نظام سلامت این روزها بیمار اصلی جامعه پزشکی کشور به حساب میآید که ویروسی به نام زیر میزی به آن رسوخ کرده و سلامت آن به طور جدی مورد تهدید قرار گرفته است.
در حالی اخبار رسیده از گوشه و کنار کشور نشان دهنده رشد سعودی پدیده زشت و ناپسند زیر میزی در جامعه پزشکی است که بسیاری از افراد جامعه به علت پایین بودن سطح درآمد توانایی پرداخت هزینههای درمان را ندارند و حتی نمیتوانند پاسخگوی خرید داروهای مورد نیاز خود باشند.
نکته حائز اهمیت در این موضوع این است که بسیاری از اعضای جامعه پزشکی و مراجع عظامی همچون آیت الله مکارم شیرازی مهر تایید بر وجود چنین رویکردی زدهاند و به انحای مختلف آن را مورد شماتت قرار داده و این پدیده را منافی آداب پزشکی معرفی کردهاند در شرایطی که اخبار گوناگون در نظام سلامت موید وجود چنین پدیده ایست. اما با وجود این تاکیدات به تازگی وزیر محترم بهداشت برای پاک نشان دادن سیستم تحت نظارتش خط بطلانی بر تمام آنها کشیده است و در یک جمله اظهار داشت زیر میزی وجود ندارد.
حال سوال اساسی اینجاست که چرا خانم دستجردی به جای یافتن راهکار اساسی برای برون رفت از این معضل دیوار حاشا را برگزیده و به عبارتی فرار به جلو را مقدم بر هر اقدام دیگر دانسته است. شاید تنها وزیر زن در کابینه دهم بر این باور است با این روش میتواند بار دیگر سلامت را به تن این نظام مریض بازگرداند؛ اما یقیناً تنها ثمره این رویکرد جری تر شدن آن دسته از پزشکانی است که چنین سایه امنیتی بر سرشان افتاده و آنان را در مقابل هرگونه پاسخگویی ایزوله کرده است.
فشار بر اقشار ضعیف جامعه
برخی از پزشکان که زیر میزی را دیگر به عنوان یک پدیده رومیزی و رایج در نظام سلامت معرفی میکنند و بر این باورند که نمیتوان بر روی آن سرپوش گذاشت بر این باورند اگر تعرفههای درمان با افزایش چند درصدی به سمت واقعی شدن حرکت نماید دیگر شاهد دریافتهایی از سوی پزشکان خارج از سیستم مالی بیمارستانها نیستیم. این نظر در حالی مطرح میشود که عده ای دیگر از کارشناسان بر این باورند که همچنان هزینههای درمان برای برخی اقشار سنگین است و بسیاری نمیتوانند از پس آن بر آیند.
محمدرضا رحیمی معاون اول رئیس جمهور که موافق نظر دوم است سال گذشته در سخنرانی که در اجلاس روسای دانشگاههای علوم پزشکی کشور داشت، پزشکان را مورد خطاب قرار داده و گفته بود: « آیا ویزیت 16 هزارتومانی انصاف است؟ یک پزشک چه اقدامی انجام میدهد که باید این مبلغ گزاف را از بیمار دریافت کند. آیا خون پزشکان از بقیه متخصصان کشور در سایرحوزهها رنگین تر است؟ و...»
اما مواضع مشخص نفر دوم دولت با اظهارات وزیر بهداشت به خاک نشست تا اینکه امروز شاهد باشیم برخی از پزشکان بر عمل ناصواب خود تاکید کرده و چند برابر کل هزینه اتاق عمل بیمارستان را بدون توجه به توان اقتصادی افراد جامعه از آنها مطالبه کنند.
در همین خصوص «ر.ش» یکی از متخصصان مغز و اعصاب در گفتوگو با « جوان» میگوید: «در بخشهای جراحی و مداخلههای درمانی دریافت زیر میزی بسیار شایع است.»
وی در ادامه میافزاید: «باید به سمت تعرفه گذاری مناسب و مطابق با استانداردها و واقعیتهای آن حرکت کنیم. اگر چنین رویکردی در عرصه پزشکی به وجود نیاید باید چشم انتظار بود تا از شفافیت تعرفهای فرار کرده و به سمت دریافت زیر میزی برویم. همان طوری که امروز بسیاری از پزشکان با هزار بهانه بیمار را به سمت منشی هدایت میکنند و آنان را برای دریافتهای ناموجه خود توجیه مینمایند.»
اما به واقع میتوان با بیان این مطلب از جفایی که به بیماران میگذرد گذشت؟ شاید در این رابطه باید پزشکان را به قسمی که در زمان دریافت مدرک پزشکی یاد کردند ارجاع داد. قسمی که به جرات میتوان گفت برخی از آنان بسیاری از بندهای آن را با معیارهای مادی جایگزین نمودهاند و برای خود دکان و دکه ای باز کردهاند تا از طریق آن بتوانند خواستههای مادی خود را بیش از پیش برآورده سازند. پدیدهای که دیگر رو میزی است
برخی از کارشناسان بر این باورند به علت عدم برخورد جدی مسئولان با پدیده غیر اخلاقی زیر میزی این موضوع روز به روز در حال افزایش بوده و بعد از این پدیده به نام رو میزی باید یاد کرد.
