اين تب و تاب فقط خاص خانوادهها نيست و مسئولان مدارس هم طبق بخشنامهها و دستورالعملهاي رسيده از آموزش و پرورش در تدارك تهيه ميز و نيمكت و آماده كردن فضاي مدرسه و رنگ و رو دادن به در و ديوار هستند. دسته سوم خود دانشآموزانند كه هياهو و هيجانشان همه را به تكاپو واداشته و در انتظار رفتن به كلاس بالاتر لحظهشماري ميكنند و مجموعه اينها همان چيزي است كه ميگوييم «شور و هيجان اول مهر!»
كولههاي استاندارد
يكي از لوازم موردنياز دانشآموزان كه با تنوع در رنگ و شكل، والدين را در انتخاب دچار سردرگمي ميكند، خريد كيف يا كولهپشتي است كه متأسفانه گاهي والدين بدون توجه به ملاك و معيارهاي استاندارد و صرفاً با ديدن رنگ و زيبايي و گاهي جادار بودن و حتي پايينتر بودن قيمت كيف كودك خود را انتخاب ميكنند، غافل از اينكه خريد نادرست و بدون دقت، لطمه جبرانناپذيري به جسم كودك وارد كرده و قطعاً در بلندمدت، هزينههاي درماني بسياري را به خانواده تحميل ميكند. جادار بودن كيف كه معمولاً يكي از ملاكهاي انتخابي خريد كيف براي والدين است، باعث ميشود دانشآموز وسايل بيشتر و اكثراً اضافي در آن جا دهد و با كيف سنگين به مدرسه برود و اين مسئله بنا به گفته فيزيوتراپها به ايجاد ناهنجاريهاي قامتي و خميدگي ستون فقرات منجر ميشود. دكتر رضا آريايي، فيزيوتراپ با اشاره به اينكه وزن كولهپستي دانشآموزان به ويژه در مقطع دبستان و راهنمايي نبايد از هشت تا نهايتاً ۱۳ درصد وزن بدن آنها بيشتر باشد، ميگويد: «افزايش وزن كولهپشتي سبب كاهش طول گامها و افزايش تواتر آنها شده و سر و گردن را به جلو متمايل كرده و از اين طريق به ستون فقرات و مهرههاي گردن آسيب جدي وارد ميكند.» وي همچنين درخصوص كولهپشتيهاي داراي بند بلند نيز هشدار ميدهد و ميافزايد: «تحقيقات انجام شده درباره دانشآموزان نشان داده كه درصد بالايي از ميزان شيوع ناهنجاريهاي قامتي آنها به صورت اكتسابي است كه به مرور زمان ايجاد ميشود و استفاده از كيفهاي مدرسهاي سنگين، كولهپشتيهايي با بند بلند و غيراستاندارد و كيفهايي كه روي شانه انداخته ميشوند، يكي از مهمترين عوامل ايجاد اين ناهنجاريهاست.» توجه به استانداردهاي لازم هنگام خريد لوازمالتحرير و وسايل موردنياز دانشآموزان به دليل اهميتي كه بر سلامتي آنها دارد، اخيراً بسيار مورد توجه كارشناسان و متخصصان قرار گرفته، اما گاهي عجله و بيدقتي در هنگام خريد و تكاپوي اول مهر، والدين را از اين مهم غافل ميكند! و فراموش ميكنند فرزند خود را با كولهپشتياي راهي مدرسه كنند كه سبك باشد و دو بند پهن آن به گونهاي تنظيم شود كه پشت مهرههاي ناحيه كمر قرار بگيرد تا به افزايش گودي كمر، ايجاد قوز پشت، گرفتگي عضلات و افتادگي و دردناكي گردن مبتلا نشوند!
مواظب قلب دوم باشيد!
بالا و پايين پريدنهاي زنگ تفريح و دنبال هم دويدنها در حياط مدرسه يكي از تفريحات بچهها پس از چند ساعت سركلاس ماندن و درس خواندن است و كاش والدين با انتخاب درست، لذت اين هيجان را از بچهها نگيرند و حواسشان باشد كه پاي آنها قلب دومشان است و وظيفه حفظ سلامتي آنها به عهده پدر و مادر.
مينو عزيزي، كارشناس بهداشت با اشاره به اهميت انتخاب درست كفش دانشآموزان در حفظ و سلامتي ستون فقرات و اندام دانشآموز ميگويد: «كفشي كه براي استفاده كودكان و نوجوانان در سن مدرسه تهيه ميشود بايد راحت بوده و حداكثر دو تا سه سانتيمتر پاشنه پهن از جنس اسفنج و قابل انعطاف داشته باشد. همچنين به خاطر تحمل فشارهاي كف زمين و عدم انتقال آن به پا، جنس كف كفش نبايد بيش از حد نازك و انعطافپذير باشد، چراكه موجب درد و ناراحتي پا خواهد شد.» وي همچنين كفشهايي با پنجه باز را به دانشآموزان توصيه كرده و ميافزايد: «چنانچه به دليل راحت نبودن پنجه كفش، انگشتها روي هم فشار بياورند، هم زيبايي انگشتهاي پا از بين ميرود و هم رشد پاها ناهماهنگ ميشود.» استفاده نكردن از كفشهاي چرم مصنوعي به دليل آنكه تعريق پا را افزايش داده و هوا در آن جريان نمييابد، جزو مواردي است كه كارشناسان مورد توجه قرار دادهاند. علاوه بر آن، به دليل رشد سريع دانشآموزان در سنين نوجواني، به والدين آنها توصيه ميشود براي جلوگيري از تنگي و آزار زودهنگام كفش دانشآموز نوجوان هنگام خريد كفشي را انتخاب كنند كه ميان نوك كفش و نوك انگشتان، يك سانتيمتر فاصله باشد. همچنين همراه با كفش حتماً بايد جوراب ترجيحاً سفيدرنگ با جنس كتان و نخي بپوشند كه علاوه بر رعايت بهداشت، سلامت پاهاي آنها نيز حفظ شود، چراكه استفاده از جورابهاي نايلوني به دليل اينكه از مواد شيميايي توليد ميشوند، از تنفس پا جلوگيري ميكند، از اين رو مناسب نيست.
