آنچه در پي ميآيد طرح و برنامهاي است براي ساماندهي و نظاممندي روحانيت تهران كه در سال ۱۳۴۲ از سوي استاد شهيد آيتالله مطهري به نگارش درآمده است. اهميت اين سند ارزشمند تاريخي در آن است كه نمايانگر آفاق انديشه آن مصلح بيدار درباره اين نهاد مؤثر اجتماعي در نيم قرن پيش ميباشد. سوگمندانه بايد اذعان نمود كه اينك و پس از سپري گشتن اين مدت طولاني از ارائه اين طرح، هنوز بخشهايي از آنكه ميتوانست به حضور پوياتر و مؤثرتر اين نهاد اجتماعي منتهي گردد، به خود جامه عمل نپوشيده و در عرصه عين،تحقق نيافته است. با اين همه انتشار اين سند ميتواند براي پويشگران اصلاح و ارتقاي روحانيت الهام بخش و توفيق آفرين باشد. اميد آنكه مقبول افتد.
بسماللهالرحمنالرحیم
الحمدلله رب العالمین باریٌ الخلائق اجمعین و الصلوه و السلام علی خیر خلقه و اشرف بریته محمد و آله الطیبین الطاهرین.
شَرَعَ لَكُم منَ الدينِ مَا وَصى بِهِ نُوحًا وَ الذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَ مَا وَصيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَ مُوسَى وَ عِيسَى أَنْ أَقِيمُوا الدينَ وَ لَا تَتَفَرقُوا فِيهِ كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ اللهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَن يَشَاءُ وَ يَهْدِي إِلَيْهِ مَن يُنِيبُ* وَ مَا تَفَرقُوا إِلا مِن بَعْدِ مَا جَاءهُمُ الْعِلْمُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ وَ لَوْلَا كَلِمَه سَبَقَتْ مِن ربكَ إِلَى أَجَلٍ مسَمى لقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَ إِن الذِينَ أُورِثُوا الْكِتَابَ مِن بَعْدِهِمْ لَفِي شَك منْهُ مُرِيبٍ* فَلِذَلِكَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ وَ لَا تَتبِعْ أَهْوَاءهُمْ وَ قُلْ آمَنتُ بِمَا أَنزَلَ اللهُ مِن كِتَابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ اللهُ رَبنَا وَ رَبكُمْ لَنَا أَعْمَالُنَا وَ لَكُمْ أَعْمَالُكُمْ لَا حُجه بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ اللهُ يَجْمَعُ بَيْنَنَا وَ إِلَيْهِ الْمَصِيرُ. (۱)
با توکل و اعتماد به فضل خداوند متعال و استمداد از ارواح طیبه معصومین(ع) و استظهار به عنایات ولیالله الاعظم صاحب العصر و الزمان حضرت حجه بن الحسن عجل الله تعالی فرجه در تاریخ... ماه... سال ۱۳۸۲ هجری قمری مطابق... ماه... سال ۱۳۴۲ شمسی، شورای روحانیت تهران موجودیت و تشکل خود را اعلام میدارد.
این شورا پس از یک سلسله مطالعات طولانی در اوضاع دین و اجتماع فعلی ایران به وسیله گروهی از علما و روحانیون مرکز که در تشخیص دردها و درمانهای اجتماع نظرات مشابهی دارند و وظایف یکسانی بر دوش خود احساس میکنند تشکیل شده است.
مقدمه
به موجب فرمان مقدس قرآن کریم: «وَ مَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُوا كَآفه فَلَوْلاَ نَفَرَ مِن كُل فِرْقَه منْهُمْ طَآئِفَه ليَتَفَقهُوا فِي الدينِ وَ لِيُنذِرُواْ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلهُمْ يَحْذَرُونَ»(۲) فرض است بر مسلمانان که در هر عصر و زمانی گروهی از آنها همت خود را صرف فهم و تفقه در حقایق و معارف و احکام اسلام کنند و پس از بصیرت و خبرویت کامل به نشر و بیان و تعلیم آنان بپردازند و مردم را ارشاد کنند. به پیروی از همین فرمان مقدس و به حکم همین ماده ارزنده، از عصر رسالت تاکنون همواره در جامعه اسلامی گروه زیادی بودهاند که با عشق و شوق فراوان عمر خود را صرف مطالعه در رشتههای مختلف معارف اسلامی کرده و پس از تحمل مشقتها و محرومیتهای بسیار پرچم اعلای کلمه حق را به دوش گرفته، مردم را راهنمایی کردهاند و هم آثار علمی گرانبهایی که از ذخایر فرهنگ و تمدن بشری به شمار میرود در قسمتهای گوناگون به وجود آورده و به جهان عرضه داشتهاند. فجزاهم الله عم الاسلام و المسلمین خیر الجزاء.