بسیاری از بیمارستانهای دولتی در حالی که به این جرگه فروشندگان زمان عمل پیوستهاند و نوبتهای خود را با قیمتهای متفاوت در اختیار بیماران قرار میدهند باز هم مسئولین در وزارت بهداشت دیوار حاشا را بهترین گزینه برای فرار در نظر گرفتند به نحوی که چندی پیش معاون درمان وزارت بهداشت در گفتوگویی اظهار داشته بود که نوبت جراحی در بیمارستانهای دولتی وجود ندارد لذا در این مراکز فروش نوبت جراحی وجود خارجی ندارد و اگر هم به چشم بخورد برخورد جدی با مراکز متخطی صورت خواهد گرفت.
این اظهارات آقای معاون در شرایطی بیان میشود که هم اکنون به دلیل هزینههای سرسام آور عمل بسیاری از بیماران ترجیح میدهند به مراکز درمان دولتی مراجعه نمایند و همین عاملی شده تا میزان مراجعان به مراکز دولتی رقمی بسیار بالاتر از مراکز خصوصی را به خود اختصاص دهند.
از سوی دیگر برخی از پزشکان، خصوصاً شاغلان در رشتههای جراحیهای عمومی و خاص، برای نوبت دادن به بیماران، مردم را به مطبهای خصوصی خود فرا میخوانند و بعد، از بیماران، پولهایی را مطالبه میکنند که دیگر این روزها عادی شده است. همه چیز عادی شده است، حتی پرداخت چند برابر کل هزینه بیمارستان به یک پزشک.
در همین ارتباط نیز دکتر علیرضا زالی، قائم مقام سازمان نظام پزشکی نیز معتقد است: «شفاف نبودن قیمت واقعی خدمات درمانی، عامل اصلی گرایش پزشکان به سمت زیر میزی است.»
وی در پاسخ به این سوال که با افزایش تعرفههای پزشکان، پرداخت آنها برای مردم دشوار و شاید غیرممکن شود، میگوید: «این وظیفه سازمانهای بیمهگر است که به بیماران کمک کنند. در حال حاضر به دلیل شفاف نبودن قیمت واقعی خدمات، بسیاری از یارانههای درمانی از جیب پزشکان داده میشود در حالی که تعرفه سرپایی در کشور نسبت به سایر کشورهای منطقه بسیار کمتر است.
در برابر موضعگیریهای فعالان نظام سلامت که غالباً متفق القول بر این باورند که باید با تعرفهگذاری مناسب شرایط را برای از بین بردن این دست از معضلات مهیا نمود، برخی دیگر از آگاهان نظام سلامت بر این باورند تنها با این رویکرد میزان فشار را بر مردم افزایش داده و هیچ ضمانتی برای عدم دریافت مجدد زیر میزی وجود ندارد.
دستهای پشت پرده
یکی از آگاهان در وزارت بهداشت و درمان که نخواست نامش فاش شود در گفتگو با «جوان» میگوید: «متاسفانه نظام سلامت با مشکلات عدیده ای رو به رو گردیده که بغرنج ترین آنها زیر میزی است که پزشکان از بیماران دریافت میکنند.»
وی میافزاید: «عمل سزارین طبق تعرفه بندی روتین خود و بر اساس محاسبات سازمانی 17 ضرب در 37 هزار تومان است، یعنی رقمی در حدود 700 هزار تومان. پزشکان معمولاً این رقم را فاکتور میکنند و 500 هزار تومان هم به عنوان زیر میزی در یافت میکنند.»
این مقام ارشد وزارت بهداشت بیان میدارد: «متاسفانه امروز بسیاری از پزشکانی که اقدام به دریافت زیرمیزی میکنند جزء منصوبان و وابستگان به برخی از اشخاص قدرتمند هستند. ما به عنوان اعضایی از وزارت بهداشت متاسفانه نمیتوانیم در برابر این دست از اقدامات کاری انجام دهیم چراکه شاه کلید در اختیار نظام پزشکی است و آنها میتوانند با مطرح کردن بحث و ورود آن به کمیسیون ماده 11 کار متخلفان را به دادگاه انقلاب بکشانند که متأسفانه تا کنون در این زمینه اقدامی شایسته صورت نپذیرفته است.»
وی میگوید: «زیر میزی تا حدی به خود شکل و شمایل عادی گرفته است که میبینیم پزشکان به صراحت در مقابل ما از رقمهای دریافتی خود سخن به میان میآورند. رقم هایی که با تعرفه اصلی فاصله نجومی دارد.»
این کارشناس با اشاره به تهدیدهای موجود در این حوزه میافزاید: «هماکنون فشار شدیدی روی وزیر بهداشت وجود دارد. دستهای پیدا و پنهان در این ماجرا چنان زیاد است که حتی شخص ریاست جمهوری نیز نمیتوانند در برابر آن موضعگیری داشته باشند. این یک تهدید است که اگر در مقابل آن کاری صورت نگیرد پزشکان سالم را نیز به جرگه خود وارد مینماید.»
