سؤالي كه در اينجا مطرح ميشود اين است كه آيا راهي براي تركيب تسهيلات مورد نياز جهت هماهنگي لجستيك كالا و در عين حال فراهمسازي انواع روشهاي حمل جهت انجام حمل و نقل براي اين شركتها وجود دارد؟
اخيراً تسهيلات و مراكزي راهاندازي شده كه در زمينه تحقق ايده ياد شده كمك زيادي مينمايند. براي نامگذاري چنين تسهيلات لجستيكي كه در آن مجموعهاي از مراكز ذخيرهسازي و ارائه خدمات لجستيكي داراي ارزش افزوده و همچنين مكانهايي براي انجام عمليات توزيع موجود ميباشند، تاكنون چندين عبارت مورد استفاده قرار گرفته است. اين تسهيلات در اروپا تحت عنوان دهكدههاي لجستيكي شهرت يافتهاند.
دهكده لجستيكي يك ناحيه تعريف شده ميباشد كه در آن تمامي فعاليتهاي مربوط به حملونقل، انبارداري، لجستيك و توزيع كالاها، هم در سطح ملي و هم در سطح بينالمللي، توسط اپراتورهاي مختلف انجام ميگيرد. اپراتورهاي فعال در دهكدههاي لجستيكي ممكن است خود مالك تسهيلات و تجهيزات بوده يا آنها را در اجاره داشته باشند. به منظور مطابقت با قواعد بازار آزاد، لازم است دسترسي تمام شركتهاي فعال در زمينههاي نامبرده به تسهيلات اين مراكز آزاد باشد.
برخي دهكدههاي لجستيكي را تجمع مكاني شركتهاي مستقل لجستيكي (حمل و نقل، توزيع و انبارداري) و تجاري در يك منطقه صنعتي و برخي ديگر فصل مشترك دو يا چند روش حمل مختلف به ويژه ريل و جاده توسط يك پايانه چندوجهي تعريف ميكنند.
مهمترين زيرساختهاي موجود در دهكدههاي لجستيكي (همچون ساير مراكز لجستيكي) انبارها و پايانههاي ميانوجهي ميباشد. انبار، زيرساختي است كه اپراتور حمل و نقل بيشتر فعاليتهاي مربوط به كسب و كار خود را در داخل آن انجام ميدهد. يك پايانه ميانوجهي از يك يا چند قطعه خط آهن كه متصل به شبكه اصلي ريلي ميباشد و همچنين يك ناحيه وسيع براي انجام فعاليتهاي جابهجايي اعم از بارگيري و تخليه بار تشكيل ميشود.
به طور خلاصه، دهكده لجستيكي محلي است كه براي مديريت تمامي فعاليتهاي مرتبط با انتقال كالا به بهترين نحو، طراحي و ساخته ميشود، بنابراين دهكدههاي لجستيكي نه تنها بايد از زيرساختهاي مناسب بهرهمند باشند، بلكه بايد پاسخگوي نيازهاي خدماتي لازم براي انجام فعاليتهاي حمل و نقلي مؤثر نيز باشند.
خدمات گمركي، دفاتر پستي، تلفن و اينترنت عمومي، سرويس رفت و آمد اتوبوسي در داخل دهكده، محوطههاي پارك كاميون و تخليه و بارگيري، رستوران، كافه و پمپ بنزين و گازوئيل، كارواش و. . . انواع خدماتي است كه عموماً در دهكدههاي لجستيكي ارائه ميشود.
دهكدههاي لجستيكي به جهت اينكه مخصوص انجام فعاليتهاي حمل و توزيع كالا بوده و مجهز به تمامي منابع خدماتدهي به اپراتورهاي حمل و نقل و لجستيك هستند، از مزيتهاي كليدي بهره مند ميباشند. از جمله مهمترين مزاياي دهكدههاي لجستيكي ميتوان به ايجاد جريان مؤثر و كاراي كالايي، بسترسازي براي حجم جريان كالايي، رشد توسعه اقتصادي، كاهش مسافتهاي پيموده شده توسط كاميونها و زيباسازي محيط شهري اشاره كرد. يكي از مهمترين دغدغهها در مرحله طراحي و ايجاد دهكدههاي لجستيكي تعيين مكان مناسب براي آنها ميباشد. مكانيابي يك فاكتور كليدي براي تمامي اپراتورهاي حمل و نقل ميباشد كه فعاليت اصلي آنها انتقال كالا از محلي به محل ديگر با استفاده از روشهاي مختلف حمل ميباشد. عوامل زيادي در تعيين مكان مناسب براي اين تسهيلات وجود دارند كه از جمله مهمترين آنها ميتوان به زيرساختهاي تجاري موجود در منطقه، هزينه نيروي كار،نزديك بودن به مشتريان و ويژگيهاي اجتماعي و فيزيكي منطقه اشاره كرد. نحوه ايجاد و اداره دهكدههاي لجستيكي عموماً به صورت مشاركت دولت و بخش خصوصي انجام ميگيرد. سهم سرمايهگذاري در ايجاد دهكدههاي لجستيكي ميتواند به نسبتهاي مختلف بين بخش خصوصي و دولت تقسيم شود، البته در بيشتر موارد سهامداران اصلي چنين مراكزي دولتها ميباشند.
از آنجايي كه ايجاد دهكدههاي لجستيكي همچون ساير مراكز لجستيكي بسيار هزينهبر ميباشد، بخش خصوصي، به خصوص در فازهاي ابتدايي ايجاد اين مراكز، تمايل چنداني براي سرمايهگذاري در آنها ندارند، بنابراين در فاز ايجاد اين مراكز لجستيكي دولت نقش اصلي را در تأمين مالي پروژه ايفا مينمايد، ولي در فاز بهرهبرداري و عملياتي، اين بخش خصوصي است كه نقش پررنگ تري را به عهده خواهد داشت.
در اين راستا مهمترين سهامداران در ايجاد دهكدههاي لجستيكي را ميتوان دولت (مركزي يا منطقهاي)، شركتهاي راه آهن مركزي و منطقهاي، انجمنهاي حمل و نقل منطقهاي، اتاق بازرگاني، بانكها، شركتهاي بيمه و انجمنهاي صنعتي ذكر كرد. بر اين اساس ميتوان از ايجاد و توسعه دهكدههاي لجستيكي و مراكز لجستيكي مشابه به عنوان يكي از نيازهاي حال حاضر در بخش حمل و نقل كالا در كشور ياد كرد. با توجه به چشم انداز ترسيم شده براي تجارت كشور و تبديل شدن به قطب شماره يك اقتصادي و تجاري در منطقه، تصميم گيران بايد با برنامهريزي مناسب در زمينه ايجاد و توسعه زيرساختهاي حمل و نقل و لجستيك (اعم از شبكه حمل و نقل و مراكز لجستيكي)، تحقق اهداف تعيين شده را تسريع نمايند.
* پژوهشگر مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني
