درحال حاضرآنطور که از شواهد موجود مشخص است، وضعيت بهداشتي درعراق به ويژه در شهرهاي کربلا و نجف به دليل پذيرايي از جمعيت عظيم زائران نامطلوب و در برخي موارد اسفناک است.
اگر تا به حال توفيق زيارت عتبات را داشتهايد يا به هر بهانه به عراق سفر کردهايد، بيشک با موارد متعددي از رعايت نشدن بهداشت در اين کشور مواجه شدهايد؛ موارد زيادي که بعد از بازگشت از سفر تا مدتها در ذهن زائران باقي ميماند و آن را به عنوان خاطره از سفر براي ديگران تعريف ميکند. هرچند زائران از کشورهاي مختلف به ويژه ايران تنها براي عشق و ارادت به اهل بيت عازم اين کشور ميشوند، اما در مدت اقامت يک هفتهاي بسياري از آنها در اثر رعايت نشدن بهداشت در اين کشور به بيماريهاي مختلفي مبتلا ميشوند و خاطره بيماري هم تا مدتها در ذهنشان در کنار خاطرات زيارت باقي ميماند.
براي مثال در شرايط کنوني غذاي زائران ايراني از آشپزخانههاي متمرکز کربلا و نجف تا محل اقامت زائران با گاري حمل ميشود و در طول اين مسير، پليس عراق چندبار اين غذاها را با دستگاههاي مختلف کنترل ميکند!
بسياري از زائران ايراني از غذايي که در طول اين سفر مجبورند استفاده کنند، چندان رضايت ندارند. در ميان زائران کاروانها، افراد سالمند و بيمار بسياري وجود دارند که به رژيم خاص غذايي نياز دارند، اما همه آنها مجبورند، از يک نوع غذا استفاده کنند و از رژيم غذايي در اين سفر خبري نيست. ازسوي ديگر بنابر اظهارات مسئولان سازمان حج و زيارت، بيماريهاي گوارشي و عفوني از جمله بيشترين بيماريهايي است که زائران ايراني در عراق به دليل رعايت نشدن بهداشت به آن مبتلا ميشوند.
علاوه بر اين در بازارهايي که زائران ايراني عموماً در آنها رفت وآمد ميکنند، دستفروشها در فضاي آزادي که از گزند حشرات موزي در امان نيست، اغذيه و شيرينيهايي را ميفروشند. «عکسهاي درج شده در مصاحبه»، در حال حاضر زائران از خريد اين شيرينيهاي منع ميشوند، اما گاهي ديده ميشود که برخي زائران از اين شيرينيها و خوراکيهاي غيربهداشتي ميخرند و متأسفانه در بيشتر مواقع شاهد مسموم شدن آنان هستيم.
براي واکاوي عوامل مؤثر درشکلگيري وضعيت نامناسب بهداشتي کشور عراق و بررسي نيازهاي بهداشتي زائران دراين کشور، در مدت اقامت يک هفتهاي تيم رسانهاي مرکز پزشکي حج و زيارت جمعيت هلال احمر در کربلا موفق به انجام گفتوگويي اختصاصي با دکتر«علاء حمودي بدير»، رئيس اداره بهداشت و درمان کربلا شديم.
ماجرايي بود اين مصاحبه، از ما پرسش و از رئيس اداره بهداشت کربلا انکار. ميپرسيديم، انکار ميکرد، دليل ميآورديم، مخالفت ميکرد، آمار ميداديم، متهم ميکرد. هرچند دکتر«علاء حمودي بدير» در طول مصاحبه تمام قد از وضعيت بهداشت عراق و به ويژه استان کربلا دفاع کرد و گفتوگوي ما با او وارد چالش جدي شد، اما اگر کوتاه ميآمديم و رضايت ميداديم، همه تلاشهايمان براي پيگيري حقوق زائران و پزشکان ايراني به هدر ميرفت. بالاخره بعد از سه ساعت گفتوگو با رئيس اداره بهداشت و درمان کربلا، به اين نتيجه رسيديم که سه عامل برايجاد وضعيت نابسامان بهداشتي در عراق نقش دارد؛ « فساد مالي گسترده در ساختار بهداشتي عراق، نبود ساز و کار درست مديريتي و فرهنگ مردم اين کشور که با بهداشت و درمان بيگانه است.» گفتوگو با اين مقام بهداشتي عراق را در ادامه بخوانيد. قضاوت با شما.
