در اولين سالهايي كه اين بازيهاي رايانهاي غربي به طور جدي در زندگي روزمره كودكان ونوجوانان مطرح شد بيشتر اين بازيها از گونههاي اكشن به حساب ميآمدند كه با يك گرافيك ساده سعي ميكردند مخاطب را در مبارزه تن به تن با حريف رايانهاي سرگرم كنند. سري اول بازيهايي رايانهاي را ميتوان از اين دست بازيها دانست.
رويه معمول اين بازيها در يك مبارزه تن به تن و يا نبرد و گريز در مراحل مختلف ميگذشت و به اين صورت مخاطب به طول چند ساعت به بازي تنها در يك محدوده خاص و قالب گرافيكي محدود ميپرداخت. گرافيك اين بازيها آنچنان كه بايد در سطح بالايي قرار نداشت و حتي از لوكيشنها وگيم پليهاي بسيار محدودي برخوردار بودند كه اين موضوع باعث ميشد مخاطب و كاربر آن چنان كه مطلوب كمپانيهاي غربي بود به سمت اين بازيها گرايش پيدا نكند وپس از يكي دوبار استفاده كردن دچار دلزدگی شود.
اما با ورود نسل جديد بازيهاي رايانهاي، اين بازيها پوست اندازي تازهاي كردهاند كه اين پوستاندازي با گيم پليهاي متنوعتري وهمراه با مراحل بيشتري انجام پذيرفت و همين موضوع باعث استقبال بيشتر كاربران به ویژه ايراني ها از آن ها شد.
براين اساس به تدريج در كنار جنگ و گريز و نبرد در اين بازيها عناصر ديگري همچون خشونت و به ويژه ابتذال اضافه شد. آنچنان كه با نگاهي به روند اضافه شدن عناصر جديدي مانند ابتذال وحتي استهجان در اين بازيها به نكات قابل توجهي ميتوان دست پيدا كرد. نكاتي كه نشان از اهداف فرهنگي مشخصي دارد.
پيشروي موج ابتذال به مرور بازيها به سمتي رفتند كه در آنها كاراكترهاي زن نيمه برهنه بودند و اين مسئله در سالهاي ابتدايي ورود بازيهاي رايانهاي به ايران كاملاً جديد محسوب ميشد.
اما به تدريج نسل بازيهاي غربي جديدتر وبا گيم پليهاي سطح بالاتري هم وارد بازار بازيهاي رايانهاي ايران شد كه اين مسئله گرايش كاربرايراني به اين بازيها را به دنبال داشت وهمين مسئله به تدريج اين نوع از بازيها را در ميان كاربران ايراني ترويج داد كه به اين صورت در تمام كلوپهاي بازيهاي رايانهاي كه تا چندسال پيش نظارتي برآنها وجود نداشت اين بازيها به شكل وسيعي مورد استفاده قرار گرفت.
سبك اين نوع بازيها را بايد نبرد ومبارزه تن به تن به صورت راند راند عنوان كرد كه همراه با صحنههاي اكشن و مبارزات رزمي متنوعي بود. همين مسئله مخاطب را بيش از پيش جلب ميكرد، اما نكته بارز آن، اين بود كه نيمي از كاراكترهاي مبارزه اين بازي زن هستند كه تمام آنها به شكل قابل توجهي نيمه عريان ويا به شدت بد لباس طراحي شده بودند. به گونهاي كه كاربر حس ميكرد كه در يك محيط همراه با مدهاي غربي بازي ميكند. حسين مهدوي روانشناس واستاد دانشگاه دراينباره ميگويد: نوع پوششي كه براي اين كاراكترهاي بازي مدنظر از ابتداييترين بازيهاي رايانه تا به امروز مد نظر قرار گرفته دقيقاً به گونهاي است كه در راستاي تأثيرگذاري برذهن كاربر كم سن سال اين بازيها باشد. چرا كه اين نوع طراحي پوشش براي كاراكترها در حالي به اين صورت دراين بازيها وجود داشته ودارد كه كاربر كم سن و سال ايراني اصلاً چنين نوع پوششي را حتي در ذهن خود تصور نميكند. يعني به تعبيري فرهنگ ديني او و ارتباط ذهني كاربر با اين فرهنگ، چنين مسئلهاي را براي كاربر كم سن و سال غيرقابل پذيرش كرده بود. اما گويا اين بازيها دقيقاً به گونهاي در بخشهاي اوليه خود طراحي شده بودند كه اين پوشش را براي كاربر از همان دوران كودكي عادي كنند. به ويژه كه با توجه به ابعاد مختلف مسئله، اين نوع پوشش در واقع جنبه القايي به كاربر بازي دارد. چراكه كاربر بازي با ديدن اين نوع از پوشش در قالب يك فضاي سرگرمساز كه بخش قابل توجهي از اوقات روز خود را به آن اختصاص ميدهد آرامآرام به اين نوع از پوشش عادت ميكند و به نوعي قبح بيقيدي در پوشش برايش ريخته ميشود.
