محتوای سخنان مقام معظم رهبری دردیدار با اعضای محترم جامعه مدرسین حوزه علمیه قم نشان از جامعیت و مرجعیت این مجموعه روحانی دارد. تأثیر رهبری بر «شاخص» بودن جامعه مدرسین نشان «معیارسازی» و معنابخشی این جمع به پدیدهای فقهی و اجتماعی است. تاریخ گذشته تا به امروز جامعه مدرسین نشان میدهد که مجموعه مذکور فراتر از جایگاه حقوقی و ساختاری ایستاده است و قدرت نرم و ماهیت حقیقی آن بر ماهیت حقوقی آن غلبه و برتری دارد. چرایی این مسئله به عملکرد آن جامعه در بزنگاههای مختلف تاریخی پیوند خورده است. جامعه مدرسین در حال حاضر دارای چهار شأن در مرجعیت و تأثیرگذاری است که توسعه این عرصهها میتواند به جامعیت، جامعه مدرسین کمک بیشتری کند.
1- مرجعیت علمی: جامعه مدرسین توانسته است مجربان و خوشسابقهترین علمای تراز اول رشتههای مختلف فقهی، فلسفی، کلام و اصول ... در خود جای دهد و بتواند حرف آخر را در عرصه سیاستگذاری علمی حوزههای علمیه بزند و هیمنه علمی آن بسیاری از سلایق متفرقه را سامان دهد یا به حاشیه براند. این مرجعیت میتواند به عرصه تحول در محتوا و جهتگیریهای علمی حوزه منجر شود و کارآمدی اسلام اجتماعی و بازتولید فقه شیعی را در میدان اجتهاد عملی و حل معضلات پیچیده امروزی دوچندان نماید.
2- مرجعیت سیاسی – اجتماعی: یکی از موفقیتهای جامعه مدرسین ظهور و بروز بموقع در تحولات اجتماعی و سیاسی و زمانشناسی در این باره است. زیبایی کار اجتماعی جامعه مدرسین این است که تشخیص خود را به صورت تخصصی نسبت به حوزه اجتماع و سیاست اعلام میکند و ثبت تاریخی مواضع آن میتواند هویت یا بیهویتی را برای افراد و مجموعههای سیاسی به بار آورد. نامشروع خواندن سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی در ماجرای حمایت این سازمان از سخنان هاشم آغاجری در همدان، اعلام نظر درباره مرجعیت آیتالله شریعتمداری و حمایت از مرجعیت امام بعد از فوت آیتالله بروجردی، جنبههای سیاسی اجتماعی این جامعه محسوب میشود.
3- مرجعیت فقهی: اجتماع فقها در جامعه مدرسین آن را به سان یک مجموعه تخصصی فقهی تبدیل کرده است که میتواند با اجماع نظر نسبت به پدیدههای نوظهور و پیچیده نقش کارآمدی دین را به نمایش بگذارد و اجتماع فقها میتواند به کشفهای جدید در فقه شیعه منجر شود و اعتبار دعاوی فقهی را به صورت اظهارنظر جمعی ارتقا دهد. علاوه بر آن بخش قابل توجهی از مطالبات مقام معظم رهبری از حوزه و روحانیت،که پنجشنبه گذشته در جمع طلاب و فضلای قم ایراد شد، از مسیر جامعه مدرسین میگذرد. حضرت امام نیز جامعه مدرسین را به توجه ویژه به طلاب جوان توصیه مینمودند. بنابراین پیوند بین مجربین فقهی حوزه و جوانان یکی از مسائل مهم جامعه مدرسین به حساب میآید که میتواند از افراط و تفرط طیف جوان حوزه جلوگیری نماید.
4- مرجعیت «مرجعشناسی»: جامعه مدرسین برای اولین بار در حمایت از مرجعیت حضرت امام وارد صحنه شد و به تعبیر مقام معظم رهبری امتحان خود را پس داد. بعد از رحلت حضرت امام نیز در معرفی مراجع بزرگوار تقلید به مردم وارد صحنه شد و علاوه بر جنبههای ایجابی آن، نسبت به سلب مرجعیت افرادی که از حدود خارج شده بودند اقدام نمود. لذا نقش سلبی و ایجابی جامعه مدرسین در تأیید مرجعیت دینی کمکم به عنوان یک مطالبه نهادینه شده درآمده و میتواند در آینده نیز مؤثر افتد.
در حوادث فتنهگون سال گذشته،اجماع جامعه مدرسین امتحان خوبی نداد، اگرچه برخی از مجتهدین آن به صورت فردی اعلام نظر کردند اما موضع رسمی جامعه مدرسین بسیار دیر و منفعلانه بود. اگر در دیگر پدیدههای سیاسی و اجتماعی،جامعه مدرسین نتواند در اولین فرصت ظاهر شود و اعلام نظر ظریف و دقیق نماید، قطعاً به جایگاه خود آسیب میرساند. بنابراین از آنجا که جامعه مدرسین مورد تأیید حضرت امام و مقام معظم رهبری و قاطبه طلاب علوم دینی بوده و سابقه درخشان تاریخی آن نیز تأثیرگذار بوده است، لازم است در صف اول دفاع نرم و فقهی و فلسفی از انقلاب اسلامی باقی بماند و مرجعیت آن به صورتی ظاهر شود که افکار عمومی در هر پدیدهای منتظر اعلام نظر آن جامعه باشد. شرط آن روزآمدی دوری از محافظهکاری و توجه به اجماع به جای اظهارنظرهای فردی است.