برنامههاي بيبرنامه
از آنجا كه دانشآموزان تقريباً نيمي از ساعات روز خود را در مدرسه ميگذرانند، قطعاً مسئولان مدرسه نيز مانند والدين آنها در حفظ سلامتي جسمي و روحيشان مسئول هستند و نبايد نقش آنها را ناديده گرفت! برخي كارشناسان طب فيزيكي، كيفهاي حجيم دانشآموزان را نتيجه برنامههاي درسي فشرده سيستم آموزشي كشور ميدانند و معتقدند علاوه بر آنكه در بسياري از مدارس انجام حركات ورزشي صحيح آنگونه كه بايد انجام نميشود، در طول ۹ ماه سال تحصيلي دانشآموزان مجبورند تعداد زيادي كتاب و دفتر را هر روز حمل كنند و نتيجه همه اينها ميشود دانشآموزان بيمار مبتلا به درد مفاصل و افتادگي كتف و خميدگي ستون فقرات و... اما جالب اينجاست كه چندي پيش ابوالقاسم جامهبزرگ، مديركل دفتر پيشدبستاني و ابتدايي وزارت آموزش و پرورش در گفتوگو با يكي از خبرگزاريها اعلام كرد: «معلمان متعهد شدهاند تا دفاتر و وسايل متعددي از دانشآموزان نخواهند و از طرفي تعدادي از كمدهاي موجود در دفاتر مدارس به وسايل اضافي دانشآموزان اختصاص داده شده تا از اين طريق، مشكل حمل كيفهاي سنگين تا حدودي برطرف شود.» البته لازم به ذكر است رعايت اين موارد الزام قانوني ندارد و در اين خصوص هيچگونه بخشنامه يا دستورالعملي به مدارس ابلاغ نشده است. برخي معلمان از سر تعهد خود را ملزم به رعايت چنين موردي كردهاند. هرچند همواره بسياري از دستورالعملها، اجرا نشده باقي ميماند يا بنا به اقتضاي شرايط، تبصره و استثنا شامل حالشان ميشود و...!
تجهيزات مناسب، دغدغه مسئولين!
اما از همه اينها گذشته با غيراستاندارد بودن ميز و نيمكتهاي كلاس نميشود شوخي كرد و چند سالي است كه به همت متخصصان طب فيزيكي و كارشناسان بهداشت آموزش و پرورش اين مسئله اهميت ويژهاي يافته و بسياري از مدارس ابتدايي جهت استانداردسازي ميز و نيمكتها اقداماتي انجام دادهاند.
بنا به توصيه دكتر آريايي، ميز و نيمكت مدارس بايد متناسب با جثه دانشآموز بوده تا وي مجبور نباشد به دليل بزرگي بيش از حد آنها براي انطباق خود به طرف جلو خم شود، چراكه اين نوع نشستن در درازمدت مشكلات عضلاني و اسكلتي در ستون فقرات، پشت و گردن ايجاد ميكند. همچنين بهتر است صندلي نيمكت به شكلي باشد كه دانشآموز بتواند آن را به ميز نزديك كند و با تكيه دادن دستها به ميز از فشار وارده به ناحيه كمر خودداري كند.
آريايي ميگويد: «براساس استانداردها، ميز و نيمكت بايد طوري باشد كه هنگام نشستن دانشآموز در پشت آن، زاويه بين ساق و ران پاي وي قائمه باشد و با ارتفاع مناسب، متناسب با سطح نشيمن و طول و عرض مناسب با زواياي بدن باشد.» از آنجا كه در سالهاي اخير كارشناسان تربيت بدني و متخصصان به غيراستاندارد بودن ديوارههاي پشت و كف نيمكتهاي مدارس توجه ويژه نشان دادهاند و اذعان داشتهاند كه نشستن پشت اين ميز و نيمكتها به عضله و عروق خوني فشار وارد كرده و باعث تغيير ساختار بدن دانشآموز و عادت غلط در نحوه نشستن آن ميشود، از سال گذشته سازمان نوسازي، توسعه و تجهيز مدارس كه متولي تأمين تجهيزات مدارس كشور است، با پذيرش اينكه استاندارد ميز و نيمكت مدارس نسبت به كشورهاي پيشرفته بسيار عقب است، با درخواست از توليدكنندگان جهت رعايت استانداردهاي لازم در ساخت اين تجهيزات براي رفع اين معضل شروع به فعاليت كرده است.
پرواضح است كه رفع معضلات با توجه به نگرانيها و هشدارهاي موجود، نياز به برنامهريزيهاي دقيق و اعمال نظارت مستمر دارد و تمام مسئولان با جديت تمام و مشاركت مردم بايد در رفع كمبودهاي فضاي آموزشي و استفاده از تجهيزات استاندارد تلاش كنند.
