آمار ثبت شده در سازمان پزشكي قانوني نشان ميدهد سال گذشته ۶۲۹ هزار و ۳۶ نفر بعد از درگيري به پزشكي قانوني مراجعه كردهاند. در خبر مربوط به مردادماه سال گذشته اين سازمان اعلام كرد بيش از ۵ ميليون پرونده نزاع در ۱۰ سال اخير تشكيل شده است. بر اساس پروندههاي ارجاعي به سازمان پزشكي قانوني در دهه ۸۰ (۱۳۸۰ تا ۱۳۸۹)، ۱۱ هزار و ۱۱۹ نفر بر اثر اصابت سلاح سرد جان خود را از دست دادهاند كه به طور متوسط در هر سال هزار و ۱۱۹ نفر با اين نوع سلاح كشته شدهاند. نظر به اهميت موضوع، «جوان» تلاش ميكند در گفت و گو با كارشناسان اين موضوع را بازكاوي نمايد. اولين بخش از اين گفتار، گفت و گو با دكتر امانالله قرايي مقدم، جامعهشناس و استاد دانشگاه است.
آقاي دكتر قراييمقدم! نزاع بين افراد از جمله نزاعهاي خياباني همواره پيامدهاي ناگواري را براي جامعه به دنبال داشته است. پرسش اساسي اين است كه چه عواملي باعث ميشود دو يا چند نفر بر سر موضوعي به جاي گفتوگو يا مراجعه به مرجع قضائي يا پليسي با هم نزاع كنند؟ خشونتها، پرخاشگريها و خوارشمردن ديگران يك پديده اجتماعي و تام است و نميتوان گفت ارثي و ذاتي است. انسان، پرخاشگر و مجرم متولد نميشود و اين نظام اجتماعي است كه باعث ميشود افراد پرخاشگر و... بار بيايند. در مورد نزاعهاي خياباني بايد گفت كه عوامل متعددي در بروز آن دخيل هستند. زماني كه در يك جامعه بيكاري در حد انفجار قرار گرفته و اين معضل تكتك خانوادهها را درگير خودش كرده است، وقتي كه جوانان كمتري ميتوانند به ازدواج فكر كنند و حتي ازدواج براي آنان يك رؤيا تلقي ميشود، زماني كه تورم و گراني در يك جامعه كمرشكن باشد و . . . مطمئناً انواع ناهنجاريها در جامعه رخ خواهد داد.
بيكاري باعث هر نوع مشكلي در جامعه است. اين شرايط باعث ميشود كه افراد در جامعه درگيريهاي بيشتري داشته باشند. هيچ كسي ذاتاً بيمار نيست. زماني كه در جامعهاي شادي و نشاط به اندازه وجود نداشته باشد، آمار طلاق بالا باشد، آمار ازدواج پايين باشد و. . . اينها باعث ميشود تغييراتي در رفتار انسانها صورت بگيرد كه بر سر مسائل جزئي با هم مشاجره كنند و درگير شوند.
ميتوان گفت نزاعهاي خياباني و ناهنجاريهايي كه در جامعه مشاهده ميشود، زاييده مشكلاتي است كه در جامعه وجود دارد و سبب ميشود افراد هرچند ناخواسته دست به پرخاشگري بزنند. در اين ميان مشكلات اقتصادي به خصوص بيكاري ميتواند بيش از ديگر عوامل مورد توجه باشد. تأخير در سن ازدواج، آمار بالاي طلاق، اخبار نادرست، برخورد نادرست رؤسا با زيردستان و. . . از عوامل به وجودآورنده درگيريهاي خياباني در جامعه ماست.
به باور شما بيشترين افرادي كه درگير نزاعهاي خياباني ميشوند، چه قشري از جامعه هستند؟ بيشترين آسيب مربوط به طبقات متوسط و پايين جامعه است اما پيامدهاي آن متوجه همه افراد ميشود و قطعاً افراد آسيبپذير جامعه در اين بين آسيب بيشتري ميبينند. علاوه بر اين، محيط زندگي هم ميتواند يكي از دلايل پرخاشگريها و نزاعهاي خياباني در افراد باشد. مثلاً در مناطق مذهبي كمتر درگيريهاي خياباني روي ميدهد و در مناطق آسيبپذير بروز اين حوادث بيشتر به چشم ميخورد. لازم است به اين نكته هم اشاره كنم كه تحصيلات، سطح آگاهي افراد و همانطور كه گفته شد، اعتقادات مذهبي، بدسرپرستي و محيط زندگي در اينكه افراد به سمت نزاعهاي خياباني سوق پيدا كنند، دخيل هستند، همچنين دوستان، نوع رفقا و ارتباطات خانوادگي نيز ميتواند در اخلاقيات افراد تأثيرگذار باشد. كسي كه اعتقادات مذهبي قوي داشته باشد، از تحصيلات لازم برخوردار باشد، در مورد همه امور خود فكر ميكند و به قول معروف لقمه حلال خورده باشد، چرا بايد باعث بروز ناهنجاريهاي اجتماعي از جمله درگيريهاي خياباني شود.
كساني كه داراي پدر و مادر اصلحي نباشند و در كودكي با فقر و معتادي والدين بزرگ شدهاند، بيشتر نسبت به افراد جامعه عداوت داشتهاند. در بررسيهايي كه در زندان گوهردشت انجام داديم، زندانيها ميگفتند جامعه به ما ظلم كرده است و ما بايد از آن انتقام بگيريم. اين نوعي پديده اجتماعي است كه همه آن را قبول كردهاند. اين عمل ذاتي و فطري نيست، چون طبق آيه قرآن خداوند بزرگ فرموده است:« و خلقنا كم في احسن تقويم، ما شما را در نهايت خوبي خلق كردهايم»،« و رددناهم اسفل السافلين، اما اگر كار بدي انجام دهيد به جاي بد ميرويد.»
براي كاهش بروز نزاعها چه راهكارهايي بايد مورد توجه قرار گيرد؟ بهتر است متوليان تلاش خودشان را بيشتر كنند تا قشر متوسط و فقير جامعه كمتر دچار مشكلات شوند و شكاف طبقاتي به وجود آمده در سطح جامعه را به حداقل برسانند، مثلاً مواردي چون اختلاس ۳هزار ميلياردي، مردم جامعه ما را با سرخوردگي روحي مواجه ميكند، حال آنكه افراد زيادي با مشكلات مالي فراواني كه رقم بسيار پايينتري را به خود اختصاص ميدهد، دست و پنجه نرم ميكنند.
