شهرستان آران وبیدگل از توابع استان اصفهان است که با ۶۰۵۱ کیلومتر مربع وسعت، در شمال این استان قراردارد و مرکز این شهرستان شهر آران و بیدگل است.
بارگاه ملكوتي حضرت محمد هلال ابن علي فرزند بلافصل علي ابن ابيطالب (ع ) درشهرستان آران وبيدگل واقع شده است.
آستان مقدس حضرت محمد هلال(ع) که امروزه مجموعه ای متشکل از بقعه و بارگاه ، صحن و رواق ها، مساجد و گلزار شهداست، در زمان وفات حضرت به صورت سردابه اي بوده که بر روی آن بناي مختصری ساخته و صندوقی چوبي به جای قبر در وسط آن قرار داده بودند. در طول تاریخ در جهت توسعه و بازسازي حرم از سوي مردم تلاش هايي صورت گرفته است که بخش اعظم معماري سنتي اين بناي باشکوه به دوران سلجوقيان و صفويه تعلق دارد به ویژه در دوره سلجو قیان و صفویان از طرف طبقات مختلف برای حفظ و مرمت و توسعه حرم سعی بلیغ و کوشش پیگیر مصروف شده است، اما وسعت، حجم و نوع اقدامات انجام شده در سالهای پس از انقلاب، با هیچ یک از دوران پیشین قابل مقایسه نیست. در طول چند سال اخیر، اقدامات گسترده ای در زمینه احیا و بازسازی بناهایی چون صحن جنوبی، رواق ها، سردر ورودی، هشتی، کتابخانه، موزه شهدا، مجمع قاریان و حافظان هلال، آیینه کاری ایوان شمالی، زیباسازی گلزار شهداء، سرویس بهداشتی مجهز و ... انجام شده است و نیز برای رفاه و آسایش هرچه بیشتر زائران مساحتی بالغ بر ۵۰۰۰ متر مربع برای ایجاد فضاهای فرهنگی، خدماتی و عبادی در دست احداث است.
فضای داخلی حرم مطهر
فضای حرم از کف به صورت هشت ضلعی است که در ارتفاع چهار متری به شکل دایره می شود و جداره درونی ساقه گنبد را تشکیل می دهد. سقف از طاق بندی های کوچک مقرنس و آینه کاری شده توسط متخصصان وِنيزي در دوران زنديه مي باشد و جداره بيروني آن کف گنبد است.
شبستان آیت اله عاملی
این شبستان دارای ۱۵ گنبد شکیل با پوشش های تزئینی داخلی بر سطح کاربندها و رسمی بندها در زیر سقف ها با محوریت نام مبارک خدای تعالی و وجود گنبدهای اطراف، اسامی مقدس چهارده معصوم(ع) را در ذهن بینندگان تداعی می کند.
وجود ۷۲ ستاره کاشی کاری شده در سقف مرکزی به یاد شهدای کربلا و ۱۲ پنجره اطراف شبستان یادآور ۱۲ خورشید امامت و ولایت و ۵ در ورودی اطراف مجموعه، نمایانگر خامس آل عبا(ع)، همگی از توجه سازندگان بنا به اندیشه های دینی حکایت دارد.
مجموعه ای از هنرهای تزئینی شامل طراحی، خطاطی، کاشی کاری، طرح های هندسی و اسلیمی با رسمی بندی، طاق نما سازی، ترنج بندی و اجرای شمسه های مختلف در این بنا دیده می شود. مقرنس های سقف در نهایت ظرافت و زیبایی با استفاده از آیات وحی در قطاربندی های اطراف گنبد، لوزی های منظم، مزین به اسامی جل جلاله، ستاره های چهارپر و مثلثات باریکه، بر شکوه و عظمت این شاهکار معماری می افزاید.
تمام نیروهای هنری و صنعت معماری در آرایش و تزیین سردرهای ورودی پنجگانه و سقف به کار رفته و جلوه بدیعی به این بنا داده که با روح مذهبی حاکم بر این ساختمان دیدنی هماهنگی دارد.
