علي البرزي- رضا پويا/ به باور محمد مجيدالشيخ، سفير کشورعراق در جمهوري اسلامي ايران، يکي از ويژگيهاي مردم ايران اين است که در مقابل تهديدات با هم متحد و يکپارچه ميشوند.مصداق بارز اين گفتار همدلي و اتحاد مردم ايران در ماجراي غنيمت گرفتن پهباد امريکايي و حمايت از اين اقدام است. به اعتقاد او، ايران درچند سال گذشته درمباحث گوناگون از پزشکي و سلامت گرفته تا مسائل هستهاي پيشرفتهاي قابل توجهي داشته است. سفيرعراق همچنين براي حل مشکل قديمي ريزگردهاي کشور عراق خواستار تشکيل کميسيون سه جانبه با حضور نمايندگان ايران، عراق و سازمان ملل متحد شد. استقبال عراق از استرداد منافقين به ايران، ابعاد سياستهاي منطقهاي عراق در حمايت از ملت فلسطين، بررسي ديدگاه حکومت عراق در مورد ارتباط با اسرائيل و بررسي روابط ايران و عراق از ديگر محورهاي گفتوگو با سفير عراق است.
محمد مجيدالشيخ، سفير کشورعراق درجمهوري اسلامي ايران، پس از بازديد از بخشهاي مختلف روزنامه «جوان»، درگفتوگو با «جوان»، به بيان نظرات و ديدگاههاي خود درباره مشکلات اين روزهاي زائران ايراني درعراق، روابط ديپلماتيک دو کشور، شرايط سياسي منطقه و چگونگي تبادلات اقتصادي و اجتماعي بين دو کشور ايران و عراق پرداخت. مشروح اين گفتوگو در پي ميآيد.
آقاي الشيخ! اگر موافق باشيد پرسش اول را با ماجراي غنميت گرفتن پهباد امريکايي که اين روزها نقل محافل و رسانههاي گوناگون است، آغاز کنيم. شما اين ماجرا را چگونه ميبينيد؟
به نظر من در ايران مردم در مسائل گوناگون با هم بحث و تبادل نظرمي کنند. اين بحث و گفتوگوها در برخي موارد به اوج ميرسد و مردم براي دفاع از کشورشان با هم متحد و يکپارچه ميشوند. در ماجراي پهباد امريکايي و انعکاس گسترده خبرهاي آن مشخص شد که مردم ايران با هم همدل و همراه هستند و از دولت و حکومت دراين ماجرا حمايت کردند. مردم ايران درسالهاي اخير به خوبي توانستهاند با اتحاد و همدلي تحريمهاي گوناگون را بياثر کنند.
پس از جنگ هشت ساله ايران و عراق، دولت و ملت ايران درسهاي فراواني از اين جنگ به دست آوردند، هرچند که جنگ سختيهاي خاص خودش را داشت، اما ايران توانست از اين جنگ و تحريمهاي اقتصادي به عنوان يک فرصت و تجربه استفاده کند و درحال حاضر هم در بخشهاي گوناگون از پزشکي گرفته تا مسائل هستهاي پيشرفتهاي خوب و قابل توجهي داشته است.
پس چرا با وجود پيشرفتهاي ايران در حوزههاي گوناگون، درحال حاضر تبليغات منفي از سوي برخي کشورهاي عربي متوجه ايران است؟
درحال حاضربسياري از کشورهاي عربي نسبت به وضعيت ايران و پيشرفتهاي اين کشوراطلاعات صحيح و درستي ندارند. اين درحالي است که نياز به اطلاع رساني با روشها و ابزارهاي گوناگون براي معرفي پيشرفتهاي ايران به کشورهاي عربي و بسط و گسترش فعاليتها ضروري است، چرا که درحاضر تبليغات منفي عليه جمهوري اسلامي بسيار زياد است.
