نفیسه ابراهیمزاده انتظام- درحالی که موافقین طرح استقلال بودجهای دانشگاهها از وزارت علوم در کمیسیون آموزش نتوانستند اکثریت اعضای این کمیسیون را در رابطه با به رأی گذاشتن این طرح در صحن علنی مجلس با خود همراه کنند، گزارشها حاکی از ادامه روند تحرکات این جریان در مجلس بهویژه در کمیسیون آموزش است.
به گزارش «جوان»، در شرایطی که بودجه 90 در مجلس و در کمیسیونهای مختلف در حال بررسی است، کمیسیون آموزش و تحقیقات نیز سهم خود را از کلیت بودجه، در قالب بودجه دو وزارتخانه آموزش و پرورش و علوم، تحقیقات و فناوری و بخش آموزشی وزارت بهداشت، زیر ذرهبین برده است. بعد از بودجه وزارت آموزش و پرورش که افزایش چشمگیری به خود دید، بودجه وزارت علوم نیز در فضایی که بر آن دو دیدگاه حاکم است به نوبت بررسی رسید.
دیدگاه اول این است که بودجه وزارت علوم نیز مثل بودجه آموزش و پرورش متمرکز بسته شود و این وزارتخانه بر اساس جداول بودجهای به مراکز آموزش عالی و مؤسسات تحقیقاتی و پژوهشی بودجه و اعتبار اختصاص دهد. دیدگاه دوم نیز بر این پایه استوار است که با توجه به اداره هیات امنایی دانشگاهها، بودجه، اعم از تملک و دارایی و هزینهکرد در اختیار هیات امنا قرار بگیرد.
آموزش عالی دهه 90 با آموزش عالی دهه 50 متفاوت است
استدلال طرفداران دیدگاه اول این است که قدرت مانور وزارت علوم در تخصیص بودجه به دانشگاههایی که قادر به جذب منابع برای خود هستند یا بالعکس حفظ میشود. از طرفی این وزارتخانه با در اختیار داشتن بودجه میتواند با مدیریت اعتبارات از بازگشت آن در پایان سال مالی دولت جلوگیری کند.
دسته دوم نیز بدون در نظر داشتن نقش نظارتی نهادهایی نظیر دیوان محاسبات، معتقدند اگر بودجه در اختیار وزارت علوم قرار بگیرد رفتار سلیقهای این وزارتخانه را در قبال دانشگاههای مختلف در پی خواهد داشت.
طرز تلقی این دو گروه در بسیاری از مجامع علمی و دانشگاهی و سیاستگذاری حوزه آموزش عالی از جمله مجلس شورای اسلامی و کمیسیون آموزش موافقان و مخالفانی دارد، اما مسألهای که طرفداران هر دو دسته بر آن اتفاق نظر دارند این است که دانشگاهها و وزارت علوم نباید در مقابل هم قرار بگیرند.
از سوی دیگر بحث استقلال دانشگاهها از وزارت علوم و تشکیل کمیتهای از استادان و دانشجویان برای اداره دانشگاهها و دانشکدهها که به شهادت نسخه تاریخ 17 دی 57 روزنامه کیهان در دهه 50 خورشیدی نیز پیگیری میشد، بر این رایزنیها سایه افکنده است.
در این بین نکتهای که ایجاد حساسیت میکند، فعالیت جهت دار گروهی خاص برای سنگین تر کردن کفه دسته دومیها است؛ هر چند فضای کنونی کمیسیون آموزش با استدلال گروه اول موافقتر است.
بروز این تحرکات به عقیده صاحبنظرانی همچون حجت الاسلام سلیمی، عضو کمیسیون آموزش مجلس به جز ایجاد شکاف میان دانشگاهها و وزارت علوم حاصلی ندارد و وجود نهادهای نظارتی همچون مجلس و دیوان محاسبات سبب میشود بستن بودجه به هر دو شیوه در اصل ماجرا تفاوتی ایجاد نکند.
کدام ارجح است: اغراض سیاسی یا آموزش عالی کشور؟
بر این اساس عدهای اصرار بر ادامه این قبیل اقدامات که بنا به گزارشات رسیده، مرحله دوم خود را امروز در جلسه کمیسیون آموزش میگذراند، قربانی کردن آموزش عالی کشور به خاطر منافع سیاسی و حزبی فرد یا افراد خاصی میدانند.
چنانچه ایوب توکلیان، دبیر کل جامعه اسلامی دانشجویان کشور در گفتوگو با «جوان» درباره بررسی بودجه مربوط به وزرات علوم گفت: این اوج سیاسی کاری مجلس خصوصاً کمیسیون آموزش و تحقیقات است و متأسفانه ارائه این طرح از سوی این کمیسیون به همه ثابت کردکه در پشت مسائل گذشته بهویژه بحث دانشگاه آزاد یک جریان سیاسی و پیچیده در کمیسیون آموزش مجلس است که با این اقدامات سیستم آموزش عالی کشور را قربانی منافع شخصی و سیاسی و جناحی خود میکنند.
