حبیب ترکاشوند- هر چند تاریخ پرفراز و نشیب انقلاب اسلامی پر از عبرتها و وقایع سرنوشتساز است اما برخی حوادث بهخاطر موقعیت مکانی و زمانی آنها و همچنین ماهیت این رویدادها تحولی شگرف در حرکت و استمرار این انقلاب داشته یا دارند.
یکی از وقایع قیام تاریخی مردم قم، در 19 دیماه سال 56 و دراعتراض به اهانت رژیم پهلوی به ساحت روحانیت شیعه از طریق روزنامه اطلاعات آن روز است. پس از شهادت آیتالله مصطفی خمینی، فرزند ارشد امام(ره) مردم ایران مترصد فرصتی بودند تا بغض خفته خود را از جنایات رژیم و این شهادت ظالمانه بروز دهند که خود رژیم با این هتاکی آشکار، بهانه را بهدست مردم و روحانیت داد. رژیم بهدنبال تست مردم
حکومت شاه که قدرت خود را رو به فزونی میدید به بهانه سالگرد کشف حجاب رضاخانی، سعی کرد تا میزان حمایت تودهها را پس از 15 سال از فاجعه 15 خرداد بسنجد، برای همین امر سعی کرد در یک مقاله توهینآمیز روحانیت انقلابی و در رأس آنان امام را عامل استعمار و مانع تحقق انقلاب شاه و سفید و طرفدار اجتماع تودهها جلوه دهد. سالها بود که بهخاطر اختلافات در شیوه مبارزه و نبود رهبرواحد بهدلیل تبعید امام حکومت از خود احساس امنیت میکرد و حال فرصتی پیش آمده بود تا بسنجد که ببیند روحانیت سنتی و نه روحانیت درباری چه میزان در میان مردم حامی دارد.
این مقاله به سرعت در جامعه و بهخصوص خاستگاه روحانیت و شیعه یعنی قم انتشار یافت و علمای اعلام و طلاب با اطلاعرسانی به مراجع قم مدارس دینی را به تعطیلی کشاندند و روز 18 دی را فرصتی برای تجمع در مقابل منزل علما و استماع سخنان آنان قرار دادند.
ستون خیمه حکومت پهلوی نشانه گرفته شد
با گسترش این اعتراضات خبر به سایر اقشار قم از جمله کسبه و بازاریان، دانشجویان و مردم رسید و در روز بعد یعنی 19 دی تجمعات عظیمی به راه افتاد و برای اولین بار پس از سالها یک راهپیمایی عظیم شکل گرفت که با شعارهای بگو «مرگ بر شاه»، «مرگ بر این حکومت یزیدی» و «درود بر خمینی» ستون نظام نامشروع پهلوی را نشانه رفتند و از طرفی با عنوان «امام» به حضرت
آیتالله العظمی خمینی عملاً رهبر واقعی نهضت را مشخص کردند. این قیام با دخالت رژیم به خشونت کشیده شد و دهها نفر از مردم قم به شهادت رسیدند، اما موجی که این قیام ایجاد کرد آنچنان بود که چهلم این شهدا شهر به شهر برگزار شد تا اینکه یکسال بیشتر طول نکشید که آن انقلاب عظیم برپا شد و رژیم 2500 ساله که ژاندارم ابرقدرتها در منطقه محسوب میشد با خروش مردمی که نطفه آن در 19 دی ماه 56 گذاشته شد، برچیده شد.
نتایج قیام 19 دی
شاید آن روزگار کمتر کسی به عمق حادثه 19 دی و اثرات آن در جامعه آن روز پی برد اما بعد از پیروزی سریعالسیر انقلاب که حتی کمتر کارشناس سیاسی و حتی انقلابیون آن روز، وقوع انقلاب را در آن تاریخ پیشبینی میکرد تا حدودی برخی تیزهوشان پی به ماهیت آن قیام و اثرات آن در روند شکلگیری انقلاب بردند اما بازهم بسیاری از ابعاد این قضیه پنهان ماند. پس از افزون بر سه دهه از آن قیام تاریخی حال که بر گذر تاریخ ایستادهایم و ماجراهای شکلگیری انقلاب را در کنار هم قرار میدهیم، این اثرات بیشتر خود را مینمایاند.