به سراغ موضوعات اجتماعي و مشکلات زائران برويم. اين روزها در فرودگاههاي نجف و بغداد از زائراني که به صورت هوايي وارد عراق ميشوند، مبالغي تحت عنوان حق ورود و خروج دريافت ميشود که زائران آن را «پول زور» نامگذاري کردهاند. اين درحالي است که اخذ اين مبالغ برخلاف قوانين بينالمللي است. اين مبالغ برچه مبنايي گرفته ميشود؟
اين خبر مربوط به چه زماني است؟
آخرين خبري که ما داريم به يک هفته پيش مربوط ميشود. البته شخصاً سفري به عراق داشتهام و از نزديک در جريان اين مسئله هستم.
من هم درجريان اين موضوع هستم. بارها به مسئولان فرودگاه نجف و بغداد اين موضوع را گوشزد کردهايم که اخذ مبالغي با عنوان حق ورود و خروج از زائران در فرودگاهها غير قانوني است و گرفتن اين پول نيازمند اخذ مجوزهاي لازم از وزارت کشور و دارايي عراق است. اميدواريم که درماههاي آينده با ادامه پيگيريها اين مشکل برطرف شده باشد.
هدف ما در عراق تأمين امکانات لازم براي رفاه حال زائران است و چنانچه مشکلي هم باشد، آن را پيگيري و برطرف ميکنيم. وظيفه دولت عراق است كه امنيت كشورش را تأمين كند. تأمين امنيت شهروندان عراقي و زائران كشورهاي مختلف كه به عراق سفر ميكنند از وظايف دولت است. البته عمليات تروريستي مسئلهاي است كه هر چند وقت يكبار درعراق اتفاق ميافتد كه دراين بين، شهروندان عراقي يا زائران ايراني هر دو آسيب ميبينند. در عين حال ما همواره از نيروهاي عراقي ميخواهيم كه امنيت زائران را به طور ويژه تأمين كنند، روزانه ۴ هزار زائر به عراق وارد ميشوند و در مناسبتها اين تعداد به ۵ تا ۶ هزار نفر ميرسد. در عين حال بر حفظ امنيت زائران تأكيد داريم و به آن بيتوجه نيستيم.
آقاي سفير! يکي از مشکلات قديمي در حوزه مسائل عراق و ايران، ماجراي ريزگردهايي است که از بيابانهاي عراق وارد ايران ميشود و بخشهاي گستردهاي از ايران را در برميگيرد. اين ريزگردها، هوا را به شدت آلوده کرده و سلامت شهروندان ايراني را به مخاطره انداخته است. بارها درباره ضرورت اقدام فوري و اثرگذار صحبت شده است، اما نتيجهاي نميبينيم. دولت عراق دراين باره چه برنامهاي دارد؟
اين موضوع درحال حاضربه عنوان يکي از دغدغههاي دولت عراق هم مطرح است و به دنبال اين هستيم تا با برنامهريزيهاي لازم اين مشکل را برطرف کنيم.
از کمک يک ميلياردي ايران براي مقابله با پديده ريز گردها چه خبر؟ اين مبلغ چگونه استفاده شد؟
من از اختصاص کمک يک ميلياردي ايران براي حل اين مشکل اطلاعي ندارم. اما حل و فصل اين مشکل را با کمک سازمان ملل متحد امکان پذيرميدانم. بايد يک کميسيون مشترک با نظارت سازمان ملل براي حل اين مشکل تشکيل شود. به نظرمن ماجراي ريزگردها هم از طرف مسئولان سازمان محيط زيست ايران و هم ازسوي دولت عراق دچار تبليغات زدگي شده است و بايد دوباره در دستورکار دو کشور قرار بگيرد.
آقاي الشيخ! درحال حاضر بسياري از شرکتها و سرمايهگذاران ايراني مشتاق هستند که در شهرهاي عراق سرمايهگذاري کنند تا بتوانند براي ساخت و توسعه بخشهاي گوناگون اين شهر مشارکت داشته باشند، اما به نظر ميرسد، دولت عراق و حکومتي که شما به عنوان سفيرش در ايران فعاليت ميکنيد، آنچنان ميدان را براي حضورسرمايهگذاران ايراني مهيا نميکند. بر عکس ميدان براي حضور کشورهاي عربي مانند قطر و امارات مهيا است! آيا علت خاصي دارد که شما از مشارکت طرف ايراني استقبال نميکنيد؟
من از عملکرد سرمايهگذاران ايراني انتقاد دارم، درحال حاضر آغوش کشور عراق براي همه سرمايهگذاران و به ويژه سرمايهگذاران ايراني باز است و ميتوانند با توجه به ظرفيتها و فرصتهاي مناسب کشورعراق براي سرمايهگذاري اقدام کنند. اما سرمايهگذاران ايراني يا خود راغب نيستند يا چندان دل به کار نميدهند.
