بررسی تحولات عراق حاکی از این است که این کشور به خروج از خلأ سیاسی و تشکیل دومین دولت خود پس از سقوط رژیم بعثی صدام و شکلگیری نظام سیاسی جدید در این کشور نزدیک میشود. آنچه این احتمال را تقویت میکند این است که موانعی که در شش ماه و نیم گذشته از تشکیل دولت جدید پس از برگزاری دومین انتخابات پارلمانی در اسفندماه گذشته جلوگیری کرده است، در حال بر طرف شدن است. برخی از این موانع جنبه خارجی داشت و به طور مشخص از تلاشهای امریکا ناشی میشد که قصد داشت با همکاری متحدان عرب خود و بده و بستانی که با آنها کرده بود،دولت جدید عراق را به نخست وزیری ایاد علاوی، رئیس فهرست العراقیه تشکیل دهد. با وجود اینکه امریکا تمام تلاش خود را در این جهت به کار گرفت و حتی در این مسیر تا تقسیم اختیارات نخست وزیری پیش رفت اما در نهایت پس از آنکه موفق نشد طرح خود را عملیاتی کند و از طرف دیگر زمان را پس از خروج نیروهای عملیاتی امریکا از عراق از دست رفته دید لذا به سمت ابقای نخست وزیری نوری مالکی گام برداشت. به نظر میرسد دو عامل دیگر نیز در رویکرد جدید امریکا موثر بوده است؛ نخست اینکه امریکا همانند دیگر اعضای ناتو با چالشهای روز افزون در افغانستان مواجه است و لذا در وضعیت کنونی بروز ناامنی در عراق را به نفع خود نمیداند و برعکس در صدد است از خروج نیروهای عملیاتی از عراق برای تقویت نیروهای خود در افغانستان استفاده کند و دوم اینکه اولویت منطقهای امریکا در خاورمیانه بر ایجاد تحرک در روند مذاکراتسازش قرار گرفته است و در چنین وضعیتی تشدید بحران عراق از ادامه این تلاشها نیز جلوگیری میکند. از این دید هر چند تصور نمیشود که امریکا به طور کامل دست از مداخلات خود در خصوص تشکیل دولت جدید عراق برداشته باشد و بی تردید این مداخلات تا زمان پایان سلطه کامل امریکا بر عراق ادامه خواهد یافت اما به نظر میرسد امریکا پس از آنکه نتوانست سناریوی از پیش طراحی شده خود را عملیاتی کند لذا به تعدیل مداخلات خود پرداخته که این گشایشی را در روند تشکیل دولت جدید عراق و خروج آن از بن بست گذشته ایجاد کرده است.
از طرف دیگر گفتوگوهای داخلی در داخل ائتلاف همبستگی متشکل از دو ائتلاف: عراق ملی و حکومت قانون نیز با خبرهای امید بخش درباره معرفی نامزد نخست وزیری همراه بوده است. چنانکه «انصار الشمری»، عضو ائتلاف ملی عراق در پی اجلاس اخیر ائتلاف همبستگی از توافق طرفین بر نامزدی «نوری المالکی» به عنوان کاندیدای واحد ائتلاف شیعیان عراق و معرفی آن به پارلمان خبر داد و نصار الربیعی از سران جریان صدر نیز ضمن اشاره به این توافق از دیگر توافقات دو طرف خبر داد و گفت در این جلسه بر این مسئله تاکید شد که هیچ مذاکرهای با ائتلافهای دیگر خارج از ائتلاف اتحاد ملی صورت نگیرد تا نامزد این ائتلاف مشخص شود و پس از آن کمیته مذاکرات تشکیل میشود و این کمیته با فراکسیونهای دیگر به نام این ائتلاف مذاکره خواهد کرد تا دیگر فراکسیونها در حکومت وحدت ملی مشارکت داشته باشند. از این رو ناظران سیاسی با توجه به طولانی شدن بیش ازاندازه روند تشکیل دولت جدید عراق از توافق اخیر به عنوان گامی به جلو ارزیابی میکنند که امیدواریها را در خصوص خروج عراق از بن بست سیاسی بیش از پیش تقویت کرده است. هر چند همه موانع موجود بر سر راه تشکیل دولت جدید عراق در اختلافات و رقابتهای داخلی میان احزاب و گروههای سیاسی شیعیان درباره معرفی نخست وزیر خلاصه نمیشود.
اما آنچه در این میان مسلم است اینکه این اختلافات و رقابتها، فرصت لازم را در اختیار رقیبان داخلی و مخالفان منطقهای و بینالمللی اکثریت جمعیت شیعه این کشور قرار میداد تا با دامن زدن به اختلافات داخلی میان آنها، از فضای حاصل از آن برای پیشبرد اهداف و سیاستهای خود استفاده کنند که در این مقطع زمانی، بر کاهش نقش و قدرت احزاب و گروههای شیعه در دولت جدید عراق متمرکز بوده است. از این رو، توافق اخیر در میان ائتلاف همبستگی برای معرفی نامزد نخست وزیری و تقسیم پستهای وزارتی از اهمیت مضاعف برخوردار است، و ضمن آنکه شمارش معکوس را برای تشکیل دولت جدید عراق به صدا در آورده است، از ادامه سوءاستفاده رقیبان و مخالفان ائتلافهای سیاسی شیعه از اختلاف نظرهای داخلی آنها نیز جلوگیری میکند.