از نتایجی که میتوان برای این قیام برشمرد اینکه میزان حساسیت تودههای مردم ایران نسبت به هتاکی دین و روحانیت مشخص شد چرا که رژیم در خیانتهای مشابه چنین بازخوردی را ندیده بود.
همبستگی مراجع و علما روی یک نقطه واحد در مقابل هتاکی رژیم به مظاهر دیانت مردم که معمولاً در رویدادهای سیاسی رخ نمیداد از نتایج بعدی این قیام بود و همین اتحاد بود که سرآغاز شیب اضمحلال حکومت را فراهم کرد.
واقعه 19 دی نشان داد که گروههای سیاسی مبارز و غیرمبارز نمیتوانند پناهگاه مردم در موقع خطر باشند و تنها عنصری که میتواند مردم را به حرکت وادارد روحانیت اصیل و بصیر شیعی است.
9دی؛ حماسهای در امتداد 19 دی
32 سال از آن واقعه گذشت و انقلاب اسلامی حال به یک درخت تنومند تبدیل شده بود اما بدخواهان این نظام از هر فرصتی برای ضربه به این نهضت بهره میبرند یک روز به بهانه جنگ، روز دیگر به بهانه حمایت از خلق و گروهکهای جداییطلب، روزی دیگر تحت عنوان حمایت از دانشجویان و غائله 18 تیر و در سال 88 به بهانه انتخابات.
شدت آخرین توطئه به حدی گسترده بود که سکاندار نظام از آن تعبیر به «فتنه عمیق» کردند؛ فتنهای که عدهای خواص بیبصیرت و نادان آن را کلید زدند اما ضدانقلاب و غرب به زودی روی موج آن سوار شد و با امکانات خود هر روز بر آتش آن میدمید تا به هر نحو ممکن خاموش نشود، اول تقلب را بهانه کردند و خیانت نظام به آرای مردمی را مطرح کردند اما وقتی داشت دستشان رو میشد و سندی برای ارائه نداشتند، هوچیگری آنان رنگ دیگری میگرفت یک روز به بهانه برخورد با معترضان آه و ناله سر میدادند و روزی دیگر کشتههای جعلی را بر سر نیزه میکردند و روز بعد آن خبر جعلی هتک حرمت زندانیان انتخابات، از طرفی مردم و تودهها هر چند به صورت جسته و گریخته اعتراض خود را به این حرکات نشان میدادند اما برای حفظ اصل نظام و ممانعت از ناآرامی سکوت میکردند، اما هتاکی این قوم به مقدسات مردم در روز عاشورا دیگر بهانه نشستن و سکوت کردن از مردم را گرفت و حالا دیگر همه احساس وظیفه میکردند که بیایند، نه رهبری نظام آنان را به حضور فراخواند و نه کسی دیگر بلکه این خون به جوش آمده آنان بود که سکوت را روا نمیدانست. مردم یکپارچه به صحنه آمده و چه حضوری که شهرهای ایران و تهران به چشم خود ندیده بود حتی در بحبوحه انقلاب. جمعیتی که یکپارچه خروش بود و کسی را مانع خود نمیدید و اگر ملاحظاتی نبود در همان روز کار سران فتنه را یکسره میکردند.
شباهتهای دو حماسه
در شکلگیری دو حماسه 19 دی و 9دی باید گفت که هتاکی به مقدسات تودهها نقش اصلی را در تحریک و به میدان آوردن مردم ایفا کرد، اگر در 19 دی هتاکی به مرجع تقلید مردم آنان را روانه خیابانها کرد در 9 دی هتاکی روزعاشورای حسینی منجر به آن حماسه عظیم شد.
19 دی شیب نابودی نظا م پهلوی را هموار کرد و قیام 9دی نیز امید فتنهگران را برای همیشه از مردم ایران ناامید کرد و روز بعد از 9دی تنها جسدی از فتنه باقی ماند که با پمپاژ غرب و ضدانقلاب سر پا ایستاد.
در هر دو این حماسهها نقش مردم و تودهها در شکلگیری حوادث مشخص شد و معلوم شد که هر جریانی که متکی بر حمایت تودهها باشد، هیچ دشمنی چه داخلی و چه خارجی نمیتواند آن را از جای بر کند.
در هر دو حماسه نقش پررنگ روحانیت بصیر و آگاه شیعی در هدایت و آگاهیبخشی مردم روشن شد.
