وقتی خانواده‌ها تک فرزندی را الگو قرار می‌دهند

تنهایی به بهانه زندگی بهتر!

اینکه در دنیای مدرن امروز و به ویژه در کشور ما که با توجه به رویکرد سال‌های اخیر، مردم کشورمان به داشتن یک فرزند بسنده می‌کنند، موضوعی است که شاید بتوان گفت به تدریج به یک معضل تبدیل می‌شود. سال‌ها پیش صحبت از «فرزند کمتر، زندگی بهتر» مطرح شد که بر همین اساس تدابیر خاصی برای کنترل جمعیت از سوی دولت ‌اندیشیده شد تا از انفجار جمعیت جلوگیری کند. از سوی دیگر پس از سال‌ها و گذشت بیش از دو دهه، این وضعیت همچنان ادامه دارد و راهی که والدین ما در پیش گرفتند تا از افزایش جمعیت بکاهند، هم اکنون می‌رود که به یک معضل تبدیل شود. طی سالیان گذشته، کانون خانواده‌ها از شکل جمعی به صورت هسته‌ای درآمد. به این معنی که در گذشته خانواده‌ها با جمع شدن اقوام از جمله پدر و مادر بزرگ، خاله، عمو، دایی، عمه و فرزندان آنها شکل کامل‌تری داشت، ولی امروز این موضوع می‌رود که به دست فراموشی سپرده شود. حالا جمع خانوادگی شامل سه نفر پدر، مادر و فرزند است و بی دلیل نیست که امروزه با توجه به فضای‌اندک خانه‌ها و آپارتمانی شدن آنها، دور بودن مسافت میان اقوام و‌... کودکان از داشتن هم‌صحبت و همبازی حوصله شان سر می‌رود. البته شاید این موضوع را بتوان نخستین مرحله برای افزایش تفریح و رشد اجتماعی فرزندان به شمار آورد، ولی در مرحله بعد باید به این موضوع توجه کرد که در آینده چه مشکلاتی با پیگیری این روند، سر راه ما قرار می‌گیرد. در این‌باره گفت وگویی با دکتر علی اصغر اصغرنژاد داشته‌ایم که از نظرتان می‌گذرانیم.دکتر علی اصغر اصغرنژاد، روانشناس و کارشناس امور اجتماعی، با بیان اینکه فرزندآوری مشکلات و دردسرهای ویژه خود را دارد و از این خانواده‌ها و به ویژه بانوان کمتر تمایل دارند که به این کار اقدام کنند، می‌گوید: این موضوع از سوی بانوان اهمیت به سزایی دارد زیرا ‌ترجیح می‌دهند درس بخوانند و شاغل باشند، از این رو وظیفه مادری و مسئولیت‌های مرتبط با آن با هم انطباق ندارد و بانوان کمتر تمایل به داشتن بیش از یک فرزند نشان می‌دهند. هزینه‌ها یکی از عوامل تک فرزندی استوی با بیان این مطلب اظهار می‌کند: یکی از عواملی که نسل امروز برخلاف پیشینیان به داشتن تنها یک فرزند گرایش پیدا کرده‌اند، تغییر شیوه زندگی است. به طوری که امروزه بانوان برای تامین معاش خانواده در بیرون از منزل‌اشتغال دارند و همین موضوع سبب بروز چنین گرایشی در خانواده‌ها شده است. از وی دیگر برخی شرایط دشوار اقتصادی همچون هزینه بیمارستان در هنگام زایمان، مراقبت از کودک و‌... خانواده‌های بسیاری را نگران و مضطرب می‌کند. این کارشناس ادامه می‌دهد: سیستم ارزشی که در همین رابطه تعریف شده است سبب گردیده تا خانواده‌ترجیح دهد اوقات خود را به راحتی و بدون تحمل مشقت داشتن بیش از یک فرزند سپری کند تا بتواند از زندگی لذت بیشتری ببرد و کمتر مسئولیت خود و دیگران را بپذیرد. به طوری که امروزه زندگی مرفه برای نسل کنونی یک ارزش به شمار می‌رود. مسئولیت کمتر، زندگی بهتر!دکتر اصغرنژاد در ادامه سخنانش اظهار می‌کند: سیاست‌های کلان دولت نیز در این راستا قرار گرفته بود که فرزند کمتر مشکلات کمتری را به جامعه و کشور تحمیل می‌کند، زیرا چنین احساس شده بود که جامعه از شدت جمعیت در حالت انفجار قرار گرفته و معضلاتی در این راستا به وجود آمده است. این نکته نیز مزید بر علت بود تا خانواده به داشتن بیش از یک فرزند حتی فکر هم نکنند. همچنین تشویقی نبودن سیاست‌های دولت گام دیگری است که خانواده را به داشتن این تفکر تشویق می‌کند. وی با ‌اشاره به برخی از کشورها که رشد جمعیت در آنها منفی است، می‌گوید: در چنین کشورهایی دولت به خانواده‌هایی که فرزند آوری کنند، تسهیلات خاصی قائل می‌شود. ولی در