آماری که از سوی بنیاد ملی نخبگان در خصوص وضعیت انتخاب رشته میان نفرات برتر کنکور امسال اعلام شده است، علاوه بر گرایش ۹۸ درصدی برترین های ریاضی به تحصیل در دانشگاه های تهران و شریف، نکات قابل بحث و تحلیل دیگری را نیز دارد که به راحتی نمی توان از کنار شان گذشت و از این موارد، گرایش ۴۵ درصدی رتبه های برتر ریاضی به مهندسی الکترونیک، گرایش ۹۷ درصدی برترین های تجربی به پزشکی و دندانپزشکی و گرایش ۶۱ درصد از برترین های علوم انسانی به رشته حقوق است.
این در حالی است کمرنگ بودن جایگاه رشته هایی مانند هوا فضا، پزشکی هسته ای، نانوتکنولوژی و علوم اجتماعی و سیاسی در میان برترین های کنکور ۹۰، نگرانی هایی را نیز در پی دارد.
هوا فضا و نانو تکنولوژی زیر سایه الکترونیک و مکانیک براساس آماری که از سوی بنیاد ملی نخبگان درباره وضعیت انتخاب رشته و دانشگاه ۵۰۰، ۱۰۰ و ۵۰ نفر اول آزمون سراسری اعلام شد، از میان قبولی های برتر رشته ریاضی، ۴۵ درصد رشته مهندسی الکترونیک، ۱۲ درصد مهندسی عمران، ۲۶ درصد مهندسی مکانیک و ۹ درصد مهندسی کامپیوتر را انتخاب کرده اند. علی عباسپور تهرانی فرد رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی، درباره دلیل پررنگ بودن انتخاب رشته های الکترونیک، مکانیک و عمران را در میان برترین های کنکور ریاضی به «جوان» می گوید: رشته الکترونیک به دلیل تنوع علمی، گوناگونی و گستردگی ذاتی که در آن وجود دارد در کنار کاربردی بودن این رشته در بازار کار، همواره برترین انتخاب در میان دواطلبان گروه ریاضی بوده است. به گفته وی، رشته عمران نیز به دلیل فراوانی بازار کار و درآمد زایی برای فارغ التحصیلان، از اقبال بالایی میان قبولی های رشته ریاضی برخوردار است. اما در این میان، رشته هایی مانند هوا و فضا و نانو تکنولوژی جایی در انتخاب برترین های کنکور ندارد که این موضوع به دلیل جایگاه جهانی این رشته ها، پرسش برانگیز است. عباسپور در این باره معتقد است که رشته هوا و فضا در کشور ما درست تعریف نشده و امکانات مربوط به آن، دولتی است و صنایع هوا و فضای خصوصی نداریم و این موضوع باعث کاهش گرایش به این رشته شده است. از سوی دیگر رشته نانوتکنولوژی، با توجه به پتانسیل هایی که دارد، به دلیل فقدان اطلاع رسانی دراین باره در کشور، از سوی جوانان شناخته شده نیست و در انتخاب رشته دانشگاهی آنها، جایگاه مطلوبی ندارد.
همه می خواهند پزشک و دندان پزشک شوند! از سوی دیگر، بنابر آمار بنیاد ملی نخبگان، از میان۵۰۰ نفر برتر در گروه علوم تجربی، ۷۵ درصد رشته پزشکی، ۲۲ درصد رشته دندانپزشکی و ۳ درصد زیست شناسی را انتخاب کردند و رشته های شیمی و داروسازی و همچنین پزشکی هسته ای، در فهرست انتخاب های این تعداد از پذیرفته شدگان قرار نگرفته است. به باور رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، محدودیت کاربردی برخی از رشته های علوم پایه و گستردگی بازار کار برای رشته هایی مانند پزشکی و دندانپزشکی باعث گرایش بیشتر داوطلبان به این رشته ها می شود. نورالله حیدری عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس نیز در این باره به «جوان»، می گوید: انتخاب رشته داوطلبان به عوامل متفاوتی مانند علایق شخصی، جایگاه رشته و دانشگاه در سطوح بین المللی، دسترسی به دانشگاه، تسهیلات خوابگاهی و محدودیت های پذیرش بستگی دارد. به باور حیدری، انتخاب نخبگان در بسیاری از موارد تحت تاثیر فضای عمومی جامعه قرار می گیرد و به این دلیل تمایل برای انتخاب رشته های گمنام در مقابل رشته های مشهور بسیار کم است.
