۲۹ شهریور و همزمان با آغاز سال جدید تحصیلی حوزههای علمیه و دانشگاههای سراسر کشور، تفاهمنامه همکاری میان حوزه و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در ۲۰ محور، ۴ ماده و ۲ تبصره به امضای آیتالله مقتدایی و دکتر دانشجو به عنوان عالیترین مقام این دو دستگاه گسترده و عظیم علمی رسید، بدون شک همکاری این دو سازمان علمی، میتواند اثرات در تمامی شاخههای علمی، پژوهشی، آموزشی و فرهنگی داشته باشد، برکاتی که اولین تأثير آن را باید در میان این دو دستگاه و اثرات دیگر آن را باید در دیگر نهادهای علمی کشور جستوجو کرد و این تأثيرات در جامعه نیز مشهود خواهد بود، اما بدون شک باید نگران این تفاهمنامهها بود زیرا میتوان به جرئت مدعی بود که این تفاهمنامه پنجمن تفاهمنامه است که اگر چه هر کدام در زمان خود، اثراتی را بر جای نهاده است اما هیچکدام هیچ وقت به صورت کامل اجرایی نشده است! نگارنده فراموش نمیکند که زمانی از یکی از معاونان این دو دستگاه شنیده بود که «حداقل فایده امضای این قراردادها این است که در روز وحدت حوزه و دانشگاه میتوان درباره آن سخن گفت » به ۲۷ آذر زمان زیادی نمانده است!
نسل سوم وحدتگرایان
در میان نسل اولی که قبل از پیروزی انقلاب اسلامی علاقهمند به وحدت میان حوزه و دانشگاه بودند، موضوعات مورد تفاهم بسیار روشن بود، استفاده این دو دستگاه از ظرفیتهای متقابل، تلاش برای رفع سوءظنها، آشنایی با علوم و شیوه كار یكدیگر در کنار فعالیت مشترک برای نابودی حکومت پهلوی مدیریت این دوره نیز همانند مدیریت دوران انقلاب، غالباً برعهده روحانیونی بود که از زمان رضا خان تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی در مراکز دانشگاهی حضور داشتند از بزرگاني مانند آیتالله شعرانی تا برجستگانی مانند آیتالله مطهری، این دوره را باید موفقترین دوره همکاری حوزه و دانشگاه دانست، دومین دوره همکاریها با تثبیت انقلاب اسلامی آغاز شد، در این دوره هر دو دستگاه عظیم فرهنگسازی تلاش کردند در تلاشی مشترک اما غیر منسجم و بعضاً ناهماهنگ، ابتدا در قالبهای تئوریک و به مرور با ایجاد مراکزی «وحدت علمی» را در میان خود پایهگذاری کنند؛ تلاشهایی که حاصل آن را باید در ایجاد مراکزی یافت که تلاش داشت «وحدتی اجرایی» میان این دو نهاد ایجاد كند، ایجاد مراکزی با رنگ و بوی حوزوی اما با تشکیلاتی دانشگاهی در این زمان اتفاق افتاد، مراکزی مانند دانشگاه امام صادق(ع)، دانشگاه رضوی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی و دانشگاه مفید، مراکزی که گاه رنگ و بوی حوزوی آنچنان در آن نهادینه میشود که دانشجویان با عبا در سر کلاس حاضر میشدند و زمانی آنچنان با نگاه دانشگاهی هدایت میشد که به جز اساتید یا دانشجویانی معمم هیچ نشانه دیگری از حوزه نمیتوان در آن یافت، ولی اکنون نسل سوم وحدتگرایان در این دو مرکز را باید جستوجو کرد، گروهی که نه آنچنان ناآشنا به این دو محیط هستند که نیازمند دوران گذار و آشنایی باشند و نه نیازمند مباحث تئوریک یا نمونهسازیهای نه چندان موفق، این گروه هماکنون بیش از هر چیز نیازمند تجربهآموزی از این دو دوران هستند تا نه به تکرار مکررات دچار شوند و نه به امضای تفاهمنامهها بسنده کنند، موضوع وحدت برای این گروه یک مسئله «استراتژیک و عمیق» است تا بتوانند «اتحاد عملی» میان این دو نهاد را به صورت «عینی و واقعی» و با حفظ سنتهای علمی هر کدام از این دو دستگاه پایهگذاری کنند.
و اما تفاهمنامه جدید
آیتالله مرتضی مقتدایی مدیر حوزه علمیه قم در مراسم امضای تفاهمنامه همکاری حوزه و وزارت علوم، تحقیقات و فناوري در سخنانی با ابراز خرسندی از انعقاد این تفاهمنامه گفت: این تفاهمنامه مصداق بارز وحدت حوزه و دانشگاه است که میتوانند آثار و برکات فراوانی را برای جامعه اسلامی به ارمغان بیاورند. وی با تأکید بر تلاش در راستای اجرایی کردن بندهای تفاهمنامه اظهار داشت: اجرای این تفاهمنامه به نفع حوزه و دانشگاه و به مصلحت اسلام و نظام است و حوزه به صورت جدی آن را دنبال خواهد کرد. مدیر حوزههای علمیه در ادامه با اشاره به اقدامات انجام شده در راستای وحدت حوزه و دانشگاه در سالهای گذشته و به نتیجه مطلوب نرسیدن این اقدامات اظهار داشت: این کار نیازمند حضور افرادی است که دغدغه دین داشته باشند که این مسئله در گفتار و رفتار دکتر دانشجو وزیر محترم علوم مشهود است. دکتر کامران دانشجو، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری نیز در این نشست با اشاره به نقاط قوت فراوان در دانشگاهها، به مشکلات موجود در این نهاد علمی پرداخت و گفت: مهمترین مشکل دانشگاهها این است كه زمانی که دانشگاهها از غرب به ایران آمد از نظر محتوایی و مناسبتی کاملاً مقلد غرب شد. برخی مسائل که در غرب به عنوان هنجار مطرح میشود، بر اساس آموزههای دینی ناهنجار است، ولی به اندازهای فرهنگ غرب در دانشگاههای ما رواج یافته است که تبدیل به هنجار شده است. دانشجو با بیان اینکه بومیسازی در این عرصه باید به صورت جدی دنبال شود، اظهار کرد: برای بومیسازی علوم در دانشگاهها بر اساس آموزههای دینی فکری نشده است، اگر هم فکری شده، عینیت پیدا نکرده است. امروز شرایط به گونهای است که وقتی میگوییم خانمها و آقایان هر کدام در ردیف کلاس بنشينند، ناهنجاری به شمار میآید. وزیر علوم، تحقیقات و فناوری با اشاره به آمادگی دانشگاهها برای وحدت با حوزه خاطر نشان کرد: اساتید و دانشمندان ایرانی از نظر علمی و دینداری جزو برترینها هستند و علاقه زیادی برای وحدت حوزه و دانشگاه دارند. با به وجود آمدن این اتحاد، علاوه بر اینکه هر دو نهاد از آثار مثبت آن بهرهمند میشوند، نظام اسلامی و مردم نیز از آثار آن استفاده میکنند. ما میتوانیم با کمک حوزه معنویت بیشتری را در دانشگاهها مشاهده کنیم و دانشگاهها نیز میتوانند زمینه را برای آشنایی طلاب با علوم جدید را فراهم سازند.