گنبد و مناره ها
مشخص ترین نماد و نشانة مضجع شریف حضرت محمد هلال(ع)، گنبد تربی شکل، با کاشی های معرقِ هفت رنگ آن است که از دوردست شهر قابل رؤیت بوده، سلام و درود بیکران مجاوران و زائران حضرتش را نثار مدفن پاک وی می کند. در اين مجموعه ۱۰ مناره وجود دارد که دو گلدستة بلند آستانه در دو طرف ایوان به صورت قرینه ساخته شده و گنبد و ایوان جنوبی را در وسط خود قرار داده است. ساختمان گلدسته ها همچون گنبد از دو پوشش گچ و آجر و کاشی کاری است. بنابر نظر کارشناسان ترکیب کلی گنبد و گلدسته ها نمونه و نظیر ندارد.
ضریح و صنودق
ضریح اول ضریحی چوبی بوده که در سال ۱۳۳۰ شمسی ساخته و بر روی صندوق چوبی مضجع منوّر نصب شده است که با توجه به شأن و مقام فرزند بلافصل مولاي متقيان، هيأت امناي آستان تصميم به ساخت ضريحي مناسب جهت اين بارگاه ملکوتي مي گيرد.
ضریح دوم به صورت مکعب، از جنس طلا و نقره به ابعاد (۲ در ۳ در ۵/۲)متر، که با نهايت ظرافت و مهارت از سوي هنرمندان اصفهاني ساخته شده است. در کتيبه اطراف ضريح آيات سوره هل اتي(انسان)، در کمال دقت حکاکي شده و اشعاري در مدح حضرت محمد هلال(ع) سروده شادروان سيد شهاب موسوي آراني بر شکوه و عظمت آن مي افزايد.
ضريح مذکور در سال ۱۳۵۱ شمسي با حضور عاشقان و دوستداران اهلبيت(ع) طي مراسم باشکوهي به جاي ضريح چوبي در وسط حرم نصب شده است.
رواق ها و مساجد
« رواق ها » بناهایی هستند سرپوشیده با ارتفاع هایی مختلف، که گرداگرد مرقد پاک حضرت محمد هلال بن علی(ع) ساخته شده اند و چون گوهری برآمده از دوران کهن، در ساختار معماری حرم می درخشند. دو رواق شرقی و غربی حرم که هر یک تجلی گاه هنر اصیل اسلامی - ایرانی به شمار می روند که در طی سالیان بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، به هنر معماران معاصر ساخته و افتتاح شده است.
در جنب درب ورودی حرم و جنوب گلزار شهدا، مسجد اعظم آستان در دو طبقه ساخته شده است که در طول سال، نماز جماعت و کلیه مراسم مذهبی در آن برگزار می گردد.
صحن ها
از مرقد منور، رواق ها و کفشداری ها که می گذریم، قدم به بنای با شکوهی می نهیم که «صحن» نامیده می شود و محل تجمع زائران مؤمن و مخلص است. علاوه بر آن، اقامه جماعت نمازهای یومیه و نیز برگزاری مراسم خاص مذهبی، از دیگر اموری است که در صحن انجام می پذیرد. صحن فعلی آستان که جلو ایوان جنوبی واقع شده است، با وسعت حدود ۳۰۰۰ متر مربع در دو طبقه، دارای غرفه و ایوان ها، راهرو و راه پله های مناسب و ۴ مناره است. نمای آن از پایین با سنگ مرمر سیاه و آجر نما با طراحی، کتیبه های کاشی کاری شده مزین به آیات قرآن و اسماء اله و چهارده معصوم(ع)، جلوه خاص و باشکوهی به مجموعه داده است. طرح احداث۳ صحن بزرگ دیگر در قسمت شمالی، شرقی و غربی آستان پیش بینی شده است که در آینده به مرحلة اجرا در خواهد آمد.