و نیز به موجب آیه کریمه «يَا أَيهَا الذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صَابِرُوا وَ رَابِطُوا وَ اتقُوا اللهَ لَعَلكُمْ تُفْلِحُونَ»(۳) و آیه کریمه «وَ لْتَكُن منكُمْ أُمه يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَ أُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»(۴) و آیاتی دیگر به این مضمون، لازم است در همه وقت و همه جا به وسیله گروهی یا سازمانی نظارت کامل بر اجرای تعلیمات عالیه اسلام شود و همانطوری که خاصیت یک مجتمع زنده است این مجتمع از جریاناتی که در داخل و خارج دین میگذرد و با موجودیت و حیات وی بستگی دارد آگاهی کامل داشته باشد، جلوی جریانات سوء را قبل از وقت بگیرد و از جریانات نیک استفاده و آنها را تقویت کند. این اصل نیز تاریخ طولانی و مفصلی دارد، همواره مورد توجه مسلمانان بوده و کم و بیش ـ نه به قدر کافی ـ از طرف افراد یا گروههایی یا از طرف حکومتهای اسلامی حمایت شده است. جامعه اسلامی موظف است این دو هدف بزرگ را در همه زمانها تأمین کند و مقدمات و وسایلی که برای تحقق بخشیدن به آنها لازم است فراهم کند. سازمان روحانیت که تاریخ وی با تاریخ اسلام توأم است و همواره یک نیروی مؤثر در مجتمعهای اسلامی به شمار آمده برای تأمین دو هدف فوقالذکر است. این سازمان عملاً تعهد کرده است که دو هدف فوق را تأمین کند و کوشش خود را برای انتخاب و تهیه بهترین مقدمات و وسایل تأمین آنها به کار ببرد.
بدیهی است آنجا که هدف یا هدفهایی به عهده فرد یا گروهی گذاشته میشود لازم است آن فرد یا آن گروه وقت کافی به کار برند و وسایل و مقدماتی را که به آن هدفها جامه عمل میپوشد در نظر بگیرند و از آنها استفاده کنند و البته از این نظر عصرها و زمانها متفاوت است. یک وسیله خاص که در یک زمان توانایی تحقق بخشیدن به هدفی را دارد در زمان دیگر ندارد. مقدمات و اسبابی که در اوضاع و احوال خاصی برای جامه عمل پوشاندن به منظوری، کافی به نظر میرسد با تغییر آن اوضاع و احوال و تغییر شرایط، دیگر کافی شمرده نمیشود. از اینرو برای یک هدف ثابت و یکنواخت اجتماعی از وسایل و مقدمات متغیری باید استفاده کرد. نباید چنین پنداشت که ثبات و یکنواختی هدف، مستلزم ثبات و یکنواختی وسیله است. اینچنین پندار نادرست است که احیاناً ممکن است موجب شود هدف فدای وسیله و ذوالمقدمه قربانی مقدمه شود...