ولي درسالهاي گذشته، ايرانيها با بازسازي عتبات حسن نيت خود را به دولت عراق نشان دادهاند.
تمامي موارد سرمايهگذاري در کشور عراق درمجامع گوناگون به مزايده گذاشته ميشود و تمامي سرمايه گذاران ميتوانند دراين مزايدهها وارد شوند. بايد توجه داشت که از راه دور نميتوان دريک فعاليت سرمايهگذاري و مشارکت کرد، بايد وارد ميدان شد. درحال حاضر يکي ازمشارکتهاي اصلي ايران درعراق در بخش صادرات برق، خودرو و فرآوردههاي نفتي است.
البته ايرانيها بسيار مشتاق هستند تا در شهر سامرا هم اماکن زيارتي را بازسازي کنند. چرا درسالهاي گذشته به بحث بازسازي اين شهر کمتر توجه شده است؟
تمام تلاش ما براين است تا با کمک دولت ايران تمامي شهرهاي زيارتي را بازسازي کنيم، اما درحال حاضر براي بازسازي شهر سامرا با مشکلات گوناگوني مواجه هستيم. با توجه به اينکه بافت جمعيت شهر سامرا بيشتر از اهل تسنن است اين شهر مورد توجه تروريستهاي تکفيري و باقيماندههاي بعثي و دشمنان اهل بيت بوده و بافت شهر هم خيلي عقب مانده است. البته تلاش ميکنيم در اين شهر هم با برقراري امنيت کامل و امکانات خوب براي پذيرايي و اسکان زائران، فرصت بازسازي در آيندهاي نه چندان دور فراهم شود.
آقاي سفير! از شهر کربلاي جديد چه خبر، طرح ساخت اين شهر در چه مرحلهاي است؟
با توجه به اينکه عتبات عاليات در عراق در دوران حکومت بعثيها تخريب شده است، تلاش ميکنيم چهره شهرسازي جديدي را در کربلا به نمايش بگذاريم و شهر جديد کربلا ساخته شود. اين طرح ابتدا از توسعه حرم حضرت امام حسين (ع) و حضرت ابوالفضل (ع) آغاز و اکنون مکانهاي زيادي نيز دراطراف حرم تملک شده است. نخستين طرحهاي عمراني هم از اين حرم مقدس آغاز شده است و اميدواريم درآيندهاي نزديک شهري در شأن زائران حضرت اباعبداللهالحسين (ع) و حضرت ابوالفضل (ع) براي همه شيعيان و محبان اهل بيت عصمت و طهارت (ع) در کربلا داشته باشيم.