*آقاي دکتر! در حال حاضر شاخصهاي بهداشتي کشورعراق با توجه به شاخصهاي تعريف شده از سوي سازمان بهداشت جهاني « WHO » در چه سطحي قرار دارد و اولويت برنامههاي شما در بحث بهداشت و درمان چيست؟
سازمان بهداشت جهاني برنامه جامعي را براي بهداشت کشورعراق تعريف کرده که تا سال ۲۰۱۵ وضعيت بهداشت و درمان عراق به بالاترين سطح برسد. استراتژي وزارت بهداشت عراق برمبناي آموزش، بهداشت و درمان است. براين اساس، مرگ و مير، بهداشت مادران و تنظيم خانواده، کاهش مرگ و مير بچههاي زير پنج سال و کنترل بيماريهاي واگيردارمانند مالاريلا، تي وي، اچآيوي و بيماريهاي عفوني دراولويتهاي برنامههاي بهداشتي عراق است. علاوه براين ارائه خدمات درماني، پيشگيرانه و آموزشي از ديگر برنامههاي وزارت بهداشت عراق است. درحال حاضرجمعيت استان کربلا يک ميليون و ۲۵۰ هزارنفر است و سالانه ۳۵ تا ۵۰ ميليون زائرعراقي، ايراني، عربي و کشورهاي ديگر براي زيارت وارد کربلا ميشوند و وزارت بهداشت عراق برنامههاي بهداشت و درماني جامعي براي اين زائران دارد.
*آقاي دکتر! من درباره وضعيت کنوني شاخصهاي بهداشتي درعراق از شما پرسيدم، اما پاسخ شما درباره برنامههاي بهداشتي وزارت بهداشت عراق بود، پرسشهاي زيادي درباره وضعيت بهداشت و درمان عراق دارم، اگر بخواهيد از ابتدا براي هر پرسش مقاومت کنيد و جهت بحث را تغيير دهيد، احتمالاً ساعتها با هم گفتوگو خواهيم کرد!
من در حال حاضرآماردقيق از وضعيت شاخصها ندارم.
*خب! پس پرسشم را جور ديگري مطرح ميکنم، ميزان مرگ و مير مادران در عراق چند درصد است، مثلاً با هر ۱۰۰ هزار زاد و ولد چه تعداد مرگ و مير وجود دارد؟
عراق در زمان صدام بالاترين نسبت مرگ و مير مادران از نظر استاندارد جهاني را داشت و در رتبه اول بود، اما درحال حاضر اين آمارخيلي پايين آمده است. مرگ و مير مادران ۲۹۴ در ۱۰۰ هزار بوده اما اين روزها نسبت ۳۴ در هر ۱۰۰ هزار زاد و ولد بوده است. مرگ و مير اطفال زير پنج سال ۱۳۰ در هر هزار تا بوده است، اما درحال حاضر ۲۴ در هر هزار تا است.
*آقاي دکتر! مهمترين بيمارياي که در حال حاضر در عراق با آن مواجه هستيد، کدام بيماري است؟
با توجه به زيارتهاي ميليوني در کربلا، خوشبختانه از نظر بيماري وبا در سطح نسبتاً مطلوبي قرار داريم، اما دغدغه ما در بحث بيماريها مربوط به بيماريهاي سرطان است. ما درمانهاي لازم و تجهيزات درماني براي مقابله با سرطان را در عراق نداريم.
* آمار ابتلا به سرطان در کشور عراق چه تعداد بيمار در سال است؟
در عراق در سه ماه اول سال ۲۰۱۱ بيش از۱۵۰مورد ثبت شده است.
*و بيشترين نوع سرطان؟
سرطان ريه است.
عکس ها از علی البرزی
*اين آمار نسبتاً بالايي است، عامل اصلي ابتلا به سرطان چيست؟
بيشترين عوامل ابتلا به سرطان، آلودگي محيط زيست و آلودگيهاي بهداشتي است.
*پس قبول داريد که وضعيت بهداشتي شهرهاي عراق به ويژه کربلا و نجف بسيار اسفناک است؟
نه! هرگز، آمار آلودگيهاي بهداشتي بسيار کم و وضعيت بهداشت شهري کربلا و نجف در سطح مطلوبي قراردارد.
