وقتي قرار بود براي ادامه تحصيل به شهر ديگري برود با هزار اميد چمدانش را ميبست و راهي دنياي جديدش ميشد. اما امروز به لطف قواعد و قوانين جديد و هزار تبصره وزارت علوم و آموزش عالي و ... دلهره و نگراني جاي آن همه شور و اشتياق در دل دانشجويان را گرفته و در شروع سال تحصيلي جديد همه چيز دغدغه مي شود جز كسب علم و ارتقاي سطح معلومات! ديگر نگراني بيسرپناهي و هزينههاي سرسامآور خوابگاه جايي براي پرداختن به برنامهريزي و واحدهاي درسي و استاد و كلاس نميگذارد!
به جمع بيخانمانها خوش آمديد!
هر سال در آستانه برگزاري امتحانات كنكور، هنگام اعلام نتايج يا آغاز سال تحصيلي جديد، اطلاعيهها و اخبار مكرر سازمان سنجش و وزارت علوم و آموزش عالي و ... از طرق گوناگون افزايش ظرفيت پذيرش دانشجو در مقاطع و رشتههاي مختلف دانشگاهي را به دانشجويان نويد ميدهند و اين افزايش تعداد دانشگاهها و كلاسهاي درسي و در پي آن آمار بالاي دانشجويان و فراهم شدن زمينه تحصيل براي درصد قابل توجهي از داوطلبان كنكور را جزو افتخارات خود اعلام ميكنند و غافلند از اينكه به جز افزايش آمار صدور مدرك فارغالتحصيلي و باسوادان كشور مسائل مهم ديگري هم هست! شايد يادشان ميرود كه اين همه دانشجو امكانات آموزشي و رفاهي و اسكان ميخواهند و ثبت نام تازه اول راه است!
امسال نيز در هنگامه باز شدن درهاي دانشگاهها بازار بحث و جدال دانشجوها با مسئولان دانشگاهها بر سر نبود خوابگاه داغ است و هر چه دانشجو به اين در و آن در ميزند كسي نيست كه پاسخگويش باشد.
بسياري از دانشگاهها كه خيال همه را راحت كردهاند و در دفترچه ثبت نام و اطلاعيه دانشگاهها درج جمله «اين دانشگاه فاقد هر گونه خوابگاه براي دانشجويان دوره روزانه و شبانه است» آب پاكي را روي دست دانشجو ريخته و از زير بار هر مسئوليتي شانه خالي ميكنند!
جايي براي گله نيست!
مهسا دانشجوي ۲۳ ساله كه به دليل قبول نشدن در دانشگاه شهر خود سه سال متوالي در كنكور شركت كرده ميگويد: «هر سال كه قبول ميشدم به دليل اينكه دانشگاه اطلاعيه داده بودكه خوابگاه ندارد، خانوادهام اجازه ثبت نام نميدادند و اگر امسال هم شرايط اين طور باشد ديگر كنكور نميدهم». گلههاي ديگري هم هست! دانشجوي ديگري كه براي ثبت نام به دانشگاه مورد نظر خود در تهران مراجعه كرده در حين انجام مراحل ثبتنام از مسئولان آموزش ميشنود كه خوابگاه فقط به دانشجويان رتبه دو رقمي خوابگاه ميدهد و بقيه بايد فكري به حال اسكان خود كنند. اين دانشجو با بيان اينكه، در دفترچه ثبت نام و اطلاعيه دانشگاه هيچ مطلبي مبني بر عدم پذيرش دانشجو در خوابگاه نديده است، ميگويد: «با اين بيمسئوليتيها، شيريني قبولي را در كاممان زهر ميكنند و انگار قبولي دانشگاه چيزي نيست جز سرگرداني و بلاتكليفي!» به هر حال وقتي درصد ميزان اسكان دانشجوها چه در مقطع كارشناسي و چه تحصيلات تكميلي مشخص شده، مگر جايي هم براي گله كردن دانشجو باقي ميماند؟!
