداقلهايي را در نظر بگيرند. كاهش ۵/۷ درصدي ازدواج در حالي است كه تاكنون وام ازدواج هم داشتيم و حالا با قطع تنها كمك ملموس دولت به زوجهاي جواني كه قصد تشكيل زندگي دارند، آن هم در كنار قيمت تصاعدي سكه و ارز بايد ديد آمار ازدواج چه تغييري ميكند.
