موج خنكي هوا و تفاوت را حس ميكني. شيشه ماشين را كاملاً باز ميكني و هوهوي باد را به داخل ماشين فراميخواني. سراسر جاده را كوه و دره فراگرفته است.
كوههايي كه سر به آسمان ساييدهاند. فرصت را غنيمت شمرده و مدام نفس ميكشي تا ريههايت از اين هواي ناب پر شود. وقت نفس كشيدن آرام است و آرام نفس ميكشي. اينجا از ريزگردها خبري نيست. از دود و دم و بوقهاي گوشخراش اثري نيست. طبيعت، آرام، خلوت گزيده است و به زندگي بدون دغدغه خود ادامه ميدهد و اين ماييم كه آرامش را از طبيعت و ساكنان آن را براي آرامش و راحتي خودمان سلب ميكنيم. در آغازين روزهاي افتتاح پروژه آزادراه تهران- شمال در منطقه كن هيچ يك از ساكنان، مجاوران و رهگذران بيشمار اين منطقه به مخيلهشان هم نميگذشت كه روزي برسد كه بخشهايي از طبيعت بكر و منابع طبيعي و مناظر زيباي اين منطقه از دامنه غربي تپههاي كن، هزار دره تا حاشيههاي جاده سولقان- امامزاده داود (ع) و در ادامه مناطقي از دشتهاي ديمزار سولقان تا دامنه كوههاي سنگان و تالون و... دستخوش تغيير، تصرف و تخريب شود.
تهراننشينان از قديمالايام همواره از مواهب طبيعي، آب و هوا و ميوههاي لذيذ مناطق و ييلاقات شمالي بهرهمند بودهاند و اين مناطق را در تعطيلات آخر هفته به جهت نزديكي و دسترسي آسان و طبيعت بكر، مناظر سرسبز، درهها و كوههايي مملو از چشمههاي جوشان و خنك برگزيده و بر ساير مناطق ترجيح ميدهند. اين روزها كه فعاليت پيمانكار چيني فاز يك آزادراه تهران- شمال سرعت بيشتري به خود گرفته، هر روز بر دغدغه مردم منطقه، مسافران و بهرهمندان از اين مواهب افزوده ميشود.
لرزش مداوم كوهها با صداي انفجارهاي مكرر، زوزههاي بولدوزرها در دامنه كوهها و كمپرسورهايي كه بيرحمانه سينه كوهها را سوراخ ميكنند خبر از تخريب و تهاجمي ديگر ميدهند. واقعاً وزارت راه، مسكن و شهرسازي براي جلوگيري از تخريب مراتع، مناظر زيبا و طبيعت بكر اين مناطق و جبران اين تخريبها و تصرفها چه برنامهاي دارد؟
طرحي كه ارزيابي زيستمحيطي ندارد! به گفته داود رهبر مديركل پيشين دفتر ارزيابي زيستمحيطي سازمان حفاظت محيط زيست اين ارزيابي سال ۷۸-۷۹ انجام شد و گزارش آن هم به سازمان آمد اما به دليل مشكلات و مخاطراتي كه تصور ميشد اين طرح براي محيط زيست درپي داشته باشد، به رغم آنكه رئيسجمهور كلنگ آن را زده بود با آن مخالفت شد و سازمان حفاظت محيط زيست مجري را مكلف به رعايت حقوق زيستي چه قبل، چه در حين ساخت و چه بعد از اجرا دانست.
آثار تخريبي فاز يك بر طبيعت منطقه بررسي خسارات و تخريبهايي كه در محدوده فاز يك اتفاق ميافتد در يك گزارش نميگنجد اما اشارهاي گذرا به اين موارد خود تذكر است براي تصميمگيران و تصميمسازان كه به خود آيند و جبران مافات كنند. فاز يك به طول ۳۳ كيلومتر از دامنه غربي كن آغاز ميشود و با عبور از كوههاي حاشيه جاده سولقان و روستاي سنگان از طريق تونل تالون به گچسر ميرسد.
