هرچند كه با احداث معابر جديد، ورود وسايل نقليه جديد به شبكه حمل و نقل درونشهري سبب ميشود تا ظرفيتهاي جديدالاحداث نيز پر شود با اين حال شبكه ۵۵۰ كيلومتري بزرگراهها به عنوان شريانهاي اصلي در پايتخت به شمار ميروند كه با توجه به وجود معارضان احداث يك كيلومتر از اين معابر جديد، نيازمند پرداخت هزينه چند برابري براي تملك املاك واقع در طرحهاي بزرگراهي است كه اين امر سبب شده احداث برخي بزرگراههاي پايتخت سالهاي متمادي طول بكشد.
بزرگراه امام علي (ع) به عنوان بزرگترين بزرگراه شمالي و جنوبي شرق تهران با طول تقريبي ۳۰ كيلومتر از تقاطع بزرگراه ارتش در شماليترين بخش شرقي پايتخت شروع شده و با عبور از بخشهاي شرقي به جنوبيترين بخش كمربندي ري ميپيوندد و مسير دسترسي به حرم مطهر امام (ره) را هموار ميسازد.
تملك املاك؛ بزرگترين مشكل احداث بزرگراه
با توجه به وجود هفت هزار ملك معارض و بافت متراكم شهري و ريزدانه بودن املاك واقع در مسير طرح، تملك املاك معارض بيشترين زمان و هزينه را به خود اختصاص داده است. هرچند فاز اول اين بزرگراه در بخش شمالي با توجه به كم بودن املاك معارض خريداري شده و احداث بزرگراه به اتمام رسيده اما عبور اين بزرگراه از پنج منطقه در طول مسير سبب شده است تا زمان ساخت اين بزرگراه مهم شهري به دو دهه برسد.
براساس اعلام شهردار تهران تاكنون از هفت هزار ملك واقع در مسير اين طرح ۹۷ درصد املاك تملك شدهاند.
هزينه سه برابري تملك املاك براي احداث بزرگراه
وجود تعداد زياد املاك متراكم در مسير احداث بزرگراه سبب شده است تا توافق براي تملك املاك طولاني شود كه اين امر بر عمليات اجرايي طرح نيز تأثير گذاشته است، از سوي ديگر شهرداري بايد در تملك املاك باتوجه به قيمت روز مبادرت به خريد املاك كند و با پرداخت هزينه بالا اين املاك را براي احداث بزرگراه در اختيار بگيرد.
در اين زمينه مهندس مداحي شهردار منطقه ۱۳ به جوان ميگويد: براي هرچه سريعتر اجرا شدن بزرگراه، جلسات تملك با شهروندان ساكن در طرح تشكيل شده است و ساعات كاري اداره املاك نيز افزايش يافته و همچنين در روزهاي تعطيل نيز پرسنل املاك در محل كاري خود حاضر ميشوند تا بتوانند با توافق، املاك واقع در طرح بزرگراه امام علي را تملك كنند. وي ميافزايد: در بخشي از مسير بيمارستان و مراكز نظامي وجود دارد كه با توجه به توافقات صورت گرفته، اين املاك و اراضي نيز به تملك درخواهند آمد. همچنين پورزندي معاون مالي شهردار تهران در پاسخ به سؤال «جوان» مبني بر اينكه براي احداث اين بزرگراه چقدر هزينه خواهد شد ميافزايد: در حال حاضر ۷/۱۸ كيلومتر از بزرگراه امام علي (ع) در دست احداث است و به دليل وجود برخي ريزدانهها كه گاه در يك ملك تا ۵۰ متري چهار خانواده ساكن هستند تملك آن با مشكلاتي همراه بوده است، با اين حال در مدت ۱۵ ماه گذشته در مجموع ۵ هزار معارض در اين طرح با هزينه ۱۱۰۰ ميليارد تومان به تملك درآمده است و سه درصد از املاك باقيمانده است.
در همين زمينه «السي» فايناس براي اين پروژه به ميزان ۲۲۸ ميليون يورو باز شده است و طرح در اختيار حوزه عمران شهرداري براي عمليات احداث قرار گرفته است كه كارهاي عمران و احداث در چند شيفت كاري در ۲۰ نقطه كارگاهي در حال انجام است. با اين حال به نظر ميرسد اين پروژه بدون در نظر گرفتن هزينه تملك با ۶۰۰ تا ۷۰۰ ميليارد تومان به اتمام برسد.
