سردار نوروزي، فرمانده پليس پيشگيري دو روز قبل خبر از تشكيل پليس افتخاري داد اما اشارهاي به زمان تشكيل آن نكرد. البته اين خبر سال گذشته هم از سوي سردار رادان، جانشين فرمانده پليس ناجا نيز اعلام شد. وي ۱۶مهرماه سال گذشته در اولين گردهمايي مؤسسات خدمات حفاظتي و مراقبتي اعلام كرد كه پليس افتخاري تا پايان سال ۹۰ در تهران تشكيل ميشود. هرچند سردار رادان و سردار نوروزي جزئيات بيشتري در اين باره اعلام نكردهاند، اين موضوع را در گفت و گو با كارشناسان بازكاوي كردهايم.
دكتر امان الله قرايي مقدم، جامعه شناس و استاد دانشگاه درباره تشكيل پليس افتخاري گفت: پليس افتخاري پليسي است كه از ميان توده مردم برخاسته است و به منطقه و محله خود اشرافيت بيشتري دارد. به همين دليل نقش آن در كنترل و بازدارندگي از جرم مؤثر است.
وي همچنين با اشاره به سابقه تاريخي و فرهنگي ايران و نقش معتمدين و ريشسفيدان در حل اختلافات گفت: از گذشته مردم محلات به گفته افراد معتمد توجه داشتند و گفته معتمدين در كاهش آسيبهاي اجتماعي نقش مؤثري داشت.
وي پليس افتخاري را از جهات مختلف براي جامعه مفيد خواند و گفت: اولاً پليس افتخاري با توجه به افتخاري بودن آن هزينه اقتصادي زيادي براي دولت ندارد و از طرفي با توجه به آشنايي به فرهنگ مردم آن منطقه مورد اعتماد مردم هستند.
بنابراين در حفظ نظم و كنترل و رضايت اجتماعي نقش خوبي دارند، به طوريكه اعتماد عمودي و افقي را ميتوانند بهوجود آورند. يعني در اعتماد بين مردم وخودشان و اعتماد بين مردم و پليس مؤثر هستند.
وي افزود: در كشور ما امنيت به خوبي وجود دارد اما آنچه مهم است، احساس امنيت است كه بايد در بين مردم تقويت شود و به باور من پليس افتخاري در موضوع بالا بردن احساس امنيت در بين مردم ميتواند نقش خوبي را بازي كند و اين به لحاظ روحي و رواني براي مردم ميتواند مفيد باشد.
وي با اشاره به اينكه پليس افتخاري ميتواند به عنوان يك بازوي كمكي در خدمت پليس باشد، افزود: بهتر است افرادي كه به عضويت پليس افتخاري درميآيند، از افراد معتمد و مورد قبول مردم باشند كه از لحاظ ديني، اعتقادي و محبوبيت بين مردم اسوه باشند و اين مشخصات در بين افراد ۲۰ ساله و بالاتر از آن ميتوان يافت. ما هرچقدر در گزينش اين افراد مبتني بر اطلاعات و نظرات مردم عمل كنيم، بيشتر موفق خواهيم شد.
اين استاد دانشگاه در پاسخ به اين سؤال كه آيا اين طرح در كشورهاي ديگري هم اجرا شده يا نه، گفت: اين طرح قبلاً در كشورهاي اروپايي و امريكايي اجرا شده است، اما تفاوتي كه يك شهروند اروپايي با يك شهروند ايراني دارد، اين است كه در اروپا اگر شخصي مشاهده كند كه فردي رفت و آمد مشكوكي به خانهاي دارد، بلافاصله وظيفه خود ميداند كه موضوع را با پليس در ميان بگذارد و اين يعني پليس همگاني يا پليس افتخاري و لازم است در ايران هم از طريق رسانههاي جمعي و مطبوعات به مردم آموزش داده شود تا هر فردي پليس افتخاري باشد و در واقع پليس همگاني را آموزش بدهيم.
وي در خصوص حدود و اختيارات پليس افتخاري اظهار داشت: اختيارات پليس افتخاري بايد از طريق قانون مشخص شود.
طبق تئوري مديريت، اختيار و مسئوليت به هم وابستهاند. يعني به هر اندازه كه مسئوليت ميدهند، لازم است اختيار هم بدهند. به عبارتي ديگر بين مسئوليت و اختيار بايد تعادل برقرار باشد. طبق اصل مديريت نميتوان به كسي مسئوليت داد و به او بگوييم كه هيچ اختياري نداري. در چنين صورتي تعادل به هم ميخورد.