كامران دانشجو وزير علوم، تحقيقات و فناوري چندي پيش با اشاره به اينكه به دليل افزايش ظرفيت دانشگاهها به ويژه در دورههاي تحصيلات تكميلي، خوابگاههاي دانشجويي جوابگوي متقاضيان نيست گفته بود: «براي افزايش خوابگاههاي دانشجويي بايد بودجه لازم به وزارت علوم اختصاص داده شود و در غير اين صورت بايد به دنبال خوابگاههاي خصوصي باشيم»! كمبود بودجه و نبودن اعتبار لازم، بهانه قديمي است كه مسئولان در شرايط مختلف همواره براي سرپوش گذاشتن به نواقص و ضعفها از آن استفاده ميكنند و به نارضايتيها پاسخ دندانشكني ميدهند!
شبانهها، به دنبال يافتن گنج باشند!
طرح ايجاد دورههاي شبانه دانشگاهها موضوع تبصره ۴۸ قانون برنامه اول توسعه از سال ۱۳۶۹ تاكنون به اجرا درآمده است و بر اساس اين طرح، دانشجوياني كه امتياز مورد نظر دانشگاه در دوره روزانه را كسب نكردهاند تحت عنوان دانشجوي شبانه يا نوبت دوم و با پرداخت شهريه مقرر، امكان ادامه تحصيل در دانشگاه دولتي را خواهند داشت! اين دانشجويان، بهرغم اينكه به طور رسمي دانشجوي دانشگاه دولتي محسوب ميشوند اما عملاً از برخي امكانات از جمله خوابگاه محروم هستند و دانشگاه در قبال اسكان شبانهها هيچگونه مسئوليتي ندارد، هر چند اگر مسئوليتي هم بود و قانون و تبصرهاي، شايد هيچوقت اجرايي نميشد! آنچه مهم است ايجاد نوعي درآمدزايي براي دانشگاه است كه بخشي از اهداف دورههاي شبانه در آموزش عالي كشور عنوان شده است!
با يك حساب سرانگشتي اگر بتوان هزينه شهريه پرداختي دانشجوي شبانه در هر ترم را كه بنا به رشته تحصيلي و واحدهاي درسي از ۵۰۰ هزار تومان تا يك ميليون تومان متغير است را با هزينه رفت و آمد و اجاره مسكن يا پانسيون و خورد و خوراك جمع كرد شايد به اين نتيجه رسيد كه تحصيل دانشجو در دانشگاه آزاد شهر محل سكونت مقرون به صرفهتر باشد! و با توجه به اينكه اكثر اين دانشجويان، شاغل نيستند، چه هزينه سنگيني به خانواده اين دانشجويان تحميل خواهد شد!
با اين تفاسير آغاز سال تحصيلي براي اين دانشجويان نگراني چندين برابري به ارمغان ميآورد و دغدغه يافتن خانه و سرپناه در شهر غريب و همخانهاي و وسايل و امكانات هر چند اندك براي حدود دو سال زندگي و هزينهاي كه بايد براي گرفتن اين مدرك دانشگاه دولتي بپردازند شيريني مهرماه را به كامشان تلخ ميكند. كاش فكري به حالشان ميشد!
ترم آخر شروع در به دري ارشدها!