واضح است که منظور اسلام از همه آن دستورات تأمین این هدف است و اما اینکه برای تأمین این هدف چه وسایلی باید به کار برده شود نظر خاصی از طرف اسلام اظهار نشده است، بلکه بستگی دارد به اینکه چه وسایلی برای تأمین این منظور کافی باشد. در زمانهای گذشته وسیلهای که میتوانست این مهم را کفایت کند عبارت بود از گروهی از مردان با سلاحهایی از نوع شمشیر و نیزه و کمان، اما در عصر حاضر این وسیله کافی نیست. مردان تعلیمات دیده و هزاران وسایل فنی لازم است، چون منظور اصلی تأمین هدف فوق است، بر مسلمانان است که در هر زمانی از بهترین وسایل و امکانات دفاعی موجود برای حفظ استقلال خود استفاده کنند بلکه احیاناً وسیله نو ابتکار و ابداع کنند. اسلام در زمینههای مختلف معنوی و مادی، فردی و اجتماعی، هدفهای معین و ثابتی دارد. این هدفها همیشه باید روشن و مشخص بر اجتماع عرضه شود و آنگاه وسایل و مقدمات وصول به این هدفها که خواه ناخواه به حسب مقتضیات زمان تغییر میکند به طرز مناسبی انتخاب شود تا مسلمانان در همه اعصار و دورهها هدفهای اسلامی را بشناسند و راه وصول به آن هدفها را نیز متناسب با اوضاع و احوال تشخیص دهند. از جمله هدفهای اسلامی دو هدفی است که قبلاً گفته شد:
الف. تبیین و تعلیم و تعلم حقایق اسلامی و معارف و احکام آن (اسلامشناسی).
ب. نظارت بر اجرای آنها (اسلام پاسداری)
چنانکه قبلاً گفته شد سازمان و تشکیلاتی که به نام روحانیت در داخل این اجتماع به وجود آمده مأمور انجام این وظیفه است.
شورای روحانیت تهران برای انجام این مأموریت اسلامی و وظیفه الهی تشکیل شده است. از خداوند متعال مدد میخواهد که او را در انجام وظیفه سنگین خود هدایت و اعانت فرماید.
شورای روحانیت به این نکته توجه دارد که اسلام برای علمای امت مزایایی مقرر فرموده و وظایفی و افتخار دارد که قبل از آنکه متوجه بهرهبرداری از مزایای مقرره برای علم و عالم بوده باشد متنبه وظایف بسیار سنگین و مسئولیتهای کمرشکنی است که متوجه علمای امت است. این شورا به اوضاع و احوال حساس عصر خود آگاه است و میداند نیرو و کار و کوششی که در این عصر لازم است در راه انجام وظیفه مقدس خود به کار ببرد هزارها برابر آن چیزی است که در عصرهای گذشته لازم بود و واقف است که طرق و وسایلی که در گذشته برای تبیین و تعلیم حقایق دین و نظارت بر اجرای آنها کافی بود امروز کافی نیست.
این شورا به مفاسد و از هم گسیختگی شیرازه اخلاق اجتماع فعلی ایران و سستی مبانی و معتقدات دینی بسیاری از قشرهای این اجتماع و همچنین عوامل و نقشههایی که برای توسعه مفاسد اخلاقی و سستی معتقدات دینی در کار است و زمینههایی که برای محو و نسخ احکام و فرامین الهی فراهم شده و میشود و بالاخره فعالیتها و عملیاتی که مستقیماً علیه اسلام در این اجتماع از داخل و خارج صورت میگیرد و خطراتی که از این نظر متوجه نسل جوان و نسلهای آینده کشور است توجه کامل دارد و تشخیص میدهد دیگر در راه انجام وظیفهای که به عهده دارد از فعالیتهای انفرادی و شخصی کاری ساخته نیست و جز در سایه سازمانی منظم با تقسیم کار به طرز معقولی نمیتوان انجام وظیفه کرد.
شورای روحانیت تهران که اکنون آغاز کار خود را اعلام میکند امیدوار است پس از مدت کمی عملاً درستی راهی را که پیش گرفته است ثابت کند و مطمئن است که مورد استقبال همه روحانیون صالح قرار خواهد گرفت و توسعه خواهد یافت و امیدوار است ضمناً سرمشقی باشد برای سایر شهرستانهای ایران و بدیهی است که پس از تشکیل شوراهای مشابه این شورا، همکاری کامل بین آنها برقرار خواهد شد همانطوری که از همکاری افراد شایسته مسلمان در هر نقطهای که باشند استفاده خواهد کرد.
آنچه را که شورای روحانیت تهران در حال حاضر از نظر کار خود لازم و ضروری میداند مواد ذیل است و تشکیلات شورا بر اساس همین مواد استوار شده است:
الف. ایجاد متد سهل و آسان برای تحقیق و مطالعه در همه رشتههای علوم و معارف اسلامی به منظور اینکه راه تحقیق برای محقق آسان و راه استفاده برای عموم طبقات سهل و ساده باشد.
