سپيده آماده- زمينخواري به معناي استفاده نامشروع از اراضي متعلق به بيتالمال، سالها است گريبان جامعه ما را گرفته و هر روز فعاليت اين مفسدان اقتصادي گستردهتر ميشود. زمينخواري كه از يكي از نشانههاي اقتصاد بيمار است و طي آن افرادي با استفاده از رانتهاي دولتي اموال عمومي را غارت ميكنند، سبب ايجاد بياعتمادي ميان مردم و مسئولان نيز ميشود.
براي بررسي زمينخواري بايد نگاهي به سير تحولات تاريخي آن انداخت. در دوره سلطنت رضاخان، زمين ارزش چنداني نداشت و زمينهاي ارزشمند و گرانبها نيز در اختيار خود حكومت بود. در زمان محمدرضاشاه نيز اوضاع به همين منوال ادامه داشت و توجهي نسبت به اراضي كشور نبود و مالكيت به معني امروزه آن، وجود نداشت. هر فردي ميتوانست زميني را تحت اختيار خود بيگرد و از آن استفاده كند. اسناد ملكي هم در صورت وجود، بنچاق و قبالهاي دستنويس بود كه بر اساس آن اجاره داده ميشد.
به گفته سيدمحمدعلي موسوي مباركه، عضو كميسيون اجتماعي مجلس، پس از پيروزي انقلاب و با فراگيري موضوع اشتغال در زمينه كشاورزي و استفاده از شيوههاي نوين آبياري، ارزش زمين افزايش يافت. طبق قانوني كه در آن زمان اجرا ميشد، هر فردي در صورت كشاورزي و آباداني زمين، مالك آن ميشد. اين موضوع باعث شد عدهاي اراضي بيابانها يا ساير مناطق را كه يا مالك نداشتند يا صاحبانشان به خارج از كشور رفته بودند تصرف كرده و در آنها به كشاورزي بپردازند. مدتي بعد قانون جديدي تصويب شد كه بر اساس آن افرادي كه دست به آباداني زمينها و كشاورزي در آنها زده بودند، ميتوانستند با پرداخت مبالغي، مالكيت زمينها را به دست آورند. اما از آنجا كه قانون مذكور به علت اعلان غيرعمومي به گوش مردم و به خصوص كشاورزان نرسيد، بسياري از آن بياطلاع ماندند. اين موضوع باعث شد كشاورزاني كه سالها در زمينهايي كشاورزي كرده بودند، از امتياز مالكيت اراضي مذكور با پرداخت مبالغي اندك، بينصيب بمانند و زمينهاي كشاورزي آنها نيز با تبديل به انفال در اختيار دولت قرار گرفت. پس از آن موضوع، عدهاي از افراد با ارتباطاتي كه با نهادهاي مسئول داشتند، دست به تصرف انفال زده و پس از مدتي با فروش آنها به قيمتهاي چندبرابري، سودهاي كلاني را كسب كردند و زمينه را براي سوداگري در بازار زمين فراهم كردند.
بهانههاي «خوب» براي تصرف اراضي!
موسوي مباركه به «جوان» ميگويد: زمينخواران معمولاً تحت عناويني چون فعاليتهاي كشاورزي، توليدي يا صنعتي، اراضي مساعد و باارزش را با متراژهاي گسترده تصاحب ميكنند. اين افراد پس از تصرف زمين ها، وعدههاي خود را عملي نكرده و با تغيير كاربري، ساخت و ساز يا فروش با چند برابر قيمت خريد، سودهاي كلان كسب ميكنند. رسيدگي نكردن مسئولان به اين موضوع باعث ميشود عدهاي زمينخواري را راهي براي كسب درآمد نامشروع و حرام خود بدانند. دولت براي مبارزه با زمينخواري، حفظ اموال عمومي و اشتغالزايي بايد اراضي تصرف شده را پس بگيرد و با وضع قوانين و اجراي صحيح آن از ادامه فعاليت اين مفسدان اقتصادي جلوگيري كند.
«رانتهاي دولتي» ابزار رشد زمينخواران
سيد جواد زماني، ديگر عضو كميسيون اجتماعي مجلس نيز در اين باره به «جوان» ميگويد: غالباً زمينخواران كساني هستند كه از طريق رانتها و ارتباطات دولتي اهداف خود را دنبال ميكنند و بدون دسترسي اين روابط نميتوانند زمينها را به تصرف درآورند. زمينهاي تصرف شده كه متعلق به منابع مالي و طبيعي كشور هستند بدون ارتباط با مسئولان ادارههاي مرتبط قابل تعدي نيستند. اين در حالي است كه گاه مسئولاني كه خود به دليل حفظ ظاهر، توانايي انجام زمينخواري را ندارند با استفاده از افرادي خارج از مجموعه، دست به تصرف بيتالمالزده و از اين طريق بدون اينكه موقعيتشان خدشهدار شود، ثروتهاي نامشروع بسياري كسب ميكنند.
«زمينخواري» عامل تورم بازار مسكن
بنابر اظهارات زماني، تصرف زمينهاي بيتالمال، مصداق بارز دزدي در روز روشن است. اين افراد پس از تصرف اراضي موردنظر خود با عناوين دروغين، نه تنها ادعاهاي خود را در زمينه توليد محقق نميكنند، بلكه با ساخت و سازهاي غيرمجاز يا فروش به قيمتهاي كلان، باعث تورم بازار زمين و مسكن ميشوند. به عنوان مثال، عامل تورم بازار مسكن در سالهاي اخير همين موضوع زمينخواري بود كه دولت با تلاشهاي فراوان، تنها توانست قيمتها را ثابت نگه دارد و توان بازگرداندن به قيمتهاي اوليه ميسر نشد. اين در حالي است كه اگر دولت در مقابل اين افراد شديدترين روشهاي بازدارنده را پيش نگيرد، تعادل بازار زمين و مسكن براي هميشه از كنترل خارج خواهد شد.
بياعتمادي عمومي؛ پيامد زمينخواري
به گفته زماني، وقتي در كشوري زمينخواران از طريق رانتهاي دولتي اهداف خود را پيش ميبرند، يك نوع بياعتمادي عمومي نسبت به مسئولان در سطح جامعه ايجاد ميشود و اين ذهنيت در اذهان مردم شكل ميگيرد كه متوليان دولت از اموالشان سوءاستفاده ميكنند. اين موضوع خود ميتواند به جدا شدن مردم و مسئولان از هم و از هم پاشيدگي بنيانهاي جامعه منجر شود.