طبق قوانين بسياري از دانشگاهها، دانشجويان مقطع تحصيلات تكميلي فقط به مدت يك سال ميتوانند از امكانات خوابگاهي برخوردار باشند و پس از يك سال بايد در يكي از پانسيونها و خوابگاههاي خصوصي طرف قرارداد با دانشگاه با پرداخت هزينه (كه البته در بسياري موارد براي يك دانشجو رقم قابل توجهي است) اسكان يابند يا در غير اين صورت به دنبال اجاره خانه باشند. اينجاست كه دانشجوي سال آخر ارشد به جاي آنكه دغدغه درس و مقاله و پروژه و پايان نامه را داشته باشد و توجهش را به اين موارد معطوف كند بايد به دنبال خانه و همخانهاي باشد و در ترمهاي حساس تحصيلياش، استرس و دلهره مسائل جانبي و حاشيهاي ديگر را تحمل كند. از آنجا كه در سالهاي اخير، بحث ايجاد آسيبها و ناهنجاريهاي اجتماعي براي دانشجويان و توجه و نظارت به نحوه زندگي آنها در اين دوران حساس و برطرف كردن مسائل موجود در مسير آموزشي آنها، نقل محافل مسئولان و دلسوزان آموزشي كشور شده است آيا وقت آن نيست كه به جاي شعار دادن، اقدام جدي در اين زمينه انجام دهند؟ آيا هنوز وقت آن نشده كه مسئولان به افزايش تعداد خوابگاههاي دانشجويي متناسب با رشد پذيرش دانشجوها توجهي خاص داشته باشند؟
چاره چيست؟
فاطمه آجرلو، عضو كميسيون آموزش مجلس شوراي اسلامي با اشاره به اهميت توجه به اسكان دانشجويان غير بومي به ويژه دانشجويان دختر و جلوگيري از ايجاد ناهنجاريهاي اجتماعي و عدم تحميل هزينه به خانواده دانشجويان، كمبود بودجه مورد نياز در خصوص ايجاد و توسعه خوابگاههاي دانشجويي را مهمترين دليل بروز اينگونه مشكلات دانسته و ميگويد: «كمبود اعتبار در زمينه توسعه خوابگاههاي دانشجويي، چندين سال است كه به طور جدي مطرح بوده و مجلس بايد در اين زمينه چارهاي بينديشد» وي يكي از مهمترين راهكارها در اين خصوص را بومي سازي دانشگاهها به ويژه در مقطع كارشناسي عنوان كرده و ميافزايد: «در اين خصوص اقدامات كارشناسي خوبي انجام شده و مسئولان در حال رفع موانع موجود هستند» اين در حالي است كه اسدالله عباسي، نايب رئيس كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس چندي پيش با اشاره به نوساناتي كه در بحث بومي گزيني دانشجويان وجود داشته گفت: «با تمام اقداماتي كه در خصوص بومي سازي دانشگاهها صورت گرفته، نتوانستيم تمام دانشجويان را تحت پوشش قرار دهيم و بسياري از دانشجويان به دليل علاقه به تحصيل در رشتههاي خاص و موقعيت دانشگاههاي كلانشهرها، اقدام به مهاجرت كردهاند و اين باعث شده نتوانيم تناسب افزايش پذيرش دانشجو را در تأمين خوابگاه ايجاد كنيم و اين مشكلات، اعتراضات و نارضايتيهايي را از جانب دانشجويان و خانوادههاي آنها به دنبال داشت. از اين رو وزارت علوم بايد وضعيت مربوط به خوابگاههاي دانشجويي را سروسامان دهد». عباسي همچنين با اظهار تأسف از عدم تخصيص بودجه عمراني و اعتباري مناسب و كافي براي خوابگاههاي دانشجويي در لايحه بودجه سالهاي اخير، خواستار توجه ويژه به اين مورد شد!
خلاصه كلام، دانشجويان و خانوادههاي آنها، مسئولان دانشگاه و آموزش عالي، كميسيون آموزش مجلس شوراي اسلامي و ... همه خواستار توجه ويژهاند، حالا اين توجه چگونه حاصل مي شود خدا ميداند!
بحث خصوصي سازي دوباره داغ ميشود!