ترويج روابط نامشروع اين درحالي صورت ميپذيرد كه بعد از اين موج در بازيهاي اين چنيني، به تدريج بد پوششي و عرياني به يكي از عنصرهاي اصلي بازيهاي رايانهاي نسل بعد و به ويژه دهه ۹۰ ميلادي تبديل شد. به گونهاي كه حتي براي كاربر ايراني كه در ابتدا از اين نوع پوشش كاراكترهاي زن در اين بازيها تعجب ميكرد دراين دهه عادي شد. چرا كه در همه بازيهاي رايانهاي غربي كم يا زياد اين نوع از طراحي پوشش براي كاراكترهاي زنان وجود داشت. البته بايد اشاره كرد كه دراين دوره حجم بازيهاي رايانهاي غربي وارداتي به ايران فوقالعاده افزايش يافته بود و اين افزايش درحالي صورت ميپذيرفت كه هيچ نهاد مشخصي براي نظارت به وجود نيامده بود وحتي خانوادهها هم اصلا آگاهي درباره محتواي اين بازيها نداشتند وحتي بسياري از خانوادهها از اينكه بازيهاي رايانهاي غربي فرزندانشان را در خانه مشغول ميكرد استقبال ميكردند.
دراين ميان اين رويه ادامه داشت تا به تدريج نسل جديدي از بازيهاي رايانهاي با محتواي مبتذلتر و داراي محتواي غير اخلاقي تري به بازارهاي رايانهاي ايران وارد شد. همچنين آنچه ميتوان در اين بازيها به آن صراحتا اشاره داشت شروع زير پاگذاشتن حريم اخلاق دراين بازيها بود. شايد بتوان اولين موج از اين سبك بازيها را كه به صورت قابل توجهي مسائل ديگري را علاوه بربدپوششي به نمايش گذاشته شده بود در سري اول يك بازي توليد امريكا به عينه ديد. دراين بازي كاراكتر اصلي بازي يك فوق قهرمان امريكايي بود كه پس از اتمام هر مرحله اقدام به برقراري رابطه با يك زن ميكرد. هر چند كه ارتباطي كه دراين بازي بين اين دو كاراكتر نشان داده ميشد در سطح پايينتري نسبت به موجهاي بعدي ابتذال بازيهاي رايانهاي غربي وجود داشت اما به هر صورت ميتوان آن را پيشگام در اين زمينه دانست.
اين موضوع در بازيهاي رايانهاي ادامه پيدا كرد تا اينكه بازيهاي جديدي از سوي كمپانيهاي غربي توليد وبه بازار روانه شد. بازيهايي كه درآنها رابطه جنسي به صورت عيني به تصوير كشيده شد، به نوعي كه حتي برخي از آنها را ميتوان با فيلمهاي پورن و مستهجن غربي مقايسه كرد.
اين موضوع در حالي است كه نمايش عرياني وسكس در بازيهاي رايانهاي جديدتر با تم فانتزي گسترش پيدا كرد. در اين سري از بازيها، ابتذال شديد با فضاي فانتزي تركيب شده و به مخاطب ارائه ميگردد. برخي براين باورند كه اين تركيب هدف مشخصي را دنبال ميكند. چراكه به عقيده اين دست از كارشناسان اين فضاي فانتزي باعث جذابتر شدن چنين مسائلي براي كودكان كم سن و نوجوانان ميشود كه اين مسئله القا شدن مسائل غير اخلاقي موجود در اين بازيها را به آنها آسانتر ميكند.
البته از اين مسئله هم نبايد غافل شد كه طراحان برخي بازيهاي رايانهاي در كنار استفاده از تم فانتزي از خشونت همراه با ابتذال استفاده كردهاند. دراين گونه بازيها كاربر با فضايی روبه رو ميشود كه در آن ابتذال و روابط نامشروع با هم تركيب شده است كه اين مسئله تأثير فوق العاده روي روان كاربر بازي، به ويژه كاربران كم سن و سال دارد.