در بررسی میدانی صورت گرفته از برخی از مراکز پزشکی دولتی و خصوصی عدهای دیگر از پزشکان بر این باورند که ما مزد هنر دستمان را میگیریم. اگر دولت نمیتواند سوبسید بدهد ما نمیتوانیم سهم زن و بچه مان را گرفته و به گلوی بیماران بریزیم. اما گویی این پزشکان به طور کلی این نکته را به فراموشی سپردهاند که شرایط عمل برای آنها در زمین بیت المال و امکانات مردم فراهم آمده است پس چگونه میتوانند مزد هنر خود را از این باب کسب کنند و نان خود را به حرام آغشته نمایند.
از سوی دیگر در متن قانون آمده است هرگونه فعالیت و دریافت خارج از سیستم قانونی کلاهبرداری به حساب آمده و پزشکانی که با این رویکرد به جذب درآمد میپردازند جز جرگه کلاهبرداران به شمار میآیند هر چند که برخی از این دکترهای کلاه انداز مردم بر این باورند دستمزد خود را به طور توافقی از مردم میگیرند و همین بر صحت درآمدشان مهر تاییدی میگذارد.
اما نکته حائز اهمیت در برابر تهدیدات موجود در نظام سلامت اظهارات وزیر بهداشت است که جای تأمل بیشتری دارد. وزیر بهداشت نیز هم راستا با پزشکان خواستار افزایش تعرفههای پزشکی است اما آیا با این رویکرد این نظام مریض شفا مییابد؟
جایگاه دستگاههای نظارتی در برخورد با این معضل کجاست که این گونه باید در برابر پزشکان متخطی از در احتیاط وارد شد؟
حمایت شدید از خاطیان
در همین رابطه سید علیرضا مرندی عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس در گفتوگو با «جوان» میگوید: «نظام پزشکی و وزارت بهداشت برای مبارزه با پدیده ناپسند زیر میزی نیازمند شکایت بیماران است. متاسفانه وقتی بیمار با رضایت قلبی پول را به پزشک پرداخت مینماید پس هیچگاه به دنبال شکایت کردن نیست.»
وزیر اسبق بهداشت در دولت سازندگی با اشاره به وجود این پدیده در بخشهای خصوصی و دولتی بیان میدارد: «اگر تحقیقی به طور جامع صورت گیرد متوجه خواهیم شد بیشتر تخطیها در بخشهای خصوصی صورت میگیرد. آمار پایین در بیمارستانهای دولتی زمینه را برای یافتن گیرندگان پولهای ناحساب و خارج از سیستم بیمارستان فراهم نموده، پس باید از این توان کمال استفاده را برد و تا زمانی که این آمار افزایش نیافته اقدامی عاجل به انجام رساند.»
مرندی به ضعف نظارتی مجلس و وزارت بهداشت نیز اشاره میکند و میافزاید: «متاسفانه ما به طور فعال به دنبال یافتن چرایی موضوع نیستیم؛ چرا که این موضوع به طور روزمره در حال تکرار است. مثلاً ابتدای هر سال تحصیلی اعلام میشود که مدارس نباید از والدین مبلغی را جهت ثبت نام دریافت کنند؛ این در حالی است که بیشتر مدارس به آن متعهد نیستند و اقدام خود را انجام میدهند.»
این عضو کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی به عدم شرعی، عرفی و قانونی بودن دریافتهای خارج از سیستم اداری نیز اشاره میکند و میگوید: «متاسفانه پزشکان دارای نفوذ بسیاری بالا است. همین عامل باعث میگردد تا برخورد بسیار مشکل شود و نتوان اقدامی عاجل را در برابر آنها به انجام رساند. برای مثال در دورانی که وزارت بهداشت در اختیار بنده بود اگر تخطی از یک پزشک در یک گوشه کشور مشاهده میشد و میخواستیم با او برخورد کنیم صدها نفر به اعتراض بلند میشدند واعمال قانون را با مشکل مواجه میساختند.»
وی میافزاید: «متاسفانه مجلس نظارتش در حد تذکر است. ما اقدام خود را در این زمینه به طور کامل و نکات لازم را به وزارتخانه و نظام پزشکی تاکید کردهایم. کار وزارتخانه در این مورد بسیار سخت است و باید به تمام معادلات موجود در این پدیده نظر بیندازد.
پزشکانی که به درد ساختمان میرسند
در پایان باید گفت هم اکنون بسیاری از پزشکانی که خالص دریافتیشان ناشی از زیرمیزی و کارانههای بالا میباشد امروز یکی از فعالان عرصه ساختمان شدهاند و پروژههای سنگین ساختمان سازی را بر عهده گرفتهاند. حال خودتان رابطه پزشکی، زیر میزی، کارانههای 20 میلیون تومانی و ساخت و ساز را پیدا کنید و به این نکته دست یابید که چرا اینگونه نظام سلامت ما دچار بیماری مزمن زیر میزی شده و هر روز رو به گسترش نهاده است.