*ما ايرانيها يک مثلي داريم مبني براينکه «چيزي که عيان است چه حاجت به بيان است»، آن چيزي که ما از سطح شهر کربلا و نجف مشاهده کرديم، درحد بسيار اسفناکي بود، آمار ابتلاي زائران به انواع بيماريهاي گوارشي و پوستي هم گواهي بر مناسب نبودن وضعيت بهداشتي در عراق است، چطور است که شما اين موضوع مهم را ناديده ميگيريد، آيا از سطح شهر خودتان بازديدي داشتهايد؟
اين موارد فقط درمناسبتها و زيارتهاي ميليوني است. در روزهاي عادي ما مشکل خاصي از نظربهداشت محيطي و شهري نداريم و بازديدهاي مرتبطي هم انجام ميدهيم.
*اين موضوع ارتباطي به زيارتهاي ميليوني و روزهاي خاص ندارد، اتفاقاً يک سيستم خوب بهداشتي در اين شرايط بايد خودش را نشان دهد و به توزيع اغذيه درسطح شهر نظارت داشته باشد!
من خودم يکبار با گروه چهار نفره وارد ايران شدم، اما گذرنامه ما براي دو نفر صادرشده بود، درهمان فرودگاه از ما نفري ۱۰۰ دلار گرفتند و اجازه ورود دادند. در حالي که ما گذرنامه نداشتيم اما به ما اجازه دادند به ايران وارد شويم، اين مشکلات همه جا وجود دارد.
*اين چه ارتباطي با پرسش من داشت، چرا شما قياس معالفارق ميکنيد. شما که مدعي وضعيت بهداشتي مناسب هستيد، يک سيستم مناسب زماني که جمعيت ميليوني ميآيد بايد برنامهاي داشته باشد تا هر کسي در کنارخيابان شربت و غذا توزيع نکند و جلوي اين موضوع گرفته شود.
به دليل اينکه جمعيت ميليوني به عراق براي زيارت وارد ميشوند، کنترل و نظارت بر بهداشت شهري و محيطي سخت است، شما هم اگر در مشهد پذيراي چنين جمعيتي باشيد، به طورحتم نميتوانيد نظارت بهداشتي و محيطي موفقي داشته باشيد. شما که داراي وضعيت مناسبي از نظر بهداشتي هستيد، باز هم مدتي پيش ثابت شد که در شهر قم وبا وجود دارد، اما ما حتي يک مورد وبا هم نداشتيم.
*ماجراي وبا در شهر قم به دليل حضور مهاجران افغاني بود، در ايران شاهد حضور مهاجران زيادي هستيم، ما مدعي وضعيت بهداشتي عالي نيستيم، اما شما اصلاً يکبار در مناسبتها به مشهد و قم سفر کردهايد؟ نظارتهاي بهداشتي را ديدهايد؟
بخشي از اين موضوع به فرهنگ مردم عراق مرتبط ميشود، هر مسافري که به اين کشورميآيد، ميخواهد همه چيزش را در راه امام حسين (ع) بدهد. قبول دارم که بسياري از موارد غيربهداشتي در سطح شهر است، اما عامل فرهنگ هم مهم است. اگر ما به عنوان متولي بهداشت عراق جلوي تهيه و توزيع آش، حليم و انواع اغذيه را در مناسبتها بگيريم، توهين مستقيم به زائر و به ويژه مردم عراق است، از ما بازخواست ميکنند که چرا در مقابل زائر امام حسين (ع) ايستاديد. ما يک پشتوانه ديگري از سوي مراجع تقليد در عراق ميخواهيم تا برخي باورهاي غلط مردم درباره نذري و ايام مناسبتها را تغييردهند. ۳۰ سال صدام مردم عراق را سرکوب کرد و نگذاشت که حتي يک ياحسين بگويند. حالا مردم آزاد شدهاند و هر کس دوست دارد يک خدمتي انجام دهد. ما نميتوانيم جلوي اين مردم عاشق را بگيريم. صحبت شما و ايرادات وارده را قبول دارم، اما مشکلات ما يکي دو تا نيست، جمعيت ميليوني، وضعيت امنيتي شهر و رخنه مفاسد اداري در بدنه مديريتي عراق از جمله مهمترين مشکلات اين روزهاي ما در کشورعراق است.
*خب! اين موضوع تا حدي قابل قبول است، اما چرا شما براي بهبود وضعيت بهداشتي کشور عراق از تجربه پزشکان ايراني استفاده نميکنيد؟ اصلاً تا به حال مذاکرهاي با طرف ايراني براي تبادل اطلاعات و تجربيات داشتهايد؟
ايرانيها براي هيچ موردي وارد عمل نميشوند و همکاري نميکنند. مؤسسه «امامي» درعراق مؤسسهاي است که از تمامي جهان پزشکان به اين کشور اعزام ميشوند، اما تا کنون حضور پزشکان ايراني را شاهد نبودهايم، حتي با دانشگاه علوم پزشکي اصفهان مکاتباتي در اين خصوص انجام شد که هنوز پاسخي به درخواست ما داده نشده است.
