چين و روسيه چند هفته است كه سوت شروع مذاكرات را به صدا درآوردهاند و روز شنبه هم، هنوز چند ساعت از صحبتهاي سعيد جليلي درباره لزوم بازگشت غرب پاي ميز مذاكره نگذشته بود كه سخنگوي كاترين اشتون اعلام كرد اتحاديه اروپا در تلاش براي اعتمادسازي، آماده ازسرگيري «مذاكراتي معنا دار» با ايران در صورت عدم تعيين پيش شرط از سوي تهران است. موضعگيري سخنگوي اتحاديه اوپا با همه قيد و شرط هايي كه به آن اضافه شده، نشان ميدهد كه حداقل جناح اروپايي ۱+۵ اشتهاي زيادي براي شروع مذاكرات دارد. تهران لااقل دو سال است كه اصرار دارد بحث هستهاي فقط بخشي از مذاكراتش با ۱+۵ و به طور خاص با غرب است و امريكا و اروپا هم دو سال تمام است كه سعي ميكنند چيزي را كه «بحران هسته اي» مينامد، به عنوان نقطه داغ مذاكراتشان با ايران حفظ كنند و ظاهراً همين اختلاف نظر در دستور كار يكي از مهمترين عوامل به نتيجه نرسيدن مذاكرات طرفين است.
صرفنظر از رويدادهاي يك سال گذشته جهان عرب كه صحنه موازنه بين ايران و غرب را به كلي دگرگون كرده، طي ماههاي اخير اتفاقات ديگري هم رخ داده كه بدون شك ميتواند دستور كار مذاكرات را تغيير دهد. جمله كوتاه سخنگوي خانم اشتون كه گفته « در صورتي كه ايران پيش شرط تعيين نكند» حاكي از اين است كه جناح اروپايي معتقد است ايران ممكن است درباره دستور كار مذاكرات چون و چراي جدي داشته شد. با اين حال، چه طرف غربي بخواهد و چه تمايلي به پذيرفتن آن نداشته باشد، مذاكرات جديد ايران با ۱+ ۵ در شرايطي جديد برگزار خواهد شد. روسيه وچين، به خصوص روسها، در سايه راديكاليزه شدن فضاي مناسبات دوجانبه با امريكا، ديگر مثل گذشته با كمرويي روي صندلي مذاكرات ۱+۵ نخواهند نشست. آخرين دور مذاكرات ايران با ۱+۵، در شرايطي انجام شد كه مناسبات امريكا و روسيه تحت تاثير ماه عسل «لاوروف-كلينتون» و فشار دادن دكمه «شروع دوباره (Reset)» قرار داشت، ولي مذاكرات آتي در فضايي كليد خواهد خورد كه امريكاييها مثل تانك منافع روسها را در ليبي له كردند، پشت دروازههاي دمشق سنگر گرفتهاند و طرح سپر موشكيشان را هم بدون كمترين توجهي به نگرانيهاي كرملين توسعه ميدهند. مذاكرات آتي ۱+۵ در شرايطي شروع خواهد شد كه تنشهاي چين با امريكا از هر موقع ديگري بيشتر شده و چشم باداميها از اينكه به طور غير رسمي و در لفافه امريكاييها را به جنگ تهديد كنند، هيچ اكراهي به خودشان راه نميدهند. ديپلماتهاي ايراني كه پاي ميز مذاكره با ۱+۵ ميروند، همه اين شرايط را درك ميكنند و سعي خواهند كرد كه ميزه مذاكرات ۱+۵ به صحنه جر و بحث درباره برنامه هستهاي ايران محدود نشود. اما جداي از همه اين متغيرهايي كه ناشي از تغيير فضاي بينالمللي است و به طور طبيعي صحنه مذاكرات را تغيير خواهند داد، تهران خودش هم با دست خالي وارد مذاكرات جديد نخواهد شد. ساده و بديهيترين تفاوتي كه مذاكرات جديد با مذاكرات قبلي با ۱+۵ در ژنو دارد اين است كه طرفهاي اروپايي و امريكايي خودشان را در عمل با يكسري واقعيتهاي جديد عملياتي شده در برنامه هستهاي ايران رودرور ميبينند، واقعيت هايي كه برنامه هستهاي ايران را در بسياري موارد، به مرحلهاي برگشت ناپذير رسانده است و كسي نميتواند بگويد كه تهران بايد به فلان نقطه قبلي عقبگرد كند. در طول اين مدت، در حالي كه امريكا و اروپا با اعمال تحريمهاي جديد، هزينههاي ايران را بالاتر بردهاند، تهران حوزه ژئوپليتيكي دفاع خود را بهطور چشمگيري گسترش داده است. شايد امريكاييها تمايلي نداشته باشند در مذاكرات ۱+۵ موضوعاتي مثل شبيهسازي بستن تنگه هرمز يا هواپيماي RQ-۱۷۰ به طور مستقيم مورد بحث قرار بگيرد، ولي روح مذاكرات و ناخودآگاه ديپلماتهاي امريكايي و اروپايي تحت تاثير اين تحولات قرار خواهد گرفت. يك دست نامرئي تحت تاثير فهرستي طولاني از رويدادهاي جهاني، منطقهاي و داخلي، تعادل جديدي را به بازار مذاكرات ايران با ۱+۵ تحميل خواهد كرد.