ساخت بزرگراه و احياي بافتهاي فرسوده
با عبور مسير بزرگراه از املاك بخش شرقي پايتخت، املاك فرسوده موجود در مسير طرح نيز تخريب و بعضاً احيا ميشوند. به واقع با عبور اين طرح از دل بافتهاي متراكم بخشي از املاك فرسوده نوسازي ميشوند، آنچه سبب شده تا برخي از شهروندان به راحتي حاضر به واگذاري املاك خود نشوند، ميزان تورم موجود در بازار مسكن است. بدين صورت كه فردي كه خانه ۵۰ تا ۶۰ متري دارد با فروش آن به شهرداري اظهار ميكند كه با پول دريافتي نميتواند در همان محدوده خانهاي را براي خود دست و پا كند و از سوي ديگر شهرداري نيز نميتواند به واسطه وجود چند خانه در مسير طرح، عمليات اجرايي طرح را تعطيل كند، بنابراين شهرداري در برخي از موارد با توسل به ماده ۹ قانون شهرداريها و واريز هزينه كارشناسي شده املاك در حساب قوه قضائيه، اقدام به تخريب املاك ميكند.
همچنين گاه پيش ميآيد كه ملك تازهسازي به دليل تغيير مسير طرح، بايد تخريب و تملك شود كه اين لزوم دقت نظر كارشناس طرح را ميطلبد. آنچه در اين ميان نبايد فراموش شود آن است كه منافع عمومي نبايد به منافع شخصي ارجح داده شود، هرچند رضايت صاحبان املاك نيز بايد جلب شود. در اين زمينه همچنين وجود تأسيسات شهري و تغيير و جابهجايي آن از جمله خطوط آب، كانالهاي فاضلاب، برق و گاز سبب شده تا در برخي مقاطع و تقاطعها سرعت اجراي پروژه كم شود.
با اين حال شهرداري به عنوان مجري عمليات احداث اعلام كرده است اقدامات صورت گرفته در چند شيفت كاري در حال انجام است.
رعايت حقوق شهروندان در اجراي طرح
به هر صورت پروژه تملك و تخريب املاك و به تبع آن عمليات عمراني براي احداث معابر همواره مشكلات بسياري براي شهروندان ايجاد ميكند كه از آن جمله ميتوان به سر و صداي ناشي از چند نوبت كار كردن و وجود محدوديتهاي ترافيكي در طول زمان اجراي طرح اشاره كرد. از سوي ديگر به دليل آنكه املاك فرسوده واقع در طرح تخريب و تملك ميشود، به دليل فرسوده بودن بافتها و حفظ ايمني و افزايش ضريب امنيتي، مسيرهاي تردد عابران پياده و ساكنان واقع در حاشيه طرح بايد مد نظر پيمانكاران و شهرداري قرار گيرد تا خسارات ناشي از اين امر كاهش يابد.
احداث ۲۴ تقاطع غير همسطح
به دليل عبور طرح بزرگراه و تقاطع مسيرهاي شرقي و غربي آن با احداث اين بزرگراه ۲۴ تقاطع غير همسطح نيز در دست احداث است تا مسيرهاي عبور به دسترسيهاي محلهاي متصل شود و از سوي ديگر به دليل اينكه بخشي از طرح در تراز منفي به اجرا درميآيد، ايجاد ديواره بتني در كنار بزرگراهها سبب جلوگيري از آلودگي صوتي و كاهش مزاحمتهاي بصري خواهد شد.
احداث خطوط BRT و HOV
در شرايط حاضر كه بار ترافيكي در بسياري از معابر سبب كندشدن عبور و مرور شهري شده است، احداث خطوط پرسرعت BRT براي اتوبوسها و HOV براي تاكسيها و ساير وسايل نقليه عمومي كاركرد اين بزرگراهها را چند منظوره كرده است به گونهاي كه با احداث اينگونه خطوط، شهروندان تشويق به استفاده نكردن از وسايل نقليه شخصي و تكسرنشين شده و مسيرهاي بزرگراهي پايتخت اين امكان را فراهم ميسازد تا سرعت عبور براي وسايل نقليه عمومي افزايش يابد.
پايان طرح ۲۰ ساله پايتخت؛ سال ۹۲
به گفته قاليباف، شهردار تهران پايان ساخت عمليات عمراني بزرگراه ۲۰ ساله با اجراي فعاليتهاي عمراني در چندين مسير و جبهه كاري با شتاب در حال اجراست و اين طرح سال آينده در ۱۳ رجب مصادف با ولادت اميرالمؤمنين (ع) به بهرهبرداري كامل خواهد رسيد تا شهروندان به راحتي بتوانند از شماليترين نقطه پايتخت به ري و حرم مطهر دسترسي پيدا كنند. وعدهاي كه بايد منتظر محقق شدن آن بود.
