بالاخره بعد از گذشت هفت ماه از برگزاری انتخابات سراسری در عراق، شیعیان جرقه نزدیک شدن مالکی به حفظ کرسی نخست وزیری را زدند و به نظر میرسد که لجبازیهای سیاسی به پایان رسیده و منافع جمعی و گروهی بر خواستههای فردی و گروهی ارجحیت یافته است و این بار نوری مالکی نخستوزیر کنونی عراق و رئیس ائتلاف قانون سرانجام در یک قدمی انتصاب مجدد بر این مسند قرار گرفته است. هر چند مالکی با اما و اگر و شروط متعدد از سوی سایر گروههای شیعه انتخاب شده است اما این انتخاب بعد از هفت ماه انتظار شاید موفقیتی دیرهنگام برای شیعیان محسوب شود تا بیش از این گروههای شیعه در زمین امریکا و سایر گروههای رقیب خود بازی نکنند و در دام افکنده شده برای آنها گرفتار نشوند.
حال سؤال اصلی این است که آیا با انتخاب نخستوزیر میتوان امیدوار بود که اختلاف نظرهای موجود میان شیعیان با هم از یک سو و تعارضات میان گروههای شیعه و سایر گروهها از سوی دیگر به پایان برسد، یعنی میتوان این تحلیل را پذیرفت که اگر نخستوزیر هم انتخاب شود فرقی با زمان عدم انتخاب آن ندارد چرا که اختلاف بر سر تقسیم پستها کمتر از اختلاف بر سر انتخاب نخستوزیر نخواهد بود.
برخی از کارشناسان مسائل عراق، انتخاب مالکی به نخست وزیری را موفقیتی برای شیعیان میدانند، اما با نگاهی بدبینانه این انتخاب را پایان تعارضات نمیدانند بلکه آغازی بر بحرانهای دیگر از جمله تقسیم قدرت و نحوه اجرای تصمیمات و مسائل دیگری که قبل از انتخابات مطرح بوده ولی در اثر عدم انتخاب نخست وزیر به حاشیه رفته بودند، میدانند. در واقع وضعیت فعلی را به تار عنکبوتی تشبیه میکنند که متزلزل است، چرا که حتی اگر نخستوزیر هم انتخاب شود فرقی با زمان عدم انتخاب آن ندارد، برای این که هنوز مشخص نیست که بر سر دیگر مناصب کابینه اختلافی پیش نیاید. هنوز تکلیف وزارتخانههای اصلی کشور مثل دارایی، کشور، خارجه، دفاع، حمل و نقل و... مشخص نشده است. اکنون همه جریانها انرژی خود را صرف حل معضل نخستوزیری کردهاند و توجهی به مسائل بعد از آن ندارند.
گام اول برای انتخاب نخستوزیر هفت ماه به طول انجامید و این رکوردی تاریخی برای عراق بود اما گام بعدی که همان تقسیم وظایف است چند ماه طول خواهد کشید که به نظر میرسد مالکی با شرایط بسیار سختی روبهرو خواهد بود و باید تصمیمات مهمی را برای اجرای برنامهها و رویکردهای دولت خود اتخاذ کند.
هر چند نوری المالکی نخست وزیر عراق، در پیامی بعد از نامزدی رسمیاش از سوی اتحاد ملی جهت تصدی پست نخست وزیری اعلام کرد که قصد دارد دولتی را تشکیل دهد که رسیدگی به مسائل امنیتی و خدماترسانی در اولویتهای آن قرار بگیرد و از گروههای پیروز خواست اختلافات را کنار بگذارند و مذاکرات جدی و مسئولانه را آغاز کنند اما ایاد علاوی رهبر فهرست العراقیه در واکنش به این انتخاب گفته است که توافق دولت قانون و جریان صدر در حمایت از نخست وزیری نوری المالکی به اتحاد ملی پایان خواهد داد و از سوی دیگر سایر گروهها از جمله کردها از اظهارنظر خودداری کرده و تصمیمگیری را منوط به تحولات آتی در عراق دانستهاند.
این واکنشها در عراق گویای این مطلب است که گام اولی اگرچه موفقیت شیعیان و شخص مالکی است اما حکایت از مشکلاتی دارد که ریشه آن در تحولات عراق پس از صدام است و چنانچه مالکی با درایت با آنها مواجه نشود امکان انشقاق بیشتر در میان شیعیان بیش از گذشته خواهد بود و این امر راه را برای مشکلات بعدی فراهم خواهد ساخت، به عبارت بهتر برای ریشهیابی مشکلات پیش روی مالکی در دوره جدید انتخابش برای پست نخستوزیری باید به تجربههای شیعیان در هفت ماه انتظار معرفی نامزد واحد از سوی شیعیان اشاره کرد.
اول: وجود اختلاف میان شیعیان برنامهای از قبل طراحی شده است، چرا که اختلاف گروههای شیعه با هم راه را برای ظهور جریانهای سکولار نظیر علاوی باز خواهد کرد. حتی پیشنهاد مقامات امریکایی مبنی بر اینکه بخشی از اختیارات نخست وزیر به شورای سیاست امنیت ملی- که گمان میرود ریاست آن را ایاد علاوی رهبر ائتلاف العراقیه عهده دار شود- واگذار شود نیز در این راستا قابل ارزیابی است.
دوم: توسل به مرجعیت شیعه عامل مهم وحدت میان شیعیان است. وحدت شکننده میان برخی از گروههای شیعه نیز در حال حاضر مدیون راهنمایی مرجعیت شیعه در عراق است و چنانچه گروههای شیعه به این فاکتور بیتوجه باشند، قطعاً آسیب خواهند دید.
سوم: رویارویی جریان سکولار با گروههای مذهبی شیعه برنامهریزی شده است. برنامهریزی برای مهار گروههای شیعه پس از اولین انتخابات در عراق کلید خورده است و در انتخابات هفت ماه پیش نیز با موفقیت نسبی علاوی نمایان شد که چنانچه رویکرد گروههای شیعه بر این منوال حفظ شود در دور بعدی وضعیت به مراتب تقویت خواهد شد.
چهارم: پیروزی شیعیان میتوانست برای واشنگتن و متحدانش و بسیاری از گروهای بعثی و وابسته به گروههای وهابی در عراق یک دردسر تمام معنی باشد اما با فرصت سوزی شیعیان، فرصتی برای آنها بهوجود آورد که تا آستانه از دست دادن جایگاه سیاسی شیعیان پیش رفت.
به هر حال میتوان گفت شیعیان در این هفت ماه به دو نکته اساسی پی بردهاند که وحدت میان گروههای شیعه و توسل به مرجعیت میتواند موضع شیعیان را در مقابل جریان سکولار در عراق تقویت کند و به شیعیان این قابلیت را بدهد که همچنان به عنوان گروه مسلط در سیاست عراق نقش اول را ایفا بکنند.