ب. رفرم و اصلاح در وضع تبلیغات و انتشارات دینی.
ج. پیجویی مطالبی که به علت تازه بودن موضوع یا به علت دیگر مورد توجه محققین اسلام واقع نشده و تحقیق و رفع مشکل از آنها و مطالعه در انطباق یا عدم انطباق رژیمهای اخلاقی و اجتماعی و سیاسی و اقتصادی اسلام با رژیمهای معمول و موجود جهان.
د. تهیه برنامه تعلیمات دینی جامع و مفید برای دبستانها و دبیرستانها و سایر مؤسسات فرهنگی.
تأیید و تقویت حوزههای بزرگ علمیه و مراکز مهم تعلیمات اسلامی از قبیل حوزههای علمیه نجف و قم و مشهد.
و. پاسخ به مسائل و مشکلات نوینی که در اثر پیشرفتهای علمی یا پیشرفتهای اجتماعی جدید مطرح میشود.
ز. ایجاد سازمانی ممحض و مجهز برای جمعآوری اطلاعات لازم از جریانات مربوط به جهان اسلام و مخصوصاً جمعآوری آمار و اطلاعات کافی از مساجد و منابر و مجالس دینی و کسب اطلاعاتی درباره کانونهای فساد تا از جریانات مضر جلوگیری بهعمل آید و جریانات مفید تأیید و تقویت شود.
ح. کوشش در راه اتحاد و هماهنگ شدن نیروهای مادی و معنوی اسلامی و مربوط ساختن آنها با هم و از بین بردن فاصلهها و اختلافات موجود تا حد ممکن.
ط. پیشقدم شدن و تشویق و تأیید فعالیتهای خیری اجتماعی از قبیل تأسیس دبستان و دبیرستان و دانشکده و بیمارستان و سایر مؤسسات عامالمنفعه و مؤثر در تعلیم و تربیت عمومی.
ی. ایجاد صندوق مالی برای جمعآوری اعانات و تبرعات و وجوهات با دفتر و حساب و بیلان به منظور تأمین هزینه کارهایی که در بالا شرح داده شد.
اصول تشکیلات
شورای روحانیت ـ چنانکه قبلاً گفته شدـ سازمانی است منظم به منظور خدمت به اسلام و مسلمین که در آن، کارها به طرز معقول و ثمربخشی تقسیم شده است. بدیهی است که این شورا تشکیلات خود را بر اساس اصول و مبانی اسلامی بنا میکند و بنابراین از هرگونه استبداد و خودخواهی و فردپرستی احتراز میجوید و آنها را در تشکیلات خود راه نمیدهد، برای افراد و اعضای خود حقوق متساوی قائل است، کوشش میکند هر کاری را جز بر مبنای لیاقت و صلاحیت به کسی واگذار نکند. واحدها و انجمنهای وابسته به شورا بر وفق آراي اکثریت، تصمیمات خود را اتخاذ میکنند. مبنای فضیلت در نظر شورا همانطوری که اسلام توصیه فرموده است، جز سه اصل: علم، تقوا و کوشش چیز دیگری نیست. شورا همواره سعی خواهد کرد از سنت الهی پیروی کند، انتخاب اصلح و الیق را نصبالعین خود قرار دهد.
تشکیلات
۱. سازمان شورای روحانیت تهران از یک هیئت عالی و شش شعبه فنی و یک دفتر تشکیل میشود.
۲. شعب ششگانه و دفتر، تحت نظر هیئت عالی انجام وظیفه میکنند.
هیئت عالی
۳. هیئت عالی، رهبر و گرداننده اصلی و یگانه مرکز صلاحیتدار اخذ تصمیمهای کلی و تعیینکننده خطمشی شورای روحانیت است.
۴. تعداد اعضای هیئت عالی حداقل ۵ نفر است و از لحاظ حداکثر ۷ نفر است.
۵. کسی میتواند عضو هیئت عالی باشد که دارای شرایط زیر باشد:
الف. اجتهاد در فقه یا تبحر در یکی از علوم اسلامی
ب. عدالت و حسن سابقه
ج. شم اجتماعی و حسن سلیقه
۶. عضویت یک فرد در هیئت عالی با رسیدگی یک هیئت سه نفری به سوابق وی و شهادت دو نفر از اعضای هیئت درباره او و تصویب اکثریت اعضای هیئت محقق میشود.
