حكايت نفوذ شيوههاي زندگي غربي در بين مردم دنيا و همچنين مردم كشورمان، ماجراي جديدي نيست و شايد نتوان تمام تقصيرها را تنها به گردن شبكههاي ماهوارهاي انداخت. اين جنبش از سالها قبل در قالب فعاليتهاي انتشاراتي و كتابهاي روانشناسي غربي ظهور يافت و جاي خالي روانشناسي اسلامي - ايراني را براي مردم پر كرد تا به بهانه آموزش اصول روانشناسي، فرهنگ غني ايراني اسلامي را استحاله كرد و به سمت و سوي سياست نهايي يكپارچهسازي جهاني يا «نئوليبراليسم» پيش برد.
با وجود سرانه پايين مطالعه در كشور، يك گروه از كتابها سالهاست در ميان مردم براي خودش جا باز كرده است. كافي است به خيابان انقلاب يعني پاتوق كتابفروشيها سري بزنيد؛انواع كتابهاي روانشناسي با گرافيك زيبا و عنوانهاي جذاب بخش مهمي از ويترين كتاب فروشيها را به خود اختصاص دادهاند و قيمت مناسب در كنار توزيع گسترده سبب شده تا در ميان خانوادههاي ايراني جايگاه ويژهاي پيدا كنند. اين كتابها بيبرنامه وارد كشور نشدهاند، پس براي همه در هر سن و سال و با هر سطح سوادي در دسترساند!
شكل جذاب، توزيع گسترده، قيمت مناسب كتابهاي روانشناسي موجود در بازار كتاب كشور بر اساس اصول غربي تدوين شدهاند، بنابراين شيوههاي تربيتي اسلامي- ايراني در آنها جايگاهي ندارد. شايد كتابهايي با موضوعات روانشناسي اقتصادي در صدر فروش اين كتابها باشند و همه ايرانيها «برايان تريسي» را با كتاب «قورباغه را قورت بده» بشناسند، اما كتابهايي مانند «راز» يا آثار نويسندگاني مانند «كاترين پاندل» نيز كم مشتري ندارد و در دست داشتن كتابهاي پائولو كوئيلو به ژستي روشنفكري تبديل شده است.
ورود بيصدا و پاورچين ورود كتابهايي با موضوعات روانشناختي مبتني بر اصول و جهانبيني غربي به اواخر دوران سازندگي باز ميگردد، اما انتشار اين كتابها در دوران اصلاحات به اوج خود رسيد. پشت پرده توزيع گسترده اين كتابها نه فقط در ايران كه در بسياري از كشورهاي جهان در راستاي يكپارچهسازي يا همان سياست نئوليبراليسم براي تغيير فرهنگ و ذائقه ملتها از نظر فرهنگي، سياسي، اقتصادي، تربيتي و اجتماعي به سمت مصرفگرايي و فرهنگ غربي طراحي شده است.
شيوههاي تربيتي موجود در اين كتابها عموماً سنخيتي با فرهنگ و سنت اسلامي - ايراني ندارد و اين تضاد منجر به پاردوكس فكري در افراد شده و در نهايت پارادوكس رفتاري و كشيده شدن فرد به وادي اختلالات رواني را به همراه دارد.
همايشهايي در خدمت نئوليبراليسم ماجراي ورود فرهنگ نئوليبراليسمي غرب به كشور به كتب روانشناسي ختم نشد و اين بار، سمينارها و همايشهاي موفقيتي نيز ظهور و بروز پيدا كرد. تبليغات گسترده و توزيع وسيع سخنرانيهاي اساتيد از فرنگ برگشته آنچنان بود كه رفته رفته موضوع موفقيت، بازار داغي شد براي بهرهبرداري افرادي كه ادعا ميكردند سر رشته آن را در دست دارند. «مريم - ف» يكي از افرادي است كه با انگيزه بالا به اين كلاسها پا گذاشته بود، اما پس از مدتها نه فقط موفقيتي در بساط نداشت، كه تعارض دانستههايش در توكل و تلاش با قوانين جذبي كه ميگويد با فكر كردن به آنچه ميخواهي آن را بهدست ميآوري، سرخوردهاش كرده بود. جوانان امثال وي بسيارند، چراكه كلاسهاي عليرضا الف، كانوني براي برگزاري جلسات گلدكوئست بود.
اگرچه مجوز كلاسهاي اين فرد پس از پرداخت تاواني بزرگ از سوي جامعه، بالاخره باطل شد، اما اين پايان ماجرا نبود و امروز نيز جريانهايي با موضوعات موفقيت، شادكامي، قانون جذب و نظير آن ادامه دارد.
پيش نياز نفوذ هرميها و جريانهاي كاذب معنوي بيترديد مقدمه ورود جريانهاي معنوي كاذب و فعاليت شركتهاي هرمي در كشور را بايد در كتبي جستوجو كنيم كه فرهنگ و اصول به ظاهر روانشناختي را بر پايه تفكرات اومانيستي در كشور پايهگذاري كردند؛ تفكري كه برمبناي آن فرد مجاز است در شركتهاي هرمي از افراد جامعه نردباني براي رشد خود بسازد. شايد رسيدن به موفقيتهاي يك شبه را تنها بتوان در سراب شركتهاي هرمي يافت.
مدير موفق، انسان موفق، سبكهاي نوين زندگي و عناويني از اين دست از يك سو نيز بيانگر فعاليتهاي فرقهاي در كشور است. سيد مهدي سجادي، مدير كل دفتر مطالعات و برنامهريزي فرهنگي و تبليغي دفتر تبليغات اسلامي قم در گفتوگو با «جوان» جريانات موفقيتي را ماحصل فعاليتهاي گروههاي اهل حقي ميداند كه در گذشته در غرب كشور فعاليت ميكردند و در حال حاضر چندين سال است در تهران انتشارات فعال دارند. به گفته اين پژوهشگر، برخي از سران اين فرقه براي ادامه تحصيل راهي كشورهاي اروپايي شدند كه حاصل آن آشنايي با الهيات مسيحي مدرن بود و امروز با كارگيري ادبيات مدرن در كتب به اصطلاح روانشناسي ميكوشند تا مردم را به خود جذب كند. بنا به تأكيد وي، اگرچه خداوند انسان را خليفه خود قرار داده «اني جاعل فيالارض خليفه» اما يكي از نابترين حقايق قرآني حاكميت اراده خدا بر اراده بشر است.
چرا ۲۱ درصد ايرانيها دچار يك نوع اختلال رواني هستند؟ حكايت بوميسازي علوم انساني به كتب دانشگاهي اختصاص ندارد و كتابهايي با زيربناي فكري- معرفتي و روانشناختي موجود در بازار كتاب براي مخاطبان عام نيز از اين آسيب مصون نبوده است و چه بسا جاي خالي روانشناسي تربيتي اسلامي در بين عامه جامعه بيشتر نمود دارد. شايد بتوان چرايي شيوع ۲۱ درصدي اختلالات رواني در جامعه را با بررسي كتب روانشناختي رواج يافته در اين سالها به دست آورد.