ضرورت ارائه تعريف جامع از پليس افتخاري حسن تردست، قاضي بازنشسته و كارشناس برجسته قضائي نيز در پاسخ به اين سؤال كه آيا تشكيل پليس افتخاري باعث تعامل بيشتر مردم با پليس خواهد شد، گفت: يكي از مشكلات اساسي كه بنا به دلايلي در سطح جامعه ما به چشم ميخورد، قانونگريزي افراد جامعه است. به باور من تا زماني كه تبعيت مردم از قانون نهادينه نشود، راهاندازي پليس افتخاري مؤثر واقع نخواهد شد.
وي ادامه داد: نكته حائز اهميت قبل از تشكيل پليس افتخاري اين است كه تعريف جامعي از آن ارائه دهيم. يعني لازم است وظايف و قلمرو اختيارات آن مشخص و تكليف مردم در قبال پليس افتخاري معين شود؛ چراكه ما نياز به وضع قانون داريم و قانونگذاري و سير تشريفات آن از وظايف مجلس شوراي اسلامي است.
اين كارشناس قضائي با تأكيد بر فريضه امر به معروف گفت: كشور ما يك كشور اسلامي است و قانون اسلام در آن جاري است. يكي از واجباتي كه در اسلام به آن تأكيد فراوان شده، موضوع امر به معروف و نهي از منكر است كه بر هر مسلماني واجب است. امر به معروف و نهي از منكر، يك نوع پليس همگاني است.
همان طور كه پليس نقش بازدارندگي از جرم و هدايت افراد جامعه را بر عهده دارد، هر مسلماني در قبال امر به معروف و نهي از منكر با رعايت موازين شرعي مردم را به كارهاي شايسته دعوت ميكند و از كارهاي ناپسند بر حذر ميدارد.
پس اين پليس افتخاري كه در شرع اسلام است، باعث افتخار هر مرد و زن مسلماني است و هر انسان مسلماني اين موضوع را در كنار ديگر واجبات و فروعات ديني انجام ميدهد. بنابراين اگر پليس افتخاري بخواهد به صورت يك نهاد قانوني درآيد، مستلزم وضع قانون و تشريفات است و بايد حقوق و تكاليف آن تعريف و مشخص شود.
وي با اشاره به رويكرد مكتبي به پليس افتخاري اظهار داشت: اگر به پليس افتخاري از ديد مكتبي نگاه كنيم، اين مهم جزو تكاليف همه مسلمانان است. به اين معني كه در زندگي خصوصي مردم وارد نشود و فقط به امر معروف و نهي از منكر بپردازند.
وي همچنين در پاسخ به اين سؤال كه آيا فعاليت پليس افتخاري باعث ضعف جايگاه پليس ميشود يا نه، گفت: همان طور كه گفتم لازم است قبل از هرگونه اظهارنظري تعريف آن نحوه عضوگيري، كاركرد، حقوق و مسئوليت آن مشخص شود تا ببينيم تا چه اندازه در رشد ارزشهاي اسلامي يا بازدارندگي از جرم نقش دارد. اگر مسئوليت پليس افتخاري همان مسئوليت پليس باشد اين خلاف قانون است. چون يك فرد در شرايطي خاص تبديل به پليس ميشود يعني اگر بنا باشد به هر عنواني شبه نهاد قانوني بهوجود آيد، آن خلاف قانون است و يك مسئول انتظامي نميتواند يك نهاد موازي شبه قانوني بهوجود آورد، مگر مانند پليس مدرسه. بنابراين ابتدا بايد تكاليف و حقوق پليس افتخاري مشخص شود تا بتوان درباره آن اظهارنظر كرد.
وي همچنين درباره جذب و گزينش افراد داوطلب در پليس افتخاري افزود: بهتر است افرادي از اقشار مختلف براي عضويت در اين پليس انتخاب شوند. كساني كه در حوزه مختلف از جمله حوزه اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي توانايي لازم را دارند بايد جذب آن شوند تا مثمر ثمر واقع شوند و بتوانند در پيشگيري از جرم نقش درستي ايفا كنند.
وي در پايان اظهار داشت: بهتر است ما قبل از اينكه نهادي را ايجاد كنيم، موضوع توسط كارشناسان خبره ارزيابي و كارشناسي شود و حقوق و تكاليف آن را به طور روشن مشخص كنيم و بعد ارزيابي كنيم كه درست است يا نه.
با سلام