۷. هیئت عالی دو سال به دو سال، یک نفر را از میان خود به عنوان دبیرکل و یک نفر را به عنوان قائممقام دبیرکل و یک نفر به عنوان منشی انتخاب میکند.
۸. یک نفر بیش از دو نوبت حق انتخاب شدن متوالی به عنوان دبیرکل ندارد.
۹. اداره جلسات هیئت عالی و تعیین آنها و طرح پیشنهادها و امضای نامهها به عهده دبیرکل است و وی بیش از این سمتی در هیئت عالی ندارد.
۱۰. منشی هیئت، سمت سخنگوی شورای روحانیت را نیز دارد.
۱۱. هیئت عالی معمولاً دو هفته یک بار تشکیل جلسه میدهد و به کارهای جاری رسیدگی میکند، عنداللزوم هراندازه ضرورت پیدا کند با اطلاع و دعوت قبلی از طرف دبیرکل تشکیل جلسه میدهد.
۱۲. هریک از اعضای هیئت عالی موظف است در یکی از شعب ششگانه فنی که بعداً گفته خواهد شد انجام وظیفه کند.
۱۳. جلسات هیئت عالی با نصف به علاوه یک عضو رسمیت پیدا میکند و اشخاصی که به علتی حضور پیدا نکنند، میتوانند رأی خود را کتباً ارسال دارند یا آنکه رأی خود را به فرد دیگری از اعضای هیئت واگذار کنند و در این صورت شخص حاضر دارای دو رأی مثلاً خواهد بود.
۱۴. هیئت مؤسس هسته اولی اعضای هیئت عالی به شمار میروند و از اولین جلسه وظایف هیئت را انجام میدهند.
۱۵. هیئت مؤسس عبارتند از آقایان...
۱۷. اگر از یکی از اعضا عملی برخلاف شریعت مقدسه اسلام محرز شد و یا معلوم شد برخلاف هدف شورا فعالیت میکند، با پیشنهاد دو نفر از اعضای هیئت عالی و تصدیق اکثریت اخراج میشود.
شعب ششگانه
شعب ششگانه مرکز فعالیتهای شورا و مرکز ثقل عملی و فنی وی به شمار میرود. این شعب بر اساس مواد مذکور در مقدمه کارها را میان خود تقسیم کرده است به این ترتیب:
الف. شعبه تحقیقات
وظیفه این شعبه پیجویی مطالبی است که به علت تازه بودن موضوع و یا به علت دیگر مورد توجه محققین اسلام واقع نشده است. این شعبه مخصوصاً در موضوع رژیم اخلاقی و اجتماعی و سیاسی و اقتصادی اسلام و اینکه با کدامیک از رژیمهای موجود منطبق است و بر فرض عدم انطباق با هیچیک از آنها خود این رژیم چه مشخصات و مزایایی دارد، باید مطالعه و تحقیق کافی بکند و نظر خود را در اختیار پژوهندگان بگذارد. وظیفه دیگر این شعبه عبارت است از سعی در ایجاد متد سهل و آسان برای تحقیق و مطالعه در معارف اسلامی و تدوین کتابها و کلاسها در این باب و نیز موظف است برنامه تعلیمات دینی جامع و مفیدی برای دبستانها و دبیرستانها و سایر مؤسسات فرهنگی تهیه کند.
ب. شعبه تبلیغات و انتشارات و سازندگی اسلامی جامعه
وظیفه این شعبه عبارت است از مطالعه در وعظ و خطابه و روش تبلیغی دینی موجود و تهیه برنامهای مفید در این موضوع و تربیت گروهی مبلغ مطابق آن برنامه، به صورتی که تبلیغات اسلامی به صورت یک مکتب واحد فکری و یکنواخت درآید و بتواند خط مشی واحد و صحیحی برای جامعه رسم کند. اینجا لازم است توضیحی داده شود: هماهنگ شدن نیروهای اجتماعی بسته به این است که افراد جامعه اولاً هدف واحدی را تعقیب کنند و ثانیاً راه رسیدن به آن هدف را یک جور تشخیص بدهند؛ یعنی هم از لحاظ هدف و هم از لحاظ راه رسیدن به آن، قضاوت و تشخیص واحدی داشته باشند...
