سلنيوم يك ماده مغذي اصلي براي بدن به شمار ميرود كه به مقدار كم در بدن وجود دارد. عملكرد آن به عنوان يك ماده آنتي اكسيدان به خصوص وقتي با ويتامين E تركيب ميشود قابل ملاحظه است.
وجود آنتي اكسيدانهايي شبيه سلنيوم به بدن كمك ميكنند با ذرات مضر شناخته شده مانند راديكالهاي آزاد كه به غشاء سلول و DNA آن صدمه ميزنند يا در تأثيرات مربوط به افزايش سن دخالت ميكنند يا در بعضي از وضعيتها مانند سرطان و بيماريهاي قلبي تأثير ميگذارند وارد مبارزه شده و نقش مهمي عليه آنها ايفا نمايند.
آنتي اكسيدانهايي مانند سلنيوم ميتواند راديكالهاي آزاد را خنثي كنند يا اثرات آن را كاهش دهند و به جلوگيري از بعضي صدمات ناشي از راديكالهاي آزاد كمك كنند.
سلنيوم نقش مهمي در عملكرد تيروئيد دارد، همچنين سيستم ايمني بدن، نياز به عمل مناسب سلنيوم دارد. بيماران مبتلا به بيماريهاي خاص از قبيل آرتريت روماتوئيد و بعضي از سرطانها اغلب داراي سطح پاييني از سلنيوم هستند كه هنوز دانشمندان علت اين موضوع را نميدانند.
زماني كه محققين در حال بررسي تأثير سلنيوم روي سرطان پوست بودند متوجه نكات غير قابل پيشبيني شدند: افرادي كه طي هفت سال روزانه كمتر از ۲۰۰ ميكروگرم سلنيوم دريافت نمودهاند احتمال ابتلا به ديابت نوع ۲ در آنها بيشتر بود.
مطالعات بيشتري لازم است براي اينكه بدانيم دقيقاً چه اتفاقي ممكن است در اثر كمبود سلنيوم بيفتد. ولي در مجموع شما بيشتر از مقدار توصيه شده براي مصرف روزانه سلنيوم بدون توصيه پزشك نبايد اقدام نماييد.
اگر شما سالميد و در وضعيت جسمي مناسبي به سر ميبريد و غذاي متعادلي مصرف ميكنيد بنابر اين سلنيوم مورد نيازتان را دريافت مينماييد ولي ممكن است در مواردي دريافت سلنيوم كمي داشته باشيد مانند مصرف سيگار، الكل، مصرف قرصهاي ضد بارداري و همچنين داشتن شرايطي كه از جذب سلنيوم ممانعت به عمل ميآورد مثل بيماري كرون يا كوليت اولسروز.
بيماري قلبي: مدارك موجود در رابطه با تأثير سلنيوم بر بيماريهاي قلبي متفاوت است ولي دانشمندان ميدانند كه سطوح پايين سلنيوم ميتواند نارسايي قلبي را فراهم كند. ضمن اينكه كمبود سلنيوم ميتواند آترواسكلروز را بدتر كند.
آترواسكلروز عروق را سخت كرده و هنگامي ايجاد ميشود كه پلاك در عروق ايجاد شود؛ اين مسئله ميتواند منجر به حمله قلبي يا سكته مغزي شود.
سلنيوم در تركيب با ساير آنتي اكسيدانها شامل ويتامين E و بتاكاروتن ممكن است در كاهش سطوح كلسترول بد خون LDL كمك نمايد. البته سلنيوم ميتواند با داروهاي كاهنده كلسترول خون واكنش نشان دهد و اثرات آنها را كاهش دهد.
بنابر اين بيماران قلبي يا كساني كه ريسك بيماري قلبي دارند براي دريافت سلنيوم لازم است با پزشك خود مشورت نمايند.
مطالعات نشان داده است كه سطوح پايين سلنيوم با ريسك بالايي از ابتلا به سرطان همراه است.
دانشمندان عملكرد سلنيوم را به خوبي نميدانند ولي آنها ديدهاند مردمي كه در مناطقي زندگي ميكنند كه ميزان مناسبي از سلنيوم در خاك و غذاي آن مناطق وجود دارد ميزان ابتلا به سرطان در آنها كمتر است به علاوه افرادي كه مبتلا به سرطان هستند سطوح سلنيوم در آنها پايين است.
