علی شاهدیان- پرونده نیروگاه بوشهر به عنوان اولین نیروگاه هسته ای خاورمیانه بسته شد اما سوال این است که پرونده های نیروگاهی جدید در ایران کی و با مشارکت چه کشورهایی گشوده می شود؟
نیروگاه بوشهر دوشنبه، ۲۱ شهریور ۱۳۹۰/ ۱۲ سپتامبر ۲۰۱۱ با حضو مقام های روس و ایرانی، با توان ۴۰۰ مگاوات (نصف توان اسمی نیروگاه) به شبکه سراسری برق وصل شد و به این ترتیب با توجه به اینکه مسائل باقی مانده صرفا فنی است، می توان پرونده سیاسی-حقوقی این نیروگاه را بسته دانست و بنابراین، این سوال جای طرح دارد که پیمانکاران فازهای بعدی نیروگاه های هسته ای در ایران چه کشورهایی خواهند بود؟
برخی مقام های ایرانی مرتبط با موضوع که «ایران هسته ای» در این مورد با آنها گفت وگو کرده می گویند برخی کشورها از مدت ها پیش از ایران خواسته بودند نام آنها در فهرست پیمانکاران احتمالی نیروگاه های هسته ای بعدی قرار بگیرد ولی همه این کشورها منتظر بوده اند که ببینند سرنوشت نیروگاه بوشهر چه خواهد شد.
یک منبع آگاه در این مورد به «ایران هسته ای» گفت: «کشورهای چین و ژاپن هم اکنون داوطلب آغاز مذاکرات درباره احداث نیروگاه آب سبک در ایران هستند. یک کشور اروپایی هم پالس هایی در این زمینه ارسال کرده است».
این در حالی است که منابع مطلع می گویند روسیه هم به شدت در پی به دست آوردن قرار داد فاز ۲ نیروگاه بوشهر است اما می داند که در این زمینه کار سختی در پیش خواهد داشت و باید در مناقصه ای نفس گیر شرکت کند.
سرگی اشماتكو که اکنون در بوشهر به سر می برد، دیروز (۲۰ شهریور) در پاسخ به سوال یک خبرنگار در این مورد گفت: «اين سطح همكاري و تفاهمي كه بين مهندسان دو كشور در بوشهر به دست آمده است دستاورد مشترك ماست. معتقديم اين تجربه بايد در آينده مورد استفاده قرار گيرد و بايد از آن در راهاندازي نيروگاه بوشهر و بهرهبرداري از طرحهاي ديگر استفاده شود». اشماتکو ادامه داد: «به شما اطمينان ميدهم كه در آينده هم همكاري ما در حوزه بهرهبرداري از نيروگاه اتمي بوشهر و براي توسعه انرژي اتمي در طرحهاي ديگر ايران ادامه خواهد داشت و اين مهمترين دستاورد ما خواهد بود».
این ادبیات خوش بینانه از جانب روس ها در حالی است که طرف ایرانی هنوز در این مورد اظهار نظر قاطعی نکرده است.
محمد احمدیان معاون امور نیروگاهی سازمان انرژی اتمی اطلاعات تفصیلی تری در این مورد ارائه کرده است. وی در گفت وگوی روز یکشنبه خود با ایسنا به چند نکته مهم درباره سیاستگذاری آینده سازمان انرژی اتمی در زمینه احداث نیروگاه های هسته ای اشاره کرده است.
نکته اول این است که احمدیان تاکید می کند روس ها هم به دلیل تجربه و هم به دلیل زیر ساخت هایی که در ایران ایجاد کرده اند احتمالا گزینه مناسبی برای فازهای بعدی نیروگاه بوشهر هستند و احتمال دارد قیمت پیشنهادی آنها پایین تر از دیگر پیشنهاد دهندگان باشد.
نکته دوم این است که وی می گوید برنامه احداث نیروگاه های جدید تا مهرماه اعلام می شود.
سومین نکته این است که احمدیان تاکید می کند باید ابتدا تكليف واحد يكم نيروگاه بوشهر مشخص شود و ارزيابي واقعبينانهاي از عملكرد روسها در آن واحد صورت بگیرد چرا که اين ارزيابي در ادامه همكاري با روسها اثرگذار خواهد بود.
نکته چهارم این است که معاون امور نیروگاه های سازمان انرژی اتمی می گوید عقیده دارد ورود کشورهای دیگر جدید فضا را رقابتی می کند و به نفع پروژه احداث نیروگاه در ایران خواهد بود.
پنجمین نکته مورد تاکید احمدیان این است که با توجه به مطالعات انجام شده، بوشهر بهترین مکان برای احداث فازهای ۲، ۳ و ۴ نیروگاه است.
ششمین مسئله ای که او به آن اشاره می کند تکیه برتوان داخلی طراحی و ساخت بویژه در پروژه دارخوین، برای فازهای بعدی است.
و نهایتا نکته آخر مورد اشاره احمدیان این است که به جای برنامه تولید ۲۰ هزار مگاوات برق هسته ای در مدت ۲۰ سال، برنامه تولید ۱۰ هزار مگاوات ظرف ۱۵ سال واقع بینانه تر است و توجیه اقتصادی قوی تری دارد.
با این وجود، کارشناسانی که ایران هسته ای با آنها گفت وگو کرده نسبت به درس آموزی از تجربه بوشهر و ضرورت به کار گرفتن این درس ها در پروژه های آینده تاکید دارند.
درس اول این است که هرگونه قرار داد باید به لحاظ حقوق مستحکم، دارای جدول زمانی پرداخت در ازای پیشرفت عینی پروژه؛ سقف زمانی برای اتمام کار؛ و همچنین جریمه تاخیر و دیرکرد باشد.
درس دومی که می توان از کیس نیروگاه بوشهر برای آینده گرفت این است که ترتیبات فنی و ایمنی باید کاملا روزآمد باشد و زمان پروژه نباید آن قدر طولانی شود که این ترتیبات کهنه به نظر برسد.
سومین درس، تاکید ویژه روی انتقال فناوری ساخت، در کنار فناوری بهره برداری و مشارکت دادن نیروهای ایرانی در فرایند طراحی نیروگاه های آینده است.
درس بعدی که اهمیت راهبردی دارد این است که باید برای ورود کشورهای دیگر به روند احداث نیروگاه دیپلماسی فعالی در پیش گرفت و به لقمه آماده روس ها اکتفا نکرد. علت هم است که هر چه کشورهای بیشتری در پروژه های ساخت نیروگاه در ایران درگیر شوند، پشتوانه های سیاسی قابل اتکاتری در دیپلماسی هسته ای برای ایران شکل خواهد گرفت. کارشناسان عقیده دارند یکی از دلایلی که باعث شد روسیه در مواردی در مقابل غرب از ایران حمایت کند، منافعی بود که از حضور در پروژه بوشهر داشت.
و درس آخر این است که ایران هم اکنون باید به توسعه تاسیسات غنی سازی خود سرعت بیشتری بدهد، چرا که فقط در این صورت است که روند حضور کشورهای مختلف در پروژه های نیروگاهی ایران سرعت و ثباتی مطمئن پیدا خواهد کرد.
