بيژن سوراني: همواره وجود بافتهاي فرسوده در شهر تهران و مسائل و مشكلات ناشي از اين بافتهاي متراكم، فرسوده و ريزدانه سبب شده است تا از كارشناسان شهري گرفته تا رئيسجمهور براي احيا و نوسازي اينگونه بافتها سخن به ميان آورند.
در اين زمينه طرحهاي بسياري از سوي شهرداري و دولت مطرح شده و حتي تا اجرا پيشرفته است اما به دليل شرايط ويژه بافتهاي فرسوده، هزينههاي بالا و نيز تبعات فرهنگي و اجتماعي اين طرحها تاكنون راه به جايي نبردهاند به گونهاي كه روند نوسازي و احيا سبب شده است تا بافتهاي جديدالاحداث نيز در گذر زمان بافت فرسوده بهحساب آيد.
خودنمايي ۴ هزار هكتار بافت فرسوده در پايتخت
وجود حدود ۴ هزار هكتار بافت فرسوده در شهر ۶۰۰كيلومتر مربعي تهران، معضلي است كه پايتخت را در برابر حوادث احتمالي تهديد ميكند.
در اين ميان جان و مال ساكنان اين بافتهاي فرسوده كه در ۲۲۰ هزار پلاك ساكن هستند در معرض تهديد و خطر قرار دارد و اگر هم حادثهاي رخ ندهد، باز هم به دليل ماهيت بافتهاي متراكم و فرسوده زندگي در اين بافتها به سختي صورت ميگيرد و ارائه خدمات شهري نيز با مشكلات زيادي همراه است.
در شرايط كنوني تصميمگيري و تصميمسازي متوليان امر ميتواند در جهت حل اين معضلات باشد. طرح احداث ۲۰۰ هزار واحد مسكوني در پايتخت و تصويب آغاز ساخت ۱۰ هزار واحد مسكوني در تهرانسر در حالي قرار است از سوي دولت به اجرا درآيد كه دولت از يكسو مسئول كاهش خطرپذيري پايتختنشينان است و از سوي ديگر در كنار ساير دستگاهها متولي احيا و نوسازي بافتهاي فرسوده بهشمار ميرود. اين در حالي است كه كارهاي بر زمين مانده از سوي دولت در احيا و نوسازي بافتهاي فرسوده براساس برنامه پنجم توسعه احيا و نوسازي، سالانه ۱۰ درصد از بافت فرسوده موجود در كشور است كه به طبعاً پايتخت نيز به دليل جايگاه آن در كشور در اين برنامه قرار دارد.
احيا و نوسازي بافت فرسوده در اولويت است
هرچند عدهاي از كارشناسان معتقدند ساخت مسكن ويژه با توجه به توسعه شهري و افزايش بار جمعيتي لازم و ضروري است و در شرايط كنوني سبب تعديل و كاهش قيمت مسكن يا حتي جلوگيري از رشد بيرويه آن ميشود اما كارشناسان حوزه شهري و بسياري از اعضاي شوراي شهر نيز اولويت را به احيا و نوسازي بافتهاي فرسوده ميدهند. از سوي ديگر بخشي از طرح مسكن ويژه براي تصويب به كميسيون ماده پنج ارسال شده است و اين طرح كه همان ساخت ۱۰ هزار واحد مسكوني در تهرانسر است به تصويب اعضاي اين كميسيون رسيده است.
در اين زمينه معصومه ابتكار، عضو شوراي شهر تهران به «جوان» ميگويد بايد براي سياستگذاري در شهر تهران يك مرجع واحد وجود داشته باشد. براي شهر تهران طرح جامع و تفصيلي در نظر گرفته شده است، حال مشاهده ميشود كه سياستگذاري در جاهاي ديگر نيز صورت ميگيرد. اين مشاركت و همكاري براي حل مشكلات اشكالي ندارد، ولي قاعدتاً بايد اقدامات در جايي يكپارچه سياستگذاري شود، اينكه شورايشهر در جريان اين اقدامات نباشد و در جاي ديگر براي شهر تهران تصميم بگيرند جاي تأمل دارد. در اين زمينه دولت براي احيا بافتهاي فرسوده تكليف دارد، چرا كه يكسري طرحهاي بافتهاي فرسوده وجود دارد و اولويت نياز با احيا و نوسازي بافتهاي فرسوده است كه مستقيماً با امنيت و جان شهروندان در ارتباط است و در اين زمينه كارهاي كارشناسي بسياري نيز انجام شده است. اين عضو شوراي شهر ميافزايد: به دليل تصميمگيري در مراجع مختلف، اين نگرانيها از بابت بافتهاي فرسوده همچنان پابرجاست و اين امر به ضرر شهروندان است. در اين زمينه ميتوان به تصويب طرح تفصيلي اشاره كرد كه با تصويب آن هرازگاهي مادهاي و تبصرهاي از سوي كميسيون ماده پنج به تصويب ميرسد و عملاً تكرار اين اقدامات به صورت يك قاعده درآمده است كه براي وحدت رويه نياز به پيگيري از سوي شورا و همچنين از طريق شورايعالي استانها دارد.