از جمله مسائلي که ميتواند چالشبرانگيز باشد به وجود پادگان
اشرف در خاک عراق باز ميگردد. بر اساس شواهد و اخبار موجود دولت عراق مصمم است اين افراد را تا پايان سال ميلادي جاري يعني چند روز ديگر از عراق اخراج کند. اما چند مشکل در اين باره وجود دارد. ابتدا اينکه کشورهاي غربي علاقهاي به اين کار ندارند از اين رو ممکن است به دولت عراق فشار بياورند. ميخواهيم بدانيم سطح فشار کشورهاي غربي چقدر است؟ آيا اين امکان وجود دارد که عراق از اين تصميم منصرف شود؟ دوم اينکه در صورت ادامه قاطعيت دولت عراق افراد حاضر در پادگان اشرف به چه کشورهايي خواهند رفت؟ آيا بحث استرداد آنها به ايران نيز وجود دارد؟
همانطور که ميدانيد اين افراد پيش از نظام سياسي جديد و از دوران حکومت صدام در کشور عراق مستقر شدند که حتي در آن زمان عليه ملت عراق جنايات زيادي انجام دادند. به هر جهت دولت جديد عراق اين پادگان را با هماهنگي سازمان ملل، دولت امريکا و اتحاديه اروپا تحويل گرفت. در عين حال ما در همان زمان اعلام کرديم راضي به حضور اين افراد در عراق نيستيم بنابراين اين افراد هر چه زودتر بايد از کشور خارج شوند. دو سال قبل در اين باره تصميم گرفته شد که پادگان اشرف در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۱ از عراق تخليه شود به اين معني که اين افراد فرصتي دو ساله داشتند که مقدمات خروج خود را فراهم کنند. اين مصوبه هنوز پا برجاست و تغيير نيافته است. دولت عراق طي اين مدت با سازمان ملل، امريکا و اتحاديه اروپا جلسات متعددي داشته و هر بار تأكيد کرده است که اين افراد بايد از عراق خارج شوند اما اينکه بايد کجا و به کدام کشور بروند بستگي به خودشان و همچنين سازمان ملل، امريکا و اتحاديه اروپا دارد. البته ۹۰۰ نفر از اين افراد داراي پناهندگي و حتي تابعيت کشورهاي خارجي هستند که شناسنامه آن کشورها را هم دارند که طبيعتاً بايد به همان کشورها برگردند.
تابعيت عراقي که ندارند؟
خير. هيچ يک از آنها تابعيت عراقي ندارند. در مذاکراتي که با سازمان ملل و صليب سرخ جهاني انجام شده عراق هيچ مانعي نميبيند که اين افراد به ايران بازگردانده شوند، دولت عراق حتي از آن استقبال ميکند. براي دولت عراق اين مسئله مهم است که اين افراد از خاک عراق خارج شوند. اما برخي از مقامات سازمان ملل و صليب سرخ از دولت عراق خواستهاند اين مسئله را به تأخير بيندازند. حتي برخي از اعضاي اين سازمانها به سفارت عراق در ايران آمده و از من چنين تقاضايي کردهاند که البته ما نپذيرفتيم. چون اين تصميم برگشت ناپذير است.
دولت امريکا پس از خروج نيروهاي امريکايي از عراق به شدت نگران نفوذ ديگر کشورها در اين کشور است. اين مسئلهاي است که به صراحت آن را اعلام کردهاند. اين نگراني در پرسشهاي خبرنگار روزنامه وال استريت ژورنال از آقاي مالکي نيز وجود دارد که آنها نگران نفوذ کشورهايي همچون ايران و سوريه در عراق هستند. مالکي نيز در پاسخ در اين باره گفت اگر چه با حضور نيروهاي امريکايي و متحدانش در عراق اين مسئله قابل توجيه بود اما با خروج اين نيروها ديگر چنين مسئلهاي پيش نخواهد آمد. حال سؤال اين است که آيا رئيسجمهور عراق به واقع معتقد است کشورهايي همچون ايران در دوران اشغال عراق در اين کشور دخالتي داشتهاند؟
ما به صراحت اعلام ميکنيم راضي به دخالت هيچ کشوري در کشور ديگر نيستيم حال چه امريکا باشد و چه هر کشور ديگري. ما اين مسئله را نميپذيريم. توجيه آقاي مالکي در اين قضيه اين است که اگر ديگراني از کشورهاي مختلف بودهاند که به دليل حضور امريکاييها دست به کارهايي در عراق ميزدند با خروج نيروهاي امريکايي ديگر توجيهي براي اين کار ندارند. در عين حال ما هميشه تأكيد ميکنيم ما بهترين روابط را با ايران داريم. ايران اولين کشوري در جهان بود که نظام سياسي جديد عراق را به رسميت شناخت و هيئت بلندپايهاي را به عراق فرستاد. ما همواره گفته و ميگوييم که ايران در بدترين شرايط در کنار ملت عراق بوده است.