ضمناً بيماران مبتلا به سرطاني كه دريافت سلنيوم كمي دارند احتمال مرگ در آنها بيشتر است. همچنين پژوهشها نشان ميدهد دريافت سلنيوم كافي در كاهش ريسك ابتلا به سرطان پروستات نيز مؤثر است.
برخي مطالعات از تأثير سلنيوم كافي بر جلوگيري از سرطان پوست حكايت ميكند. ضمن اينكه مداركي وجود دارد مبني بر اينكه سلنيوم در بهبود عملكرد سيستم ايمني بدن نقش دارد، به عبارت ديگر سيستم ايمني بدن براي عملكرد مناسب نياز به سلنيوم كافي دارد. سلنيوم به همراه ساير مينرالها به فعاليت مناسب گلبولهاي سفيد خون كمك ميكند. در نتيجه بدن قادر خواهد بود به خوبي با عفونتها و بيماريها بجنگد.
همچنين نشان داده شده است كه در سالمندان وقتي سلنيوم به همراه «روي» مصرف شود بدن پاسخ مناسبتري به واكسن آنفلوآنزا از خود نشان ميدهد.
شواهد نشان داده است كه بيماران مبتلا به «آسم» سطح خوني سلنيوم پايينتري نسبت به افراد سالم دارند همچنين در بيماران مبتلا به «آرتريت روماتوئيد» نيز ميزان سلنيوم خوني در آنها پايينتر گزارش شده است.
منابع غذايي سلنيوم:
ساقه گندم، جگر، ماهي، نرم تن صدفدار (حلزون صدفدار)، سير، جو كامل، دانه گل آفتابگردان از منابع خوب سلنيوم به شمار ميروند البته ميزان سلنيوم در غذا بستگي به ميزان سلنيوم در خاك منطقهاي دارد كه غذا از آنجا تأمين شده است. معمولاً سلنيوم در غذاهايي كه تصفيه شده يا فرآوري شدهاند از بين ميرود البته سلنيوم ممكن است از طريق مكمل به همراه مولتي ويتامين به فرد برسد.
ميزان توصيه شده مرجع rda براي مصرف سلنيوم در افراد با سنين مختلف به ترتيب زير است:
۱- در كودكان ۱ تا ۳ سال روزانه ۲۰ ميكروگرم
۲-در كودكان ۴ تا ۸ سال روزانه ۳۰ ميكروگرم
۳-در افراد ۹ تا ۱۲ سال روزانه ۴۰ ميكروگرم
۴-درسنين ۱۴ تا ۱۸ سال روزانه ۵۰ ميكروگرم
۵-در سنين ۱۹ سال به بالا روزانه ۵۵ ميكروگرم
۶-در زنان باردار روزانه ۶۰ ميكروگرم
۷-در زنان شيرده روزانه ۷۰ ميكروگرم
مصرف بيش از ۲۰۰ ميكروگرم سلنيوم در روز زمينه ايجاد ديابت را در افراد فراهم مينمايد بنابر اين براي ميزان مصرف سلنيوم با پزشك مشورت نماييد.
با مصرف برخي داروها ممكن است سطح سلنيوم خون پايين بيايد مثل:
برخي داروهاي شيمي درماني و سيس پلاتين
كلوزاپين
كورتيكواستروئيدها مانند پردنيزلون
والپوريك اسيد
همزماني مصرف سلنيوم با مصرف بعضي داروها نيز ممكن است موجب افزايش خونريزي شود مثل:
پلاويكس، وارفارين، هپارين و آسپرين
سلنيوم ممكن است تأثير برخي داروهاي كاهنده چربي خون را كاهش دهد از جمله:
آترواستاتين، سيمواستاتين، فلوواستاتين، لواستاتين.
همچنين زناني كه زمان طولاني قرصهاي ضد بارداري مصرف ميكنند بهتر است در رابطه با نحوه و ميزان مصرف سلنيوم با پزشك خود مشورت نمايند.
*پژوهشگر تغذيه