عليرضا جعفري، مديرعامل سازمان نوسازي شهر تهران نيز در رابطه با اجراي اين طرح به «جوان» ميگويد: ساخت مسكن ويژه خيلي با اين رويكرد مطرح نيست. به واقع سياست بر اين است كه احداث مسكن در فضاهاي موجود در بافتهاي فرسوده به اجرا درآيد يعني در صورت وجود زمين، احداث مسكن انجام شود. البته زميني براي احداث مسكن ويژه در بافتهاي فرسوده وجود ندارد و تملك املاك نيز با توجه به قيمت بالا امكانپذير نخواهد بود. بنابراين پيشنهادي ارائه شد تا احداث مسكن در حاشيه تهران در اراضي موجود صورت گيرد، تا اين سازه پشتيبان احيا و نوسازي بافتهاي فرسوده قرار گيرد يعني ساكنان اين املاك در ساختمانهاي جديدالاحداث ساكن شوند تا روند نوسازي و احيا اين بافتها ادامه يابد.
ساخت و ساز جزئي در بافتهاي فرسوده
متأسفانه بهرغم تمامي وعدههاي داده شده و اقدامات صورت گرفته، روند احيا و نوسازي بافتهاي فرسوده بسيار جزئي است، بهگونهاي كه اگر احيا و نوسازي بافتهاي فرسوده اينگونه پيش برود، بايد انتظار داشت در سالهاي آتي بافتهاي نوسازي شده نيز جزو بافتهاي فرسوده به حساب آيد. در بسياري از محلههاي فرسوده شهر تهران به خصوص مناطق جنوبي گاه يك قطعه و يا چند قطعه توانستهاند بافتهاي فرسوده را احيا و نوسازي كنند، با اين حال چهره اين محلهها و مناطق همچنان سايه فرسودگي را بر سر دارد.
اين روند در برخي از نقاط شهر تهران تا جايي ادامه يافته است كه توسعه زيرساختها نيز در اين محدودهها تا حدود زيادي متوقف باقيمانده، با اين حال روند نوسازي تا حدود كمي رشد داشته است. بنابر آمار منتشر شده ميزان پروانههاي صادره در بافت فرسوده پايتخت در سال ۹۰ نسبت به مدت مشابه با ميزان دوبرابر رشد داشته است بهگونهاي كه در اين سال حدود ۸ هزار و پانصد پروانه براي احيا و نوسازي بافتهاي فرسوده صادر شده است. بنابراين با توجه به ميزان بافت فرسوده موجود اين روند جوابگو نبوده و نخواهد بود.
ورود بخش خصوصي به بازسازي بافتهاي فرسوده
آنچه نبايد از نظردور داشت آن است كه احيا و نوسازي پلاك به پلاك و يا يك پلاك در شرايط حاضر به هيچوجه با توجه به ميزان بافتهاي فرسوده موجود در شهر تهران و تهديدات پيشرو منطقي به نظر نميرسد و لازم است تا در كنار فعاليتهاي صورت گرفته از سوي شهرداري تهران و دولت، بخش خصوصي مورد حمايت قرار گيرد و وارد عرصه احيا و نوسازي بافتهاي فرسوده شود. ورود اين بخش ميتواند دو مؤلفه سرعت و مقياس بزرگ را به همراه داشته باشد. براين اساس لازم است تا متوليان به جاي دلخوشكردن به روند كنوني احيا و نوسازي بافتهاي فرسوده، با حمايت و پشتيباني، مسير را براي ورود بخش خصوصي به شكل جدي همواره سازند. در اين صورت ميتوان اميدوار بود كه روند نوسازي و احيا بافتهاي فرسوده مبتني بر اهداف برنامه پنجم توسعه كه همانا نوسازي سالانه ۱۰ درصدي بافتهاي فرسوده كل كشور است در شهر تهران نيز به وقوع بپيوندد.
راهاندازي سامانه جامع اطلاعات مكاني بافتهاي فرسوده
هر چند روند نوسازي و احياي بافتهاي فرسوده حركت لاكپشتي دارد اما اين حركت با راهاندازي سامانه جامع، اطلاعات مكاني احيا و نوسازي به منظور رصد و پيگيري روند نوسازي در واحدهاي فرسوده را در اختيار مسئولان مربوطه قرار ميدهد تا بهتر بتوانند از ميزان و چگونگي پيشرفت در احيا بافتهاي فرسوده باخبر شوند، به واقع اين سامانه با راهاندازي دفاتر تسهيلگري در دفاتر خدمات الكترونيك شهر آخرين وضعيت احيا و نوسازي بافتهاي فرسوده را به صورت واضح نمايان ميسازد.
مديرعامل سازمان نوسازي شهر تهران در اين زمينه ميگويد: اين سامانه اين امكان را فراهم ميسازد تا ضمن رصد فرآيند نوسازي در سطح شهر از موانع نوسازي اعم از وجود ناهنجاريهاي اجتماعي و رصد وضعيت و توانمندي اقتصادي و ساير اطلاعات، اطلاع حاصل شود و براي رفع موانع چارهانديشي صورت گيرد. به نظر ميرسد ساخت مسكن براي افراد فاقد مسكن در شهر تهران در اولويت احيا و نوسازي بافتهاي فرسوده قرار دارد و بايد منتظر ماند و ديد كه آيا حوادث احتمالي اين فرصت را ميدهد تا افسوس ندانمكاري را نخوريم!
به واقع اين انتظار از مسئولان ميرود كه با درك موقعيت ويژه پايتخت و بافتهاي فرسوده علاوه بر نوسازي اين بافتها با استفاده از روشهاي ويژه همچون تجميعسازي، اين فرصت را فراهم سازند تا با يك تير دو نشان بزنند؛ يعني هم بافتهاي فرسوده احيا شود و هم افراد فاقد مسكن در اين بافت احيا شده صاحب خانه شوند.