آموزش کادر درماني در هر صورت براي ما اهميت بسياري دارد و در صورتي که مسئولان ايراني زمينه لازم به جهت تحقق اين مهم را فراهم نکنند، براي ما فرقي نميکند، دوره آموزشي در عراق يا ايران برگزار شود؛ مهم طي دوره آموزشي و برگزاري آن است. در حال حاضر هم يک دوره تعدادي از پزشکان عراق را به مصر براي آموزش اعزام کردهايم.
*آقاي دکتر! تيرماه سال جاري بود که تفاهمنامه همکاري بين وزارت بهداشت عراق و وزارت بهداشت ايران امضا شد، علاوه بر اين در مناسبتهاي مختلف شاهد حضور اکيپهاي درماني ايران در شهرهاي کربلا و نجف هستيم، چطور است که شما اين حضور دائمي و تمايل همکاري را ناديده ميگيريد؟
با توجه به ارادت ايرانيان به امام حسين (ع)، بهتر است حمايت جديتري از سوي مسئولان ايراني شاهد باشيم، چرا که با ارتقاي شاخصهاي بهداشتي در عراق و کربلا، قطعاً رفاه زائرين ايراني که تعداد آنها بسيار زياد است، به نحو مطلوبتري تأمين خواهد شد.
*اتفاقاً، همين عشق و ارادت ايرانيها به ائمه اطهاراست که مشتاق همکاريهاي فيمابين هستند. بسياري از پزشکان ايراني حاضرند داوطلبانه در بيمارستانهاي عراق حضور داشته باشند و خدمت رساني کنند، اما راه اين ارتباط از سوي کشورعراق بسته است؟
ما به منظورتأمين رفاه زائرين و سلامت آنان نيازمند حضورپزشکان بسيارهستيم، به جهت افزايش دانش و تجربه کادرهاي درماني عراق، قطعاً از حضور تيمهاي درماني آموزشي جمهوري اسلامي ايران استقبال ميکنيم. زمينه برقراري ارتباط دوجانبه ميان پزشکان ايراني و عراقي بايد از سوي مسئولان دو کشور فراهم شود. قطعاً از اين حضوراستقبال خواهيم کرد.
*اين استقبال شما به چه صورتي است، آيا يک جراح ايراني ميتواند در بيمارستانهاي عراق در کنار جراحان عراقي حضور داشته باشد؟
اگر من به عنوان يک پزشک به ايران بيايم، شما اجازه ميدهيد که من در بيمارستان شما درکنارجراح ايراني باشم؟ طبيعتاً شما هم مقررات خاص خود را داريد. براي اين کار و به منظورحضور پزشکان ايراني و انتقال دانش ايران به همتايان عراقي خود، قطعاً بايد مسير اداري آن طي شود. ما دراين زمينه مشکلي نداريم، البته بايد قبل از آن برنامه ريزيهاي لازم انجام شود. در اين شرايط ويژه نميتوانيم پذيراي پزشکان مستقل ايراني باشيم، پزشکان بايد درقالب گروه اعزام شوند.
عکس ها از علی البرزی
*با توجه به اين موضوع وزارت بهداشت عراق براي بهبود شاخصهاي بهداشتي به ويژه در شهرهاي زيارتي چه برنامههايي دارد؟
اولين برنامه ما پيشگيري است و در حال حاضر هم ساخت مراکز بهداشتي و خانههاي سلامت آغازشده و در انتهاي سال ۲۰۱۲ مرکز بهداشتي براي هر ۱۰ هزار نفر ساخته خواهد شد. اين خانهها به صورت کاروان است که کادر بهداشتي در آن مستقر ميشوند. علاوه بر اين توسعه برنامههاي پيشگيرانه ثانويه از جمله احداث بيمارستان ۴۰۰ تختخوابي در دستور کار وزارت بهداشت عراق قرار داد. نسبت مرگ و مير مادران و نوزادان در حد جهاني است و پوشش برنامههاي بهداشتي هم در حدود ۸۰ درصد استانهاي کربلا و نجف است.
*و به عنوان سؤال آخر، سن اميد به زندگي در عراق چند سال است؟
بين ۵۵ تا ۶۰ سال است، در خانمها ۶۵ سال است.
