بررسی روانشناختی یک رفتار نابهنجار

طفل درون «سوء استفاده گرها» مستبد و عصبی است

آذر رسولیسوءاستفاده و سلطه جویی به طور طبیعی به سبک و کیفیت رابطه بین دو فرد مربوط می شود. این مسئله به طور کلی به رشد شخصیت افراد که مشتمل بر دو بخش است، ارتباط دارد. در بخش مقدماتی روابط انسانی را مد نظر قرار می دهیم و در بخش دوم به سطوح رشد رفتار که شامل ابعاد شناختی، عاطفی و اجتماعی است، توجه کرده و آنرا می شکافیم.دکتر رضا شریفی-روانشناس- از سوءاستفاده گری در تعامل بین دو طرف، به سلطه جویی و سلطه پذیری تعبیر می کند و معتقد است این نوع سوء رفتار ریشه های اجتماعی و روانی دارد. فرهنگ حاکم در جامعه القا کننده سبک زندگی است و در رفتار افراد سلطه جو تأثیر سبک زندگی اجتماعی بسیار مؤثر است.این عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین (ع) بر این باور است که باید در سبک زندگی، دو پدیده «تعالی» و« ترقی» را مورد توجه قرار داد و به سوگیری افراد در سبک زندگی رو به تعالی یا رو به ترقی تأکید داشت. نسل جوان بیشتر به دنبال ترقی هستند و فرهنگ های متعارف فعلی نیز با این رویه همسو بوده و افراد را به ترقی تحریک می کنند.به اعتقاد این روانشناس، کسی که در جستجوی تعالی است به لحاظ پایبندی اخلاقی تابع نفع گرایی تام نبوده و گاهی به لحاظ تعالی نیز در زندگی، اخلاقی عمل می کند. نکته مهم آن است که افرادی که به تعالی گرایش دارند ممکن است در دراز مدت نیز ترقی در پی داشته باشد.شریفی در روانشناسی شخصیتی این افراد می گوید: افراد در تقویم رشد خود در بعدهای مختلفی رشد می کنند که به ابعاد اخلاقی شناختی و عاطفی اجتماعی تقسیم بندی می شوند. افراد سوءاستفاده گر اغلب درک اخلاقی درستی از قبح رفتار خود ندارند و لذت جویی را مدنظر قرار می دهند. این افراد غالباً کودکانه فکر می کنند. در سطح بعدی که سطح متوسط و متعارف است، افراد سوءاستفاده گر در جستجوی تأیید هستند و این تأیید ملاک ارزیابی رفتار آنهاست. این استاد دانشگاه تصریح می کند که افراد گاهی هیجانی و خشمگین می شوند و ممکن است از خود سوء رفتار نشان دهند. کسانی که در خانواده رشد عاطفی خوبی نکرده اند و احساس صمیمیت و همدلی با دیگران ندارند؛ افرادی سوءاستفاده گر بار می آیند و همه چیز را حتی انسان ها را نیز برای خود می خواهند. هیچگاه در روابط عاطفی خود عشق نمی ورزند و برای لذت جویی شخصی، دیگران را فدای منافع خود می کنند و ابراز علاقه و عشقشان خالصانه نیست. این روابط ممکن است حتی بین والدین و فرزندان هم وجود داشته باشد و تا زمانی که والدین با افکار فرزند خود همسو رفتار می کنند؛ دوست داشتنی هستند! زمانی که فرد در تضاد قرار می گیرد، احساس خصومت و سلطه جویی تحریک می شود و سعی می کند با شیوه های مختلف فریب و سلطه جویی، طرف مقابل را مطیع خود کند.فرد سوءاستفاده گر از طرق مختلف، مخاطب خود را مورد سوءاستفاده قرار می دهد. که یکی از آن روشها سلطه جویی استبدادی و پرخاشگرانه به شیوه یاد شده است. نوع دوم، سبک فریب کارانه است که فرد با حیله گری و دروغ و شیوه های غیر اخلاقی سعی بر تسلط بر دیگری دارد. همه انسان ها زمانی که فقط به نفع خود می اندیشند و تعامل در روابط آنها راهی ندارد، از این شیوه های منفی برای برتری و اعمال نظر خود استفاده می کنند و به افرادی سوءاستفاده گر تبدیل می شوند.حال باید دید که چگونه می توان افراد سوءاستفاده گر را شناسایی کرد؛ این افراد اغلب عصبانی هستند و توافق و انعطاف پذیری پایینی دارند. همچنین حیله گر بوده و وجدان اخلاقی خیلی کمی دارند. پرورش علاقه اجتماعی در مردم، ترویج ارزش های متعالی در جامعه و پرورش فرزندانی جرأت مند و هشیار در خانواده ها، برای مقابله با افراد سوءاستفاده گر، راهکارهای مناسبی به نظر می رسد.