سياست خصوصي سازي خدمات دانشجويي كه قريب به يك دهه پيش در آموزش عالي مطرح شده بود، به محض اعلام با مخالفت و اعتراض دانشجويان روبرو شده و از اين رو مدتي به فراموشي سپرده شد. اما به دليل افزايش مشكلات مربوط به خوابگاههاي دانشجويي مسئولان چارهاي جز آن نيافتند و طي دهه ۸۰ مورد توجه بيشتر مسئولان ارشد حوزه دانشجويي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري قرار گرفت تا اينكه براساس مصوبه مجلس شوراي اسلامي در قانون برنامه پنجم توسعه كشور جاي خود را يافت و بر اساس آن مجريان مكلف شدند تا پايان اين برنامه نسبت به واگذاري سالانه ۲۰ درصد از خدمات رفاهي دانشجويان به بخش خصوصي تحت عنوان «برون سپاري خدمات رفاهي دانشجويان» اقدام كنند. بنا به گفته فاطمه آجرلو، دو سال پيش بحث مشاركت خصوصي در مورد خوابگاهها به طوري جديتر مطرح و تسهيلات خاصي نيز در اين زمينه در نظر گرفته شد اما به دليل اينكه ساز و كارها و زير ساختهاي لازم براي اجرايي كردن اين طرح وجود نداشت و تسهيلات تعيين شده كافي به نظر نميرسيد، سرمايهگذاراني كه در اين خصوص اعلام آمادگي كرده بودند پا پس كشيدند و اين مورد نيز بينتيجه ماند!
بالاخره در دولت نهم، با اين ديدگاه كه دانشگاه نبايد انرژي خود را صرف خدمات رفاهي دانشجويان از جمله خوابگاه نمايد تا اعضاي هيأت علمي و دانشجويان با خيال آسوده به توليد علم بپردازند، واگذاري ارائه خدمات رفاهي دانشجويان به بخش خصوصي ضرورت يافت و قرار است با فراهم آوردن زير ساختها و توجه به توانمند كردن بخش خصوصي جهت كاهش هزينه تمام شده براي دارندگان خوابگاههاي خصوصي و اجاره بهاي خوابگاههاي غير دولتي اقدام شود.
كيوان مراديان، رئيس صندوق رفاه دانشجويان وزارت علوم با اشاره به اعتراض دانشجويان در مورد خصوصيسازي خوابگاههاي دانشجويي چند سال گذشته ميگويد: « در آن سالها به دليل اينكه زير ساختهاي لازم فراهم نبود، سياست واگذاري خوابگاهها براي دانشجويان و خود ما نگران كننده بود اما اكنون متوجه فراهم آوردن زيرساختها هستيم و همه تدابير لازم انجام ميشود كه نتيجهاش ايجاد يك فضاي رقابتي و انتخابي است و در نهايت رضايتمندي دانشجو را بالا برده و به دانشجو كمك ميشود تا دوران دانشجويي را بدون دغدغههايي نظير خوابگاه سپري كند». بنا به گفته كيوان مراديان صندوق رفاه دانشجويان پيشبيني كرده كه چنانچه به هر دليلي قراراست هزينهاي به ارائه خدمات خوابگاهي اضافه شود قطعاً به صورت تسهيلات در اختيار دانشجويان قرار گيرد تا با مشكلي مواجه نشوند.
كامران دانشجو نيز چندي پيش با اشاره به كاهش سود وام ساخت خوابگاههاي خصوصي به نظارت وزارت علوم در اجراي اين طرح گفته بود:« خوابگاههاي خصوصي دانشجويي قوانين و مقررات خاص خود را دارد و افرادي كه بخواهند خوابگاه خصوصي داير كنند بايد در تعاوني وارد شوند تا وزارت علوم بتواند به آنها تسهيلات ارائه دهد».
به هر حال تا اين برون سپاريها و تهيه و تأمين زير ساختها انجام و گروههاي نظارتي وزارت علوم تشكيل شود، شايد يك دهه ديگر هم طول بكشد و در اين مدت دانشجويان بيخانمان چارهاي براي اين درد بيدرمان پيدا كنند. شايد روزي بيايد كه در كنار افزايش آمار و ارقام پذيرفتهشدگان دانشگاه، شاهد توسعه امكانات رفاهي دانشجويان و كاهش دغدغه آنها باشيم!
