شرق: كوچهپسكوچههاي باريك محله عودلاجان كه روزگاري بزرگترين محله پايتخت و زندگي مرفهنشينها بوده، يكي از امامزادههاي معروف تهران به نام «امامزاده يحيي» را در خود جاي داده است. خيابان سيروس از شمال، خيابان ري از جنوب، خيابان ۱۵ خرداد از شرق و خيابان اميركبير از غرب اين امامزاده قديمي را محصور كرده است. امامزاده يحيي كه در كوچهاي به نام خود قرار دارد در ايامي نه چندان دور زايراني را از تمامي نقاط تهران گردهم ميآورد اما امروزه فقط اهالي محله خيابان ري و اطراف آن با زنده كردن خاطرات خود به راز و نياز ميپردازند. به گفته يكي از خادمان امامزاده، «امامزاده يحيي از محدود امامزادههايي است كه اغلب افراد مسن به زيارت اين مكان مقدس ميآيند.»
اين امامزاده از معدود بناهاي رو باز با حياط مشجر است كه گنبد مخروطي شكل آن كه با كاشيهاي آبي رنگ پوشيده شده، جلوه زيبايي را به ناحيه ۱۲ پايتخت داده است. اين گنبد مخروطي شكل در ابتدا آجري بوده كه با روي كار آمدن قاجاريه، اطراف اين برج كاشيكاري شده، اتاق، ايوان و مستحدثات ديگري به سطح خارجي گنبد افزوده شد و در سال ۱۳۱۸ دوباره بناي اصلي خشتي آن مورد مرمت قرار گرفت تا اينكه به شكل و شمايل امروزي درآمد. براساس كتيبه موجود در محوطه امامزاده، اين بنا متعلق به قرن هفتم هجري قمري است كه ساخت آن به دوران مغول نسبت داده شده است، البته برخي از مورخان ساخت و احداث بنا را مربوط به قرن نهم هجري در زمان تيموريان ميدادنند.
در هر صورت اين بقعه متبرك متعلق به حضرت ابوالقاسم عزالدين يحيي مشهور به امامزاده يحيي است كه از نقباي شهر قم و ري بوده كه با ۱۵ واسطه به امام زينالعابدين ميرسد. او در سال ۵۹۲ هـ.ق بهدست علاءالدين خوارزمشاه به شهادت ميرسد. در مجاورت بقعه برادر امامزاده يحيي به نام محمد نيز تا دو ماه گذشته قرار داشت كه به دستور اوقاف در ماه محرم، بقعه امامزاده محمد از جوار برادرشان برداشته شد و در زير مرقد امامزاده يحيي قرار گرفت. در كنار بقعه اين دو امامزاده با انبوهي از تسبيحهاي رنگارنگ مواجه ميشويد كه خادم زيارتگاه در مورد آن ميگويد: «زايران اهل دل براي اين امامزاده در روزهاي چهارشنبه تسبيح نذر ميكنند و اين تسبيحهاي به جا مانده كه در كنار بقعه قرار دارد، از سالهاي گذشته به جا مانده است كه البته برخي از زايران نيز در روزهاي پنجشنبه نون پنير و سبزي و شكلات نذر اين مكان مقدس ميكنند.»
صندوقچه چوبين
در بخش زيرين بقعه امامزاده يحيي، صندوق عتيقهاي منبتكاري شدهاي در ويترين قرار دارد كه در سال ۸۹۵ هـ. ق به دستور ملكشاه غازي به وسيله دو برادر بهنامهاي استاد حسين و استاد محمد لواساني ساخته شده است كه متاسفانه براي زايران قابل مشاهده نيست چراكه در قسمت زيرين بقعه در ايامي خاص چون تاسوعا، عاشورا، ۲۸ صفر و براي افرادي خاص باز ميشود.
چنار ۹۰۰ ساله
آنچه كه اين امامزاده را از ساير امامزادههاي پايتخت متمايز كرده وجود كهنترين درخت چنار تهران است. اين درخت به ثبت ملي هم رسيده است و به دليل علاقهاي وافري كه اهالي قديم پايتخت به چنارها داشتند، آثاري از دخيل و قفلها روي شاخههاي نيمه خشكيده اين چنار تاريخي ديده ميشود. مورخان از اين چنار بهعنوان سومين چنار بزرگ تهران ياد كردهاند. اين درخت كه با زنجير قسمتهايي از آن را بستهاند كه بيشتر از اين در هم نشكند چندان شباهتي هم به چنار ندارد چراكه فرورفتگي در داخل درخت ديده ميشود و آن را از ساير شمايل چنارهاي ديگر جدا كرده است.
به گفته يكي از اهالي محل امامزاده، در سالهاي گذشته كفاشي داخل اين درخت را سوراخ كرده بود و در آنجا مشغول كفاشي و زندگي بود و حتي شبها در همان درخت ميخوابيد كه حدود سه دهه گذشته اين محل را ترك كرده و كسي از عاقبتش خبر ندارد. اما در مقابل برخي بر اين باورند كه حفره بزرگ و سياه درخت، به دليل دود شمع و چراغهاي نذري است. حتي برخي از تهرانيان قديم بر اين اعتقاد بودند كه اين چنار، بيماري «سياهسرفه» را شفا ميدهد.
كتابخانهاي خالي از كتاب
كوچه بنبست طهماسبي، روبهروي امامزاده يحيي، عمارتي قديمي بهنام عمارت كاظمي يا كتابخانه طهران قديم را در خود جاي داده است. اين بناي شكوهمند كه در مساحت ۱۸۰۰ متر توسط ميرزا سيدكاظم تفرشي ساخته شده داراي تزيينات منحصربهفردي است و طرح عمارت متاثر از طرح متداول خانههاي تهران دوران قجر است. ظاهرا قرار بر اين بوده كه عمارت بهعنوان كتابخانه طهران قديم تغيير كاربري دهد و درش براي هميشه روي كتابخوانها و علاقهمندان باز باشد اما مدتهاست كه از بازگشايي اين كتابخانه ميگذرد اما اثري از اهالي كتابخوان در آن ديده نميشود چراكه شما در اين كتابخانه فقط با قفسه و كتابخانههاي خالي از كتاب روبهرو ميشويد.
