محمد مرسي، رئيسجمهوري مصر در تصميمات جديدي که يکشنبه اتخاذ کرد طنطاوي، رئيس شوراي عالي نيروهاي مسلح و وزير دفاع سابق و همچنين سامي عنان، رئيس ستاد مشترك ارتش را بازنشسته كرد و آنان را به سمت مشاوران رئيسجمهوري برگزيد؛ ضمن اينكه عبدالفتاح سيسي را به سمت وزير دفاع و صبحي صدقي را به سمت رياست ستاد مشترك ارتش منصوب كرد. وي همچنين محمود مكي از قضات ارشد را به سمت معاون رئيسجمهور برگزيد. وي همچنين با صدور فرماني متمم قانون اساسي را ابطال کرد که پيش از اين از سوي شوراي عالي نظامي در جهت تحديد اختيارات رياست جمهوري و انحلال مجلس قانونگذاري تصويب شده بود. وي پيش از اين نيز ژنرال مردا موافي، رئيس اطلاعات ارتش مصر را نيز در پي حمله تروريستي به يک پاسگاه مرزي در صحراي سينا که به کشته شدن ۱۶ تن از مرزبانان مرزي مصر انجاميده بود، از مقام خود برکنار کرده بود.
انقلاب جديد يا کودتاي سفيد
گستره تحولات به حدي بود که برخيها حتي کساني که از خانهتکاني محمد مرسي استقبال کردند آن را به انقلاب جديد تعبير کردند. اين تعبيري بود که مطبوعات مصر به کار بردند و حتي برخي از رسانههاي اين كشور نوشتند اقدام مرسي، به قدرت شوراي عالي نظامي كه رياست كشور را در عمل برعهده داشت، پايان داد. در واقع کساني که از واژه انقلابي استفاده ميکنند به نوعي به اقدام محمد مرسي قداست ميبخشند و آن را در راستاي تکميل انقلاب نيمه تمام اين کشور ارزيابي ميکنند. در اين ميان برخيها با ديد بدبينانه از تحولات از عبارت کودتاي سفيد براي تبيين تحولات سياسي اخير در مصر استفاده ميکنند و حتي اين احتمال را مطرح ميکنند که گويا وي با اين اقدام پيشدستانه جلوي کودتاي ارتش را گرفته است. البته ارتش مصر به رغم گذشت ۲۴ ساعت از عزل و نصبهاي جديد محمد مرسي، رئيسجمهور در بركناري وزير دفاع و رئيس ستاد مشترك ارتش و بازپسگيري اختياراتي كه ارتش قبضه كرده بود، واكنشي نشان نداده است. خبري درباره تحركات غيرعادي ارتش در داخل مصر مشاهده نميشود.
از شادي و هلهله مصريها تا دلواپسي صهيونيستها و استقبال محتاطانه آمريکا به محض اعلام تصميمات جديد محمد مرسي، مردم مصر در ميدان التحرير جمع شده و به ابراز شادي پرداختند و بدين ترتيب از اين تصميم استقبال کردند. البته پيش از اين نيز طبق نظرسنجي روزنامه الاهرام بيشتر از ۶۰ درصد مردم از تصميم مرسي براي بركنار كردن برخي فرماندهان امنيتي پس از حادثه اخير سينا حمايت کرده بودند.
مواضع اغلب احزاب و تشکلات سياسي مصر و همچنين شخصيتهاي طراز اول اين کشور و حتي آنهايي که رقيب انتخاباتي مرسي بودند همگي بر تأييد تصميمات محمد مرسي و حمايت از آن بوده است.
اين در حالي است که شاخصهاي موجود حاکي از نگراني شديد محافل صهيونيستي از تحولات سياسي اخير در مصر بوده است. پايگاه اينترنتي دبكا تصميمات اخير رئيسجمهوري مصر در بركناري افسران عالي ارتش را ضدكودتاي اخوانالمسلمين خواند. اين پايگاه اينترنتي كه به سرويس جاسوسي اسرائيل از جمله موساد نزديك است، افزود: «در تصميم اخير آن دسته از فرماندهان ارتش مصر كه هوادار امريكا بودهاند به طرز غيرمنتظرهاي بركنار شدند و اين اتفاق تعبيري جز ضد كودتا ندارد زيرا پيش از اين فرماندهان ارتش با صدور بيانيه متمم قانون اساسي اختيارات رياست جمهوري را محدود كرده بودند و سرويسهاي امنيتي مصر نيز در پيشبيني حوادث اخير در مرز رفح ناكام مانده بودند». دبكا در ادامه تصريح کرد: «تصميمات اخير رئيسجمهوري مصر با استقرار تانكهاي امريكايي ام ۶۰ اسرائيل در نزديكي مرز مصر همزمان شده است و همين امر امريكا و اسرائيل را نگران كرده است».
همچنين به نوشته الكس فيشمن، كارشناس مسائل دفاعي روزنامه پرشمارگان «يديعوت آحارونوت»، اوضاع جديد در مصر نوعي زلزله و براي اسرائيل خطرناك است و اين در حالي است كه روزنامه پرخواننده «معاريو» نيز اين اقدام مرسي را نوعي پاكسازي ميداند كه براي اسرائيل خوشيمن نيست. در اين ميان روزنامه صهيونيستي اسرائيل «اليوم» نزديك به بنيامين نتانياهو- نخستوزير رژيم صهيونيستي - باراك اوباما، رئيسجمهور امريكا را به خاطر به اصطلاح حمايتش از دولت جديد مصر نابخرد توصيف كرد و افزود كه واشنگتن مفهوم بهار اسلامي را درك نميكند. در اين ميان مواضع امريکا حاکي از استقبال محتاطانه بوده است. جي كارني، سخنگوي كاخ سفيد با بيان اينکه امريكا از نظاميان و دولت مصر ميخواهد با يكديگر همكاري داشته باشند، تأکيد کرد: مهم اين است كه نظاميان و غيرنظاميان همكاري تنگاتنگي با هم داشته باشند تا بتوانند مشكلات اقتصادي و امنيتي پيشروي مصر را حل و فصل كنند، اما جرج ليتل، دبير مطبوعاتي پنتاگون به خبرنگاران گفت: «ما انتظار داشتيم محمد مرسي، رئيسجمهوري مصر تا حدي تغييرات در فرماندهي ارتش و معرفي تيم جديد را هماهنگ كند.» وي گفت: «امريكا و به خصوص وزارت دفاع امريكا منتظر ادامه روابطي بسيار نزديك با شوراي عالي نيروهاي مسلح مصر هستند.»
نتيجه گيري
آنچه گفته شد تنها ابعادي از خانهتکاني سياسي در مصر را نشان ميدهد. به نظر ميرسد تحولات صورت گرفته از برخي جهات به کوه يخي شباهت دارد که تنها نوک آن ديده ميشود و اين بدين مفهوم است که هنوز ابعاد اين تحولات به طور کامل تشريح و روشن نشده است و آنچه اتفاق افتاده نه يک تصميم شخصي بلکه کاملاً سازماني بوده است که احتمالاً با توافقات پشت پرده همراه بوده است.