گرایش به علوم انسانی مستلزم تغییر ساختاری است در ادامه لیست بالا بلند بنیاد ملی نخبگان درباره رشته های انتخابی نخبگان کنکور امسال در رشته علوم انسانی آمده است که از میان۳۰۰ نفر برتر علوم انسانی، ۶۱ درصد رشته حقوق، ۱۹ درصد روانشناسی را انتخاب کردند. عباسپور درباره گرایش داوطلبان برتر علوم انسانی به رشته حقوق به «جوان» می گوید: داوطلبان در کنار علایق شخصی خود، شرایط بازار کار و جایگاه اجتماعی را نیز در انتخاب های دانشگاهی خود در نظر می گیرند و از آنجا که فارغ التحصیلان رشته حقوق، می توانند در مشاغل پر درآمد و دارای پرستیژ اجتماعی مانند وکالت کار کنند، گرایش به این رشته در میان داوطلبان انسانی بیشتر است. این در حالی است که در سایر کشورها به خصوص کشورهای جهان صنعتی، علوم جتماعی در صدر انتخاب برترین داوطلبان رشته های علوم انسانی قرار دارد. در اروپا و امریکا با توجه به مشکلاتی که ساختار اجتماعی با آن روبرو است، اقبال دولت و مردم به علوم انسانی بسیاری بیشتر از علوم فنی و پزشکی است. در مدارس چنین کشورهایی، انتخاب رشته علوم انسانی در دبیرستان تنها برای کسانی که معدل های بالای ۱۷ و ۱۸ دارند امکان پذیر است و این در حالی که این موضوع در کشور ما به صورت معکوس وجود دارد و معدل های بالا به سمت علوم ریاضی و تجربی گرویده می شوند.
توجه کشورهای مدعی توسعه یافتگی، به علوم انسانی، باعث شده که بازار کار این رشته ها نیز گسترش یابد و فارغ التحصیلان علوم انسانی و به خصوص علوم اجتماعی به بالاترین جایگاه های اجتماعی نایل آیند، در صورتی که به رغم بازبینی هایی که در راستای کاربردی تر شدن علوم انسانی صورت گرفته است، کماکان گرایش به رشته هایی مانند جامعه شناسی که از مهم ترین رشته های علوم انسانی به حساب می آید، کم رنگ است.
دانشگاه تهران، شریف و بهشتی در صدر در این آمار، دانشگاه های منتخب نخبگان کنکور امسال نیز به تفکیک رشته ها وجود دارد که بر اساس آن ۹۸ درصد از برترین ها ریاضی، دانشگاه تهران و شریف، ۵۹ درصد از برترین های انسانی و ۷۰ درصد از کنکوری های تجربی، دانشگاه تهران و شهید بهشتی را انتخاب کرده اند. عباسپور در خصوص سردمداری دانشگاه تهران، شریف و شهید بهشتی اظهار می دارد: انتخاب این دانشگاه ها در میان داوطلبان برتر کنکور، به دلیل وجود اساتید برتر و سیستم تدریس به روز ، شهرت دانشگاه ها، کلاس ها و آزمایشگاه های پیشرفته، کتابخانه ها غنی و جایگاه این دانشگاه ها در سطوح داخلی و بین المللی است.
انتخاب رشته باشد هدفمند باشد
به باور حیدری، انتخاب رشته در دانشگاه علاوه بر علایق شخصی باید با نوعی مدیریت نیز همراه باشد تا از طریق آن، انتخاب رشته داوطلبان به سمتی برود که نیاز جامعه و بازار کار را تامین کند. در غیر این صورت مانند امروز ما با درصد بالای فارغ التحصیلان بیکار و شاغل در رشته های دیگر روبرو می شویم. در قانون برنامه پنجم توسعه نیز مصوب شده است که دولت باید زمینه را برای ایجاد فرصت های گسترده شغلی برای فارغ التحصیلان علوم انسانی فراهم آورد.