متأسفانه در جامعه حاضر اسلامی ما، نه هماهنگی بین دستگاههای تعلیم و تربیت است و نه عنایتی هست که هدفهای اسلامی بهطور واضح و روشن بر اجتماع عرضه شود و نه توجهی هست به اینکه از لحاظ راه رسیدن به هدفهای اسلامی منطق واحدی به کار برده شود. در جامعه اسلامی فعلی ما گذشته از عوامل تربیتی ضد اسلامی که راه یافته است، همان عواملی که به نام اسلام و به قصد ترویج دین در کار است به علل خاصی که با حوادث گوناگون چهارده قرنی اسلام مربوط است به نحوی است که بینش واحدی درباره اسلام و راهی که از نظر اسلام باید برای رسیدن به هدفهای اسلامی انتخاب کرد نمیدهد. لهذا محسوس و مشهود است که درباره هر حادثه مهم که پیش میآید و احیاناً با حیات این مجتمع بستگی دارد صدها اختلاف نظر و سلیقه بروز میکند: یکی تشخیص سکوت میدهد و یکی تشخیص اقدام و دیگری تشخیص مخالفت، یکی تشخیص تندروی میدهد و یکی تشخیص کندروی، یکی وظیفه خود را فقط دعا گفتن میداند و بس و دیگری معتقد است حل مشکلات باید در زمان ظهور صورت بگیرد و سومی درباره شخص خوداندیشه مسئولیت میکند و بالاخره هر فرد و هر دسته وظیفه شرعی و دینی خود را یکجور تشخیص میدهد و در نتیجه این جامعه همیشه در برابر حوادث، خود را بر سر چهارراهی میبیند و نمیداند از کدام راه باید برود. این اختلاف نظر و سلیقه مهمترین عامل فلج اجتماعی است. تربیت اجتماعی آنگاه مفید واقع میشود که از عهده ایجاد سلیقه و ذوق اجتماعی واحد برآید...
ج. شعبه اطلاعات
وظیفه این شعبه جمعآوری اطلاعات است از مجموع جریانات کلی عالم اسلام که در حال حاضر در خارج مجتمع اسلامی ایران میگذرد و از مجموع جریانات کلی و جزئی مربوط به اوضاع دینی و اخلاقی که در داخل مجتمع اسلامی ایران میگذرد. خلائی که از این لحاظ در حال حاضر در مجتمع دینی ما وجود دارد و احتیاجی به پر کردن آن هست نیازمند به شرح و توضیح نیست...
د. شعبه ارتباطات
این شعبه وظیفه دارد که افراد و واحدها و نیروهای مختلف مادی و معنوی اسلامی را در مرکز و شهرستانها هماهنگ ساخته، به هم مربوط کند و فاصلهها را تا حد امکان از میان بردارد. ضمناً این شعبه مأمور تأیید و تقویت حوزههای علمیه با امکانات مالی و غیرمالی است.
ﻫ. شعبه اجتماعی یا شعبه امداد
این شعبه مأمور انجام وظیفه پیشقدمی در هر کار خیر و فعالیت مفید اجتماعی است. ضمناً این شعبه مأموریت دارد که در مواردی که از طرف شورا لازم تشخیص داده میشود جمعیت و انجمنی از افراد ذیصلاح تشکیل دهد، از قبیل جمعیت مبارزه با کمونیسم یا انجمن مبارزه با صهیونیسم و انجمن مبارزه با استبداد و غیره. ضمناً هرگاه هیئت عالی تصمیم بگیرد حزبی تشکیل دهد برای تأمین حقوق اجتماعی مسلمانان، آن حزب از طریق این شعبه با شورای روحانیت مرتبط خواهد بود.