سؤال بعدي من در خصوص تحولات منطقه از جمله در سوريه و نوع مواضع اتحاديه عرب در اين باره است. آقاي مالکي اگر چه در امريکا از سوريه حمايت کرد اما در نشست پيشين اتحاديه عرب که براي اعمال تحريمها عليه سوريه ترتيب داده شده بود، عراق رأي ممتنع داد. برخي تحليلگران اگر چه اين رأي را در برابر خواستهاي امريکا و به نفع سوريه و حتي ايران دانستند اما سؤال اين است که عراق چرا با رأي قاطع منفي در اين جلسه حضور نيافت؟
به هر حال من موضع عراق در جامعه عرب را نسبت به تحولات سوريه کاملاً جدي، شفاف و قدرتمند ميدانم. اغلب کشورهاي عربي نظر ديگري در اين خصوص داشتند و ما با رأي ممتنع خود اعلام کرديم که نظر ديگري برخلاف نظر ديگر کشورهاي عربي داريم. به هر حال تاکتيکها فرق خواهد داشت اما اين رأي ممتنع همان معني مخالفت را ميدهد. به هر جهت آقاي مالکي به عنوان نخست وزير عراق در زماني که در امريکا حضور داشت موضع عراق را نسبت به سوريه به صورت شفاف اعلام کرد.
برگرديم به بحث عراق و امريکا. شما با توجه به رويکردها و سياستهاي هشت سال گذشته، آينده روابط عراق و امريکا را چگونه ميبينيد؟ در کنار اين مسئله پيشينه روابط امريکا و اسرائيل نشان داده که در هر کشوري که امريکا در آن نفوذ کرده اسرائيل نيز حاضر شده است. با توجه به شواهدي که نشان ميدهد تلآويو در عراق و به خصوص در اقليم کردستان اين کشور نفوذ داشته است، شما نوع نفوذ اسرائيل را در عراق چگونه ميبينيد؟
چه کسي ميگويد که اسرائيل در عراق نفوذ کرده است؟
اين مسئله از چشم رسانهها مخفي نمانده است.
رسانهها هر مسئلهاي رادامن ميزنند. آيا دليل و شواهدي براي نفوذ اسرائيل در عراق وجود دارد. اين مسئله صحت ندارد.
پس شما اين مسئله را تکذيب ميکنيد؟
کاملاً. هيچ اسرائيلي در کردستان عراق حضور ندارد. هيچ پايگاه امريکايي نيز در کردستان عراق وجود ندارد. اين مسئله بايد خيلي واضح روشن شود. تأكيد ميکنم حضور امريکاييها در مرکز و جنوب عراق بيشتر بود تا در کردستان عراق. درباره روابط آينده عراق و امريکا نيز بايد بگويم که روابط دو کشور همسطح و همسنگ به عنوان دو دولت در نظام بينالملل است چون هر دو از يک حاکميت همسان برخوردار هستند و بر اساس قواعد و حقوق بينالملل با يکديگر رابطه خواهند داشت.
از سوي ديگر ما هيچ گاه اجازه نميدهيم عراق به پايگاهي براي تجاوز به ديگران تبديل شود. ما اجازه نميدهيم عراق سرزميني باشد تا از طريق آن با ديگران تسويه حساب شود. هيچ گونه اشغالي در کار نيست به اين دليل که عراق داراي حاکميتي کامل است و بر اساس منافع مشترک و منافع ملت عراق با امريکا رابطه خواهد داشت. در خصوص اسرائيل نيز تصميم قطعي اين است که دولت حق ندارد با اسرائيل رابطه داشته باشد بلکه در مقابل از حقوق ملت فلسطين دفاع خواهد کرد.
با توجه به اينکه متن اجتماعي عراق، اسلامي و مذهبي است، اميد است که نقش اسلامگرايان در اين کشور همواره ديده شود و عراق بتواند در کنار کشورهاي همسايه با موفقيت سياستهاي خود را دنبال کند.
اگر چه ما در دوران صدام عقب مانديم اما عراق به اندازهاي امکانات مادي، معنوي و انساني در اختيار دارد که بتواند پيشرفت کند. در آينده نيز خواهيد ديد که عراق بر اساس منافع مشترک روابط و سياستهاي متمايز و ويژهاي با کشورهاي همجوار خواهد داشت.