در اين مسير ۳۳ كيلومتري كه هم اكنون پيمانكار چيني در حال فعاليت است جلوههاي زيبايي از مناظر طبيعي، كوهها و دشتهاي منطقه دستخوش تخريب و تغيير شده و خواهد شد.
اين بزرگراه در ابتدا از ميان منطقهاي موسوم به هزار دره عبور كرده است كه اين بخش هماكنون تخريب شده و تصوير آن تنها در ذهنها باقي است. علاوه بر اين بخشي از دامنه كوههاي كن هماكنون زير سطح جاده رفته و مملو از آوار و خاك و سنگهاي ريز و درشتي است كه براي استحصال ماسه به اين منطقه حمل شده است. چند كيلومتر بالاتر جاده تهران- شمال دل «آبشار حقيقت» را شكافته و وارد تونل ميشود. اين آبشار فراخ قامت يكي از جلوههاي دوستداشتني جاده سولقان- امامزاده داود به شمار ميرفت. در سفرنامه ناصرالدينشاه قجر به فرنگ نيز ذكري از اين آبشار رفته و درباره زيباييهاي آن قلمفرسايي شده است. گويا شاه قجر قبل از عزيمت به فرنگ به اين منطقه آمده و عيش و نوشي توشه راه ساخته است.
اين آبشار كه جايگاهي براي باراندازي مسافران و تفريحات تابستاني بود هماكنون تخريب شده و تصوير آن را تنها در ذهنها ميتوان جست.
آزادراه تهران- شمال در ادامه با عبور از منطقه سولقان مجدداً در سينهكش رشتهكوه، بخشي از فضاي سبز اين منطقه را تخريب ميكند. اين دره سرسبز و باطراوت يكي از زيستگاههاي نسبتاً امن منطقه سولقان براي پرندگاني مثل كبك، سار و حيواناتي مثل بز و ميش به شمار ميرود و به رغم دستاندازي شكارچيها و ناامنسازي منطقه گذرگاه و اقامتگاه اين حيوانات باقي مانده است. علاوه بر اين، اين منطقه سرسبز كه موسوم به «چشمهسار» است يكي از فضاهاي جالب توجه براي مسافران و باراندازي براي رفع خستگي راه مسافران امامزاده داود (ع) به شمار ميرود. با تخريب اين دره سرسبز و آبشار و چشمه طبيعي موجود در اين منطقه يكي ديگر از جذابيتهاي طبيعي اين منطقه از بين خواهد رفت.
يكي ديگر از خسارتهاي زيستمحيطي اين بزرگراه نابودي بخشي از پوشش گياهي دشت بزرگ «مزار» به مساحت تقريبي حدود ۴۰۰ هكتار است. اين دشت كه از اراضي ديمزار منطقه به شمار ميرود هماكنون در اختيار پيمانكار آزادراه قرار دارد و پيمانكار مربوطه با ساخت سوله و ساختمانسازي بخشي از پوشش گياهي اين دشت را از بين برده است. بيترديد اجراي پروژههاي ملي همواره با مشكلات، عوارض و تبعات مختلفي همراه است و اين امري اجتنابناپذير است. اما جبران اين خسارات و چگونگي اجراي پروژهها نيز مبحث مهمي است كه نبايد مورد غفلت قرار بگيرد.
مخالفتهاي گسترده هواداران و دوستداران طبيعت، انجمنها و تشكلهاي خصوصي و مسئولان سازمان محيطزيست و هشدارهاي متعدد نسبت به عوارض زيستمحيطي اين طرح تاكنون جدي گرفته نشده است. اميد است پيمانكار مربوطه به حداقل تعهدات خود نسبت به حفظ محيط زيست و ايجاد پوشش گياهي براي جبران خسارتهاي وارده به محيطزيست منطقه و... عمل كند.