تركيب ابتذال وخشونت دراين بازيها تاجايي پيش رفته كه حتي در آن صحنههاي تجاوز كاملاً و با بهترين سطح گرافيكي در پيش چشم كاربر به نمايش گذاشته ميشود.
كلكسيوني از بيتربيتي اما اوج اين ماجرا و مصداق بارز ابتذال افسار گسيخته در بازيهاي رايانهاي غربي را در سري بازيهاي جي تياي ميتوان ديد. اين بازي كه اولين سري آن در سال ۱۹۹۷ از سوي كمپاني راكستار گيمز روانه بازار شد تمام فاكتورهاي يك بازي خشن همراه ابتذال فوقالعاده زياد را در خود داشت. آنچنان كه دراين بازي، تمام خط قرمزهاي اخلاقي زيرپا گذاشته ميشود.
داستان یکی از اين بازي ها براين مبنا شكل گرفته كه يك گانگستر امريكايي مأموريت پيدا ميكند كه كارهاي مختلفي از جمله كشتار افراد، ترور، بمب گذاري، دزدي و انواع رفتارهاي نابهنجار و خلاف را انجام دهد و در ازاي انجام این رفتارها پول دريافت كند.
نكته اوليه كه درباره وضعيت فرهنگي وفضاي اين بازي بايدبه آن اشاره كرد عرياني كاملي است كه در فضاي شهر و فضاي كلي بازي به عينه مشاهده ميشود.
نكته دوم درباره اين موضوع، ابتذال زدگي فوق العاده آن است، به گونهاي كه حتي كاربر دراين بازي براي برقراري رابطه نامشروع پول پرداخت ميكند وحتي گاهي دست به تجاوز ميزند.
درواقع، رابطه نامشروع از اجزاي جداييناپذير این سري از بازیهاست كه اين مسئله سبب واكنش تند برخي از خود كارشناسان غربي نسبت به اين محصول شده است. حسين مهدوي دراين باره ميگويد: اين بازي در درجه اول به فرزندان ميآموزد كه تنها دليل انجام ندادن رفتارهاي غيراخلاقي وجود پليس است به اين صورت که اگر درجايي پليس نباشد آنها مجاز به هر كاري حتي آدم كشي وتجاوز هستند. ثانيا دراين بازي براي كاربر اين موضوع نمايش داده ميشود كه ميتواند براي انجام رابطه نامشروع از راههاي مختلف كسب درآمد كند وسپس به اين كار مبادرت ورزد.
مورد ديگري كه درباره اين بازي، مهدوي به آن اشاره ميكند تبليغ رابطه بی بند و بارانه در انظار عمومي است. چراكه در سري جديد اين بازيها كاربر ميتواند در فضاي عمومي به اين کار شنیع مبادرت ورزد. از نظر اين استاد دانشگاه تبليغ چنين مسئله دراين بازي و نمايش آن براي كاربر ايراني كه يك فرد مسلمان است ميتواند يك فاجعه فرهنگي به بار بیاورد.
آن چنان كه اين فاجعه فرهنگي ميتواند سبب ايجاد تناقضات بزرگ اندیشه ای- عرفي در ذهن جوان شود و در نهايت اين تناقض به پايههاي فكري اصيل او ضربههاي غير قابل جبراني وارد آورد.
بازي رايانهاي يا فيلم پورن؟!
اين موضوع درحالي مورد بررسي كارشناسان درباره اين بازي واين دست بازيها قرار گرفته است كه دربازيهاي نسل جديدتر، در كنار رابطه نامشروع بين دو كاراكتر جنس مخالف، همجنس بازي هم به تصوير كشيده شده است. به باور حسين مهدوي، بايد مد نظر داشت كه بازيها به اصطلاح در دسته بازيهاي رايانهاي اكشن - جنگي قرار ميگيرند ودر واقع نيازي به اين همه ابتذال در فضاي بازي براي جذاب كردن آنها وجود ندارد. بلكه چون جزو دسته بازيهاي رايانهاي در گونههاي جنگي هستند سازندگان آن ميتوانستهاند از صحنههاي اكشن وجنگي براي جذابيت آن استفاده كنند. اما اين كمپانيها به جاي استفاده از چنين صحنههايي از تصاوير روابط نامشروع و غيراخلاقي استفاده كردهاند كه با اين بررسي، اين موضوع به ذهن متبادر ميشود كه درپس اين فضا، موضوع خاصي نهفته شده كه هدفي به جزء كسب درآمد و سرگرمسازي را دنبال می کند. هدفي كه درپي القاي موضوعي خاص به كاربران كم سن و سال است.