و. شعبه پاسخ و پرسش
وظیفه این شعبه پاسخگویی به مسائل و مقولات جدیدی است که در اثر پیشرفتهای علمی و اجتماعی جهان در زمینههای مختلف عقاید و اخلاق و احکام اسلامی پیش میآید. شورا برای این شعبه اهمیت زیادی قائل است و معتقد است روحانیت باید همواره مراقب مسائل جدید و تحقیقنشده که در زمینههای مختلف پیوسته پیش میآید بوده باشد و اینگونه مسائل خصوصاً در عصر حاضر مشکل بزرگی برای مسلمانان بالاخص طبقه جوان به شمار میرود...
۱۸. هر یک از شعب موظفند کارهای خود را تقسیم و تنظیم کنند و یک نفر را به عنوان مسئول شعبه و یک نفر دیگر را به عنوان منشی انتخاب کنند.
۱۹. در هر یک از شعب حداقل سه نفر از اعضای هیئت عالی باید شرکت داشته باشند. مسئول شعبه از میان آنها انتخاب میشود.
۲۰. در هر شعبه غیر از سه نفر عضو نامبرده افراد دیگری که صلاحیت همکاری دارند هر چند فاقد شرایط عضویت در هیئت عالی بوده باشند میتوانند شرکت کنند و صلاحیت آنها پس از تصویب شعبه مربوطه و پیشنهاد به هیئت عالی و تصویب هیئت رسمیت پیدا میکند.
۲۱. عضویت هر فرد ـ اعم از عضو اصلی و غیرهـ در یک شعبه باید با تصویب هیئت عالی باشد و یک نفر میتواند در آن واحد در دو شعبه عضو باشد، اما یک نفر نمیتواند مسئولیت دو شعبه را به عهده داشته باشد.
۲۲. عضویت هر عضو ـ اعم از عضو اصلی و غیرهـ در یکی از شعب دائمی است مگر آنکه عدم صلاحیت وی برای آن شعبه محرز شود و دوسوم از اعضای هیئت عالی به عدم صلاحیت او رأی بدهند و یا آنکه خود وی پیشنهاد انتقال بدهد و به تصویب اکثریت برسد.
۲۳. هر یک از شعب ملزم است که بهطور منظم روزانه چند ساعت کار کند.
دفتر
۲۴. وظایف دفتر: دفتر شورای روحانیت سازمانی است اداری به منظور اداره کارهای روزمره شورا و در حقیقت دبیرخانه شورا به شمار میرود. کارهای صندوق و حسابداری و استخدامی و غیره با دفتر است.
۲۵. دبیرکل شورا ضمناً رئیس و سرپرست دفتر نیز خواهد بود. از میان اعضای هیئت عالی تنها دبیرکل است که علاوه بر کارهای فنی و علمی یک کار اداری نیز دارد. سایر اعضای هیئت عالی مختارند یکی از کارهای دفتر را به عهده بگیرند یا صرفاً به کارهای علمی و فنی بپردازند.
۲۶. استخدام و عضویت کارکنان دفتر بستگی به نظر هیئت عالی ندارد، اما استخدام و عضویت اعضای فنی بسته به نظر هیئت عالی است، انجام تشریفات آن با دفتر است.
۲۷. هیئت سالی یک بار یکی از موثقترین اعضای خود را که مورد تصویب حداقل سهچهارم اعضای هیئت عالی قرار گرفته باشد برای نظارت بر صندوق انتخاب میکند. انتخاب وی در سالهای متوالی مانعی نخواهد داشت.
اعضای وابسته
۲۸. افراد علاقهمند و مؤمن به هدف شورا که واجد شرایط عضویت فنی نیستند و یا آنکه فرصت همکاری فنی ندارند میتوانند به عنوان عضو وابسته با شورا همکاری کنند.
۲۹. شورا مجاز است با جمعیتهای اسلامی مشابه در تهران یا شهرستانها که در راه یک یا چند هدف شورا گام برمیدارند همکاری کند و همچنین از وجود افراد لایق که در خارج شهرستان هستند و آماده همکاری هستند میتواند به عنوان عضو وابسته استفاده کند.
۳۰. این اساسنامه در یک مقدمه و ۳۰ ماده در جلسه مورخه... هیئت مؤسس به تصویب رسید.
پینوشتها:
(۱) شوری/ ۱۳ـ۱۵
(۲) توبه/ ۱۲۲
(۳) آلعمران/ ۲۰۰
(۴) آلعمران/ ۱۰۴
