محمدرضا هداوند
دانشمندان علوم انسانی و اجتماعی همواره دیدگاههای خود را درباره آسیبهایی که اجتماع انسانی را تهدید میکنند بازگو کردهاند. روی سخن ما در این مجال درباره بهکارگیری سلاح