ایران با توجه به فرهنگی در سال‌های 63 تا 65 مبنی بر فرزند کمتر، زندگی بهتر بر مبنای رشد سه و هفت دهم درصدی جمعیت بود و‌ترویج شد، نشان می‌داد که تعداد افراد جامعه بسیار زیاد است و این رشد جمعیت سبب محدود شدن امکانات آموزشی می‌شود. دکتر اصغرنژاد همچنین می‌افزاید: محدودیت در حوزه فرصت‌های شغلی نیز عامل دیگری بود که سبب تصویب درسی با عنوان «تنظیم خانواده» به عنوان یکی از دروس اجباری دانشگاهی شد، در صورتی که تا پیش از آن چنین مواردی مطرح نبود. ارتباط غیرمنطقی تعداد اعضای خانواده با مشکلات وی می‌گوید: شاید انگیزه روانشناختی و افرادی که به سن و سال خاصی رسیده و در مرز پدر و مادر شدن قرار گرفته‌اند، دلیل دیگری بر این موضوع باشد. اگر در خانواده پرجمعیت مشکلات و ناراحتی وجود داشته باشد، یکی از دلایل آن را شمار بسیار افراد می‌دانند که دردسر فراوان در این راستا به وجود آورده است. در حالی که تعداد اعضای خانواده با کیفیت روابط ارتباطی ندارد.دکتر اصغرنژاد همچنین با ‌اشاره به اینکه ‌تربیت افراد عامل مهمی در آینده فرد به شمار می‌رود، می‌گوید: البته نباید از این موضوع غافل بود که تک فرزند، حمایت بیشتری را دریافت می‌کند و بر همین اساس تحمل مشکلات و ناکامی‌ها در او پایین‌تر است. ولی شواهدی نیز وجود دارد که اگر یک فرزند در خانواده موجود باشد، از نظر سلامت روانی مشکلاتی را به همراه داشته باشد. از این رو بین خانواده‌ای که یک فرزند دارد و خانواده‌ای که چندین فرزند دارند، تفاوت‌هایی از نظر سلامت روانی به نحو معناداری دیده می‌شود. غفلت از تنهایی فرزندان در آینده وی اظهار می‌کند: وضعیتی که اکنون در برخی از کشورها همچون آلمان دیده می‌شود، نمود بارز چنین مواردی است. در این کشورها میانگین سن و سال افزایش یافته است و شمار جمعیت جوانی که باید مولد باشند و کشور را در آینده اداره کنند، به نسبت کم است. از این رو دولت این کشور برای اینکه جوانان را به فرزندآوری‌ترغیب کنند، امکانات فراوانی در اختیار آنها می‌گذارند. ولی چنین موردی به این دلیل که ایران جزو جوان‌ترین کشورها به شمار می‌رود، در کشور ما بروز پیدا نکرده است. شاید بتوان گفت که هسته‌ای شدن خانواده‌ها از یک سو سبب می‌شود تا فرد در آینده بدون داشتن هیچگونه همراه و پشتوانه، در جامعه تنها بماند و در مواقعی که به کمک فرد دیگری اعم از خواهر و برادر نیاز دارد، به دلیل نبود چنین فردی، نتواند مشکلش را با کسی در میان بگذارد و کمک بخواهد. گسستگی خانوادگی موضوع دیگری است که با رشد این روند به وجود می‌آید. شاید بهتر باشد فکر دیگری برای روند رشد جمعیت کشورمان داشته باشیم. شاید بهتر باشد به آینده فرزندانمان هم فکر کنیم و برای راحتی خود و عمل به خواسته‌های دولت که سال‌ها پیش جامه عمل پوشیده است، از فرزندآوری البته به‌اندازه پرهیز نکنیم.یکی از معایب تک فرزند بودن، تأثیر آن بر مراحل رشد کودک است. این کودکان کسی را ندارند تا با او رقابت یا بازی و دعوا کنند. آنها دوست و همدمی در منزل ندارند، بنابراین برخی از احساسات را تجربه نمی کنند و فرصتی برای کنترل و مدیریت آنها نخواهند داشت.هرچه حمایت والدین از تنها فرزندشان بیشتر شود، قدرت و تحمل وی در رویارویی با مشکلات کاهش می‌یابد و از این رو بسیار شکننده و آسیب‌پذیر می‌شوند. در چنین روابط حساس و پراضطرابی است که تک فرزند از آزمودن احساساتی که در روابط بین خواهر و برادر شکل می گیرد، محروم می‌ماند که از آن جمله می‌توان به مسابقه برای چیرگی یافتن بر دیگران، رقابت با خواهر یا برادر در جلب رضایت والدین، اثبات برتری خود، درگیری برای کسب حق تقدم و بهره‌مندی بیشتر از مزایا، درددل کردن با خواهر یا برادر، مشاجره درباره اختلاف و تبعیضی که بین او و خواهر یا برادرش وجود دارد . از این جمله است.