اين مشخصهها جراحي زيبايي را به يك دغدغه، منبع درآمد و حتي هنجار و يا نوعي ناهنجاري تبديل كرده و طيف وسيعي از تبليغات كشور اعم از مجلات، روزنامهها، تلويزيون و فضاي مجازي را به خود اختصاص داده است. تمامي اين مسائل به همراه نارضايتي غالب متقاضيان آن بهانهاي شد تا در ميزگردي با آقايان دكتر حميد علميراد و دكتر شاهين كريميان كه هر دو داراي مدرك فوقتخصص جراحي پلاستيك، ترميمي و سوختگي هستند اين پديده را بررسي كنيم و با زير و بم آن آشنا شويم. اميد است خوانندگان با اين نگاه مختصر به سطح آگاهي قابل قبولي در اين زمينه دست پيدا كنند تا از بروز معضلات بيشتر جلوگيري شود.
انجام جراحي پلاستيك در مطب كاري است غيرقانوني و هم خطرناك براي جان بيمار. چرا برخي از پزشكان حاضرند اين كار خلاف قانون و خطرناك را انجام دهند؟
دكتر كريميان: متأسفانه پزشكان زيادي با تخصصهاي مختلف كه بعضاً هيچ ارتباطي به جراحي پلاستيك ندارد، مشغول عمل زيبايي بيني، گوش، پلك، ليپوساكشن و... هستند. خب طبعاً خيلي از اين پزشكان مجوز ورود به اتاق عمل را ندارند. مانند پزشكان عمومي و متخصصان پوست و مو. اين دسته از پزشكان براي اينكه از چرخه رقابتها با ديگران عقب نمانند و درآمدي در حد جراحان داشته باشند، جراحي پلاستيك انجام ميدهند و چون مجوز ورود به اتاق عمل ندارند مجبورند در مطب خود به صورت غيرقانوني كار خود را بكنند.
دكتر علميراد: البته دليل عمده آن كاهش هزينههاي بيماران است. متأسفانه مهمترين فاكتور براي بسياري از مراجعين و متقاضيان جراحيهاي زيبايي هزينه است و طبيعي است كه در چنين مكانهايي به عمل جراحي تن ميدهند. البته ميتوان با افزايش سطح آگاهي مردم و نظارت دقيقتر از اينگونه موارد تأسفبار پيشگيري كرد.
دكتر كريميان: خيلي از پزشكان هم كه مجوز دارند چون نميخواهند مراجعين خود را از دست بدهند و به طور سادهتر اگر بخواهم بگويم براي جذب بيمار و كسب درآمد حاضرند بيمار را در مطب جراحي كنند. بالاخره اگر جراحي در كلينيك و بيمارستان انجام شود هزينهاي جدا دارد پس بيمار را به اين مراكز نميبرند و براي كاهش هزينه و تشويق بيماران در همان مطب خود جراحي را انجام ميدهند و اصلاً به خطر مرگ بيمار و حتي خطر بروز عفونتهاي احتمالي فكر نميكنند.
همانطور كه گفتيد پزشكان عمومي اجازه انجام جراحي پلاستيك را ندارند اما برخي از همين پزشكان با درج آگهيها و تبليغات پي در پي در مجلات و استفاده از واژه جراحي پلاستيك به كسب درآمد مشغولند.
دكتر كريميان: متأسفانه در كشور ما تا زماني كه هيچ عارضه و مشكلي پيش نيايد و از پزشك شكايتي صورت نگيرد مراجع ذيصلاح وظايف خود را انجام نميدهند.
دكتر علميراد: بهتر است اين سؤال را از سازمان نظام پزشكي بپرسيد كه به چه دليل اجازه تبليغات با چنين محتوايي را به هر پزشكي ميدهد و بعد هم نظارت نميكند.
منظور آقاي دكتر كريميان از مراجع ذيصلاح كدام مراجع است؟
دكتر كريميان: از آنجايي كه سازمان نظام پزشكي در كشور ما خيلي قدرت اجرايي ندارد اين وظيفه بايد بر عهده معاونت نظارت بر درمان وزارت بهداشت و درمان باشد.
دكتر علميراد: در باب اعطاي مجوزهاي پزشكي قانوني و در باب نظارت هم واحدهاي نظارت بر درمان دانشگاههاي علوم پزشكي كشور مسئول هستند.
اينكه برخي از تكنسينهاي اتاق عمل با مهر پزشكان، جراحي پلاستيك را انجام ميدهند و يا پزشكان در هنگام بيهوشي كامل بيمار، جراحي را به اين افراد واگذار ميكنند صحت دارد؟
دكتر علميراد: اميدوارم صحت نداشته باشد. اگر هم صحت داشته باشد باز هم از ناكارآمدي سيستمهاي نظارتي نشأت ميگيرد.
دكتر كريميان: بله وجود دارد و من در جريان چنين رويدادهايي هستم. اما همانطور كه آقاي دكتر علميراد گفتند به دليل عدم نظارت كافي و صحيح، چنين حوادثي رخ ميدهد.
عبارت ليزرليپوليز در تبليغ اكثر پزشكان به چشم ميخورد و اين پزشكان معتقدند كه اين روش تواناييهاي خارقالعادهاي دارد. تا جايي كه يكي از اين پزشكان از اين روش با عنوان «معجوني همه كاره» نام ميبرد. آيا اين روش چنين قابليتهايي را دارد؟
دكتر علميراد: همانطور كه گفتيد اينها عمدتاً جنبه تبليغاتي دارند. طبيعي است كه با افزايش سطح آگاهي مردم، خيلي از پزشكان با در خطر ديدن موقعيت خود دست به اينگونه تبليغات غيرعلمي و غيرمسئولانه بزنند. بايد در اينجا متذكر شوم كه هنوز در تمامي كتب علمي روش استاندارد براي ليپوساكشن و اصلاح شكل بدن همان روش سنتي و قديمي است و اينگونه دستگاهها صرفاً با تبليغات و اصرار شركتهاي سازنده و پزشكان غيرمسئول به مردم معرفي ميشوند و حتي اكثر اين دستگاهها عوارض و مشكلات بيشتري نسبت به روشهاي استاندارد براي بيماران ايجاد ميكنند.
روشهاي ليپوليز، اولتراسونيك اگر هم سودي داشته باشند فقط براي جراح است و كار پزشك را راحت ميكند و هيچ منفعتي براي بيمار ندارند. با وجود اين دستگاههاي بعضاً خطرناك، ديگر نيازي نيست تا جراح وقت خود را خيلي براي كار بيمار بگذارد و اين امواج هستند كه با كشيدن چربيها زحمت پزشك را كم ميكنند و هيچ نفع ويژهاي براي بيمار جز پرداخت هزينه بيشتر ندراند. عوارض اين دستگاهها ميتواند بعضاً بيشتر از روشهاي معمولي باشد.
دكتر كريميان: هر دستگاهي كاربردهاي مختلفي دارد اما متأسفانه در مورد اين كاربردها غلو ميشود. ليزر ليپوليز توانايي اين را دارد كه تا ۱۰ درصد از ورم و التهاب بعد از عمل را بكاهد اما اينكه خطر آمبولي (كه منجر به مرگ ميشود) را كاهش ميدهد و يا به صفر ميرساند دروغ است.
اينها بيشتر تبليغات كارخانههاي سازنده اين دستگاههاست كه قصد فروش محصولات خود به پزشكان را دارند و متأسفانه پزشكان هم تحت تأثير اين ادعاها قرار ميگيرند. اين تبليغات دروغ باعث ايجاد توقعات كاذب در بيماران شده است و نمونهاش هم همين كلمات بدون درد و بدون خونريزي است. پزشكان با استفاده از اين عبارات بر ذهن و روح مردم تأثير ميگذارند تا آنها را جذب عمل جراحي و در نتيجه كسب درآمد كنند. بهتر است اينطور بگويم كه از عدم آگاهي مردم سوءاستفاده ميكنند. بالاخره هر جايي از بدن كه بريده شود به دليل وجود مويرگها و رگها خونريزي دارد و ليزر ممكن است يك مقدار از اين درد و خونريزي بكاهد ولي هرگز آن را به صفر نميرساند. اگر پزشكان در تبليغاتشان بنويسند با درد و خونريزي كمتر، منصفانهتر است.
دكتر علميراد: كلمات بدون درد، بدون خونريزي، بدون برش، بيشتر جنبه تبليغاتي دارند و از هيچ توجيه علمي برخوردار نيستند. سطح آگاهي مردم كشور ما با ليزر در نتيجه تبليغات پزشكان، رسانهها و سوءاستفادههاي تبليغاتي آنان است. ليزر از آن چيزي كه اين روزها تبليغ ميشود كاربرد كمتري دارد.
در مورد مزايا و كاربردهاي امواج راديو فركوئنس (RF) هم غلو ميشود؟
دكتر علميراد: متأسفانه تبليغاتي كه در اين زمينه انجام ميشود كاملاً غيرعلمي و غيرمسئولانه است و نتايج به دست آمده به گونهاي است كه باعث ميشود تقريباً تمامي آنها را فاقد كاربرد علمي بدانيم.
دكتر كريميان: نتايج و آمار و ارقام نشان داده است كه موفقيت اين امواج در كارهاي لاغري بسيار كمتر از روش سنتي يا همان ليپوساكشن است.
به هر حال چنين اقداماتي بر مقام و جايگاه خود پزشكان هم تأثير منفي ميگذارد. چرا خود پزشكان اطلاعرساني دقيق و صحيح را انجام نميدهند؟
دكتر علميراد: اين دسته از پزشكان منافع خود را گره خورده با اين تبليغات ميبينند و افزايش سطح آگاهي مردم را در تقابل مستقيم با عملكرد خويش ميدانند به همين دليل است كه كماكان اينگونه كارها را ادامه ميدهند. به نظر من بايد نقش نهادهاي نظارتي و مسئول در اين زمينه بيش از پيش پررنگتر شود و به صورت بازدارنده و پيشگيرانه عمل شود.
دكتر كريميان: اين حق مردم است كه از پزشكان چنين انتظاري داشته باشند و البته بيماران منطقي اگر با اين روشنگريها روبهرو شوند تا حدي قانع ميشوند ولي بيماران غيرمنطقي خير، چرا كه دوست دارند نزد پزشكي بروند كه فقط از كارش تعريف كند.
البته مشكل ديگري هم وجود دارد. برخي از پزشكان فكر ميكنند كه اگر اين مسائل را عنوان كنند مراجعانشان را از دست ميدهند. اين پزشكان ميخواهند از عدم آگاهي مردم سوءاستفاده كنند.
البته تعداد اين دسته از پزشكان كم هم نيست.
دكتر كريميان: بله، من هم موافقم كه تعداد اين دسته از پزشكان نسبتاً زياد است. زماني كه تعداد فارغالتحصيلان رشتههاي مختلف پزشكي بيش از نياز و تقاضاي جامعه باشد، طبعاً پزشكان در بازار كار براي به دست آوردن درآمد دست به هر كاري ميزنند و كارهايي را انجام ميدهند كه در شأن حرفه پزشكي نيست. البته توقعات بيش از حد پزشكان هم بيتأثير نبوده است.
دكتر علميراد: مسائل زيادي در بروز اين پديده تأثيرگذار هستند. خيلي از پزشكان با پورسانتهايي كه توسط شركتها (فروشندگان دستگاهها و داروهاي زيبايي مثل بوتاكس و ژل) به آنها داده نميشود و يا حمايت تبليغاتي وسيع اين شركتها به سردرگمي مردم دامن ميزند. مشكل ديگر اين است كه اين روزها خيلي از مردم به دليل تأثيرپذيري از تبليغات گسترده شبكههاي ماهوارهاي و حتي مجلات داخلي اشتياق زيادي به انجام جراحيهاي پلاستيك پيدا كردهاند. بالا بردن سطح آگاهي مردم از طريق رسانهها بزرگترين كمكي است كه ميتوان به مردم كرد.
عوارض جراحيهاي زيبايي تا چه حد قابل پيشگيري هستند؟
دكتر كريميان: بايد توجه داشت كه ده درصد عوارض اجتنابناپذير هستند. مانند برخي عفونتها يا باقي ماندن اثر برش تيغ جراحي روي صورت، چون اگر برش با نهايت دقت و مهارت هم ايجاد شود ممكن است اثراتي از آن باقي بماند زيرا بدن بعضيها به دلايل غير ارادي نسبت به نخ جراحي يا زخمها واكنش نشان ميدهد. در مورد ۹۰ درصد باقي هم همه چيز به مهارت پزشك، تيم بيهوشي دقيق و سالم بودن دستگاههاي بيهوشي و پر حوصله بودن پزشك بستگي دارد.
دكتر علميراد: متأسفانه در بيشتر موارد شاهد هستيم كه عوارض ناشي از جراحيهاي زيبايي به علت سودجويي و منافع مالي پزشكان و عدم رعايت نكات ضروري پديدار شده است.
چرا برخي از افراد با اينكه مشكل خيلي خاصي در ظاهر خود ندارند، در تكاپوي جراحي زيبايي هستند؟
دكتر علميراد: اصطلاح
Body dysmorphic syndrome
يا همان خود زشتانگاري را ميتوان به اين افراد اطلاق نمود. متأسفانه اين دسته از مراجعان نياز به مشاورههاي مكرر قبل از عمل جراحي دارند، ولي شاهد اين قضيه هستيم كه اين افراد گاهي اوقات توسط پزشكان خيلي زود مورد عمل جراحي قرار ميگيرند و بعد هم خود و هم پزشك را گرفتار ميكنند.
دكتر كريميان: اين مسئله به دغدغهها و مشكلات روحي افراد بازميگردد. بر فرض مثال يكسري از افراد فكر ميكنند دليل تمام مشكلاتشان اين است كه بينيشان يك مقدار بزرگ است. اين افراد استدلالپذير و منطقي نيستند و حتي با پند و نصيحت هم نميتوان آنها را از فكر جراحي زيبايي منصرف كرد. منشأ و دليل اصلي رجوع بسياري از متقاضيان زيبايي مشكلات ذهني و روحي است و نتيجه هم اين ميشود كه اكثر آنها از نتيجه جراحي زيبايي ناراضياند و باز به دنبال جراحي ساير نقاط صورت ميروند.
بيني كه تمام شد، پلك، پلك كه تمام شد تزريق بوتاكس و چربي و... اگر كسي از ظاهر اين افراد تعريف كند از خوشحالي بال درميآورند و اگر كسي كوچكترين ايرادي از آنها بگيرد سريع مأيوس و افسرده ميشوند.
وقتي صحبت از عوارض جراحي زيبايي ميشود اكثر مردم فكر ميكنند كه دليل آن مبتدي بودن و عدم مهارت پزشك است، ولي خيلي از اين عوارض توسط پزشكان مشهور و باتجربه صورت ميگيرد. اين پديده را چگونه ارزيابي ميكنيد؟
دكتر علميراد: پاسخ به اين سؤال بايد در دو قسمت مطرح شود. اول اينكه عارضه در هر عمل جراحي و توسط هر فردي امكان وقوع دارد. در تمامي مراكز معتبر پزشكي دنيا براي انجام هر جراحي درصدي از عوارض مطرح شده و اين طور نيست كه اعمال جراحي بدون عارضه باشند.
البته توجه داشته باشيد كه عدم موفقيت در جراحي زيبايي هميشه به معناي عارضه نيست. در بسياري از موارد بيماران از نتيجه عمل جراحي رضايت ندارند، در صورتي كه عارضهاي ايجاد نشده است. براي همين است كه تأكيد ميشود حتماً سطح انتظارات بيماران را قبل از انجام عمل جراحي برآورد كرد تا ذهنيت بيماران هم به واقعيت نزديك شود. در مورد بروز اين مشكلات توسط پزشكان سرشناس هم بايد عرض كنم كه اصولاً شهرت در پزشكي خيلي قابل اعتماد نيست و بيماران خيلي نبايد گول شهرت پزشك را بخورند.
دكتر كريميان: براي تكميل جواب سؤال قبل بايد اضافه كنم كه آن دسته از بيماراني كه به آنها اشاره شد و طيف وسيعي از مراجعان را به خود اختصاص ميدهند، با مشكلات زيادي سر و كار دارند. همانطور كه گفتيم اين افراد بايد تحت مشاورههاي روانشناسي قرار بگيرند كه مجموع اين هزينهها خيلي بالاست و حتي ممكن است از هزينه جراحي هم بيشتر شود.
مشكل ديگر اين است كه روانشناس و روانپزشك كافي كه در اين زمينه كار كرده باشند، وجود ندارد. اگر هم اين دو مسئله حل شود به مشكل بزرگتري برميخوريم و آن مجاب كردن بيماران براي رجوع به روانپزشك است. شما ميتوانيد بيماري را كه قصد انجام جراحي پلاستيك دارد، نزد روانپزشك ببريد؟ پاك كردن فكر جراحي زيبايي در اين افراد از ترك اعتياد هم سختتر است. بيشتر مراجعان ما از اين دسته افرادند.
دكتر كريميان شما در مورد اين سؤال نظري نداريد؟
دكتر كريميان: اينكه عوارض ممكن است توسط پزشكان مشهور هم بروز پيدا كند، دلايل مختلفي دارد. بعضي از پزشكان مشهور به دليل داشتن مراجعان زياد و انجام جراحيهاي پيدرپي در طول يك روز ممكن است به دليل خستگي يا بيحوصلگي اين عوارض را پديد آورند. اين دسته از پزشكان به دليل آنكه از داشتن متقاضي خود آسودهخاطر هستند، خيلي به كيفيت و نتيجه حاصل از عمل جراحي اهميت نميدهند و اگر هم كار به مرحله ترميمي واگذار شود، ابايي ندارند.
به دليل آنكه دو واژه پلاستيك و زيبايي در اكثر موارد در كنار هم قرار ميگيرند، تفاوت يا تفاوتهاي اين دو نوع جراحي براي عموم مردم مشخص نيست. لطفاً در مورد تفاوتهاي اين دو نوع جراحي توضيح دهيد.
دكتر علميراد: هر دو واژهاي كه نام برديد به ترتيب مترادف لغات plastic و aesthetic هستند كه اولي معناي بازگرداندن به شكل اوليه و دومي به معناي زيباييشناسي و خلق زيبايي است. جراحي aesthetic يا زيبايي به افرادي مربوط ميشود كه بدون هيچگونه نقص اكتسابي قابل توجه قصد تغيير عضوي از بدن خود را به منظور زيباتر شدن دارند، اما جراحي پلاستيك مربوط به آن دسته از بيماراني است كه به دلايل مادرزادي يا اكتسابي دچار تغييرات غيرمتعارف در بدن و اندام خود شدهاند و نياز به اين تغييرات را در خود احساس ميكنند.
دكتر كريميان: همانطور كه شما و آقاي دكتر علميراد گفتيد جراحي پلاستيك و جراحي زيبايي با هم متفاوتند و براي درك بهتر تفاوتهاي اين دو بهتر است تعريفي صحيح و دقيق از دو واژه پلاستيك و زيبايي داشته باشيم.
پلاستيك واژهاي است كه ريشه يوناني دارد و به معناي شكل و قالب است و هدف از انجام آن اعاده يا بازگرداندن عضوي از بدن است كه در اثر حوادث و سوانحي مانند رانندگي و آتشسوزي تغيير شكل يافته و بدفرم و غيرعادي شده است. پس جراحي كه بخواهد بدشكلي و غيرطبيعي بودن عضو را كه در اثر سانحه پديد آمده اصلاح كند «جراحي پلاستيك» نام دارد ولي اگر فردي بنا به هر دليلي از شكل و ظاهر عضوي از بدنش ناراضي باشد و بخواهد آن را رفع كند بايد با تن دادن به نوعي جراحي به نام «جراحي زيبايي» به خواسته خود دست پيدا كند. در يك نتيجهگيري كلي ميتوان گفت در جراحي پلاستيك عوامل خارجي باعث بدشكلي يا نازيبايي شدهاند، ولي در جراحي زيبايي هيچ عامل خارجي نقش نداشته است.
در يك جمعبندي كلي از اين گفتوگو ميتوانيم بگوييم كه منشأ و عامل اصلي خيلي از معضلات موجود در جراحيهاي پلاستيك جذابيتهاي مالي آن و سوءاستفاده هاي پزشكان از عدم آگاهي مردم و در نتيجه رقابت آنان براي كسب درآمد است.
دكتر علميراد: من گمان ميكنم كه جذابيتهاي مالي عامل گرايش افراد متخصص و حتي غيرمتخصص به اين حوزه است. البته عدم نظارت صحيح در رشد و گسترش اين معضل بيتأثير نبوده است. اينكه چه كسي يا چه كساني يا چه مراكزي به قيمت جان مردم از اين جريان سود مالي ميبرند بايد توسط مراكز ذيصلاح بررسي شود.
اگر كسي در علم پزشكي كاري را بكند بايد با عوارضش هم آشنا باشد. ولي خيلي از عوارض ايجاد شده توسط همان پزشك قابل پيشگيري نيست! مانند همين ليپوساكشن كه به آن اشاره شد و زمينههاي ديگر در جراحيهاي زيبايي مانند ليزر، تزريق بوتاكس و ژل، زيبايي بيني و ...
دكتر كريميان: يكي از بارزترين نمونههاي دخالت پزشكان در كار يكديگر، جراحي زيبايي بيني است و شاهد اين قضيه هستيم كه جراحان عمومي و جراحان فك و صورت هم براي كسب در آمد به اينكار دست ميزنند.
خيلي از جراحان زيبايي توسط جراحان عمومي انجام ميپذيرد در حالي كه اين پزشكان دورههاي مربوط به آن را نگذراندهاند و جالب آنجايي است كه اين پزشكان از عنوان متخصص زيبايي و ليزر استفاده كرده و جراحيهاي پلاستيك را به صورت تجربي با كار براي بيماران فرا گرفتهاند و ميبينيم كه خود را با چنين عنواني معرفي ميكنند تا جذب بيمار كنند. همين منشأيي است تا پزشكان در كار يكديگر دخالت كنند و بارزترين نمونه آن جراحي زيبايي بيني است. كساني اين نوع جراحي را انجام ميدهند كه دوره مربوطه را در دوران اخذ مدرك تحصيلي نگذراندهاند ولي شاهد آن هستيم كه بدون هيچگونه مانعي مشغول كار خود هستند. جذابيتهاي مالي باعث شده تا با تخصصهاي جديد و جالبي روبهرو شويم. مانند تخصص زيبايي و ليزر كه جراحان عمومي و پزشكان عمومي خود را با چنين عنواني معرفي ميكنند تا بيماران را جذب خود و در نتيجه كسب درآمد كنند.
دكتر علميراد: دخالت پزشكان در كار يكديگر تنها به جراحي زيبايي بيني معطوف نميشود و در تزريق ژل، بوتاكس، ليپوساكشن و ساير اعمال جراحي زيبايي شاهد چنين معضلي هستيم. در نهايت باز هم عرض ميكنم كه مردم نبايد به هر قيمتي تن به جراحي زيبايي دهند.
آقاي دكتر كريميان اشاره خيلي خوبي كردند. عنوان تخصص زيبايي و ليزر در سيستم آموزشي كشور ما وجود ندارد و بايد ديد مجلاتي كه پزشكان را با چنين عنوانيمعرفي ميكنند بايد به چه ارگاني پاسخگو باشند و چه كسي بايد بر آنها نظارت كند كه متأسفانه اين كار را نميكند؟!
شما به تبليغاتي كه در سطح كشور براي اعمال جراحي پلاستيك از جمله ليپوساكشن به طرق مختلف از قبيل ليزر ليپوليز،اولتراسونيك و متوجه ميشويد كه تقريباً همگي توسط افراد فاقد صلاحيت انجام ميگيرند. وقتي بدون در نظر گرفتن وزن بيمار، به دلايل مادي اقدام به انجام جراحي ليپوساكشن آن هم در مراكز غيراستاندارد و بدون تجهيزات لازم ميكنند، خب چه انتظاري ميتوان داشت؟