وی افزود: تخصیص بودجه دانشگاهها منجر به تحت فشار قرار دادن دانشگاهها از طرف نمایندگان مجلس میشود. توکلیان اظهار کرد: نظام آموزشی که به هر حال با روی کار آمدن دولت دکتر احمدینژاد تغییر و تحولات بسیار مثبتی به خود دیده نباید تحت تأثیر لابیها و نزاعهای سیاسی قرار گیرد. تخصیص بودجه دانشگاهها به صورت مستقل از وزارت علوم، علاوه بر کم کردن اختیارات این وزارتخانه، منجر به سوء استفاده و رانتخواری و تحت فشار قرار دادن دانشگاهها از طرف نمایندگان مجلس میشود.
وی ادامه داد: طرح استقلال بودجه دانشگاهها از وزارت علوم منجر به این میشود که تصمیمات کارشناسی که توسط این وزارتخانه صورت میگرفت و مهمتر از همه، نظارتی که از طرف وزارت علوم بر دانشگاهها انجام میشد تحت تأثیر مسائل بودجه و مسائل مالی دانشگاهها قرار بگیرد و این، راه نفوذ جریانات قدرت و سیاسی افراد نااهل بر دانشگاهها را باز میکند.
هر دانشگاه یک وزارتخانه نیست
از طرفی نظر روسای دانشگاهها نیز به عنوان ذی نفع در این باره شنیدنی است. حسن تاجیک، رئیس دانشگاه خلیج فارس نیز پیرامون بررسی بودجه دانشگاهها در کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس به «جوان» گفت: وزارت علوم و تحقیقات نقش مدیریتی بر دانشگاههای کشور دارد و استقلال بودجه دانشگاهها از این وزارتخانه باعث خواهد شد نقش مدیریتی و نظارتی آن بر دانشگاهها کمرنگ شود، که این مسئله با اهداف و رسالت اصلی آموزش عالی منافات دارد.
تاجیک افزود: بحث استقلال دانشگاهها باعث میشود یک دانشگاه فقط بودجه و اعتبار در اختیار داشته باشد و دانشگاه دیگر کار را انجام دهد که این دو با هم منافات دارد و عملاً با این روش اگر به پیش برویم به جایی نخواهیم رسید.
عباس قربانی رئیس دانشگاه گلستان نیز در اظهار نظری به «جوان» گفت: دانشگاهها در سراسر کشور هر یک وزراتخانهای جدا از یکدیگر نیستند تا مجلس برای آنها بودجه جداگانهای تعیین کند.
وی ادامه داد: با توجه به اینکه دانشگاهها در سراسر کشور زیرمجموعه وزارت علوم و تحقیقات هستند تفکیک بودجه آنها به بهانه استقلال نه تنها به رشد دانشگاهها کمک نمیکند، بلکه آنها را در مقابل یکدیگر قرار میدهد.
حجت الاسلام سلیمی نیز با تائید صحبتهای قربانی مبنی بر پاسخگو بودن وزارت علوم در حوزه آموزش عالی یادآور شد: وقتی فردی را مسئول و پاسخگو میدانیم باید دستش را در مجموعه باز بگذاریم. وقتی مشکلی در یک دانشگاه پیش میآید، مجلس وزیر علوم را احضار میکند نه رئیس آن دانشگاه را، پس باید اختیاراتی نیز در قبال این مسئولیت در اختیار وی قرار داد.
علاوه بر آنچه در گفتوگوی «جوان» با این صاحبنظران بر آن تأکید شد، استقلال بودجهای دانشگاهها از وزارت علوم در عمل با برنامهریزیهای بلندمدت و دیربازده آموزشی در کشور تناقض دارد و مسلماً طرح آمایش آموزش عالی را تحت الشعاع قرار میدهد و شناسایی ظرفیتها و استعدادهای موجود هر منطقه و به دنبال آن توسعه فرهنگی آن منطقه از دستور کار و از اولویتها خارج میشود و نهایتاً با متزلزل کردن جایگاه وزارت علوم آن را از عرصه تصمیم گیری و سیاستگذاری آموزش عالی خارج و نظرات شخصی را در این عرصه مقدم میکند و تیتر وزرات علوم منحل میشود برای رسانهها قابل تصور میشود. همچنین پرونده دانشگاه ماموریت گرا مختومه می شود و 500 پروژه ملی - دانشگاهی با دیارفراموشی سفر می کنند و این یعنی بازگشت به عقب در شرایطی که زمینه خیز به جلو وجود دارد.
