اگر ادعا كنيم ايران تنها كشوري است كه سرمايههاي منحصر بهفردي دارد كه بسياري از ملل و كشورها آرزوي داشتن يكي از آنها را دارند؛ بيراه نگفتهايم. بعضي از اين كشورهاي محروم از اين سرمايه ها، باز هم براي پيشرفت خود از به كارگيري اين سرمايهها ولو متعلق به ساير كشورها نااميد نشدهاند و روي جذب و به كارگيري سرمايههاي انساني سراسر دنيا، برنامهريزي و سرمايهگذاريهاي كوتاه، ميان و بلند مدت كردهاند.
از زماني كه جنگ، چهره منفوري از خود به جهانيان نشان داد و ملل دنيا از آن پرهيز كردند، راههاي ديگري براي دست اندازي به سرمايه كشورهاي ديگر در دستور كار سلطه طلبان قرار گرفت. يكي از مهمترين راهها در اين مسير معطوف به جذب سرمايههاي متحرك، تمام ناشدني و جاري است. يعني سرمايههاي انساني. از طرفي و به موازات اين روند، كشورهايي كه سرشار از منابع خدادادي از جمله استعداد و هوش بشري بودند، به دليل وفور نعمت به راه غفلت، يا آن استعدادها را نديدند يا قدر ندانستند. نتيجه اين شد كه سرمايه گروهي از كشورها به خدمت پيشرفت ساير كشورها در آمد.
امروز اما با درك اين نكته كه در اختيار داشتن سرمايههاي انساني مديريت آينده دنيا را رقم ميزند و نه داشتن سرمايههايي نظير سوختهاي فسيلي و ميزان بهرهوري از نيروي انساني به جاي ميزان منابع طبيعي قابل استحصال در اين عرصه تعيين كننده است، كشورها بيش از گذشته به حفظ و بهرهبرداري از منابع انساني خود به سود اهدافشان مبادرت ميورزند. در اين ميان ايران نيز در مسير رشد شتابنده خود بيش از گذشته به دانش و تجربه جوانان، دانشمندان و انديشمندانش نيازمند است.
بنابراين حفظ سرمايههاي انساني داخلي و جذب نخبگان ايراني مقيم خارج از كشور و تشويق آنان به بازگشت به كشور و خدمت به اين مرز و بوم در رأس برنامههاي مديران بخشهاي علمي و فناوري كشور قرار گرفته است و در اين راستا اقدامات صورت گرفته در سالهاي اخير شيب مثبت به خود گرفتهاند.
اما بايد اعتراف كرد كه در اين رابطه برخي از اقدامات ماندگاري بيشتري دارند و راههاي اعمال سليقه در اجراي آنها در دورههاي مختلف مديريتي بستهاند. مباحثي كه قانون مصوب يا سندي راهبردي را به خود اختصاص ميدهند از آن جملهاند.
تصويب سند راهبردي كشور در امور نخبگان در شوراي عالي انقلاب فرهنگي كه تدوين آن بيش از يك سال زمان برده را ميتوان در زمره اين اقدامات برشمرد. سندي كه توانسته بود مصوبه شوراي معين را ۱۲ مهر گذشته به دست آورد. بنابه گفته آريا الستي، معاون پژوهش و برنامهريزي بنياد ملي نخبگان در اين سند بر نحوه حمايتهاي هدفمند از نخبگان از سنين كودكي تا بزرگسالي تأكيد شده ضمن آنكه تمهيداتي براي نخبگان ايراني مقيم خارج در نظرگرفته شده است. معاون پژوهش و برنامهريزي بنياد ملي نخبگان افزود: در اين راستا مسئولان در حوزه نخبگان نبايد تنها به مسئله تحصيلي آنها توجه داشته باشند بلكه در كنار آن بايد به جنبههاي ديگر حمايتي نيز تأكيد كنند.
سندي با ۱۱ راهبرد و ۷۰ اقدام ملي
الستي با بيان اينكه نخبگي يك خصوصيت شخصيتي است، اظهار داشت: در اين سند سعي شده است كه نخبگي از جنبههاي فردي به جمعي تعميم داده شود و جمعهايي كه فعاليتهاي خلاقانه انجام ميدهند نيز به عنوان جمعهاي نخبه به رسميت شناخته شوند. معاون پژوهش و برنامهريزي بنياد ملي نخبگان با اشاره به اهداف كلان سند راهبردي در امور نخبگان يادآور شد: در اين سند براي رسيدن به اين اهداف پنج راهبرد ارائه شده است كه در ذيل اين راهبردها، حدود ۱۱ راهبرد ملي مطرح شده است كه شامل ۷۰ اقدام ملي ميشود.
همه مسئولند الستي با بيان اينكه در اين سند يك فصل به الزامات اجرايي اين سند اختصاص يافته است در اين زمينه توضيح داد: بر اساس اين سند مسئوليت پيگيري امور نخبگان به بنياد ملي نخبگان واگذار شده است ولي در عين حال تنها مسئول در امور نخبگان بنياد نيست بلكه ساير نهادها نيز در اين زمينه مسئول هستند. الستي توجه به استعدادهاي برتر در همه سنين را از ديگر موارد مطرح شده در اين سند ذكر كرد و گفت: طبق اين سند به منظور شناسايي استعدادهاي برتر در همه سنين كودكي، نوجواني و جواني تلاش شود و براي هدايت و حمايت هدفمند آنها راهكارها و روشهايي ارائه شده است. وي رويكرد بينالملل سند راهبردي در امور نخبگان را از ديگر موضوعات اين سند نام برد و اضافه كرد: اين سند نه تنها بر نخبگان در سطح ملي توجه داشته است بلكه توجهي به تعاملات بينالمللي و نخبگان غير ايراني جهان اسلام دارد. آنچنانكه طبق گفته معاون آموزشي دانشگاه تهران، اين دانشگاه نيز در برنامه پنج سال آينده خود جذب اساتيد خارجي منطقه را در دستور كار دارد. الستي ادامه داد: علاوه بر اين سند راهبردي تأكيداتي بر نخبگان ايراني مقيم خارج از كشور داشته و تمهيداتي را براي آنها در نظر گرفته است.
توضيحات اين بخش را ميتوان از ميان اظهارات سعيد سهرابپور، قائم مقام بنياد ملي نخبگان يافت. آنجا كه ميگويد: قائم مقام بنياد ملي نخبگان با اشاره به حضور مخترعان در خارج از كشور خاطرنشان كرد: خوشبختانه با تلاشهاي صورت گرفته تمامي نخبگان و مخترعان ايراني كه در خارج از كشور مستقر هستند، شناسايي شدهاند. بنابراين بايد برنامهريزيهاي لازم براي بازگشت آنها به وطن و تعامل با آنها انجام شود. اگر حمايتها از صاحبان ايده به روز باشد، علاوه بر جلوگيري از خروج مغزها، نخبگان ايراني ساكن در خارج براي بازگشت به كشور ترغيب خواهند شد.
هر چند معاون پژوهش و برنامهريزي بنياد ملي نخبگان از مطالعات ميداني و برگزاري جلسات مشورتي با حضور صاحبنظران و نخبگان براي نگارش اين سند ياد كرد، اما كنار گذاشتن تعارفات و ملاحظات در بررسي علت مهاجرت نخبگان شايد بتواند تصميمات مبتني بر واقعيت و مؤثرتري را در اين زمينه رقم بزند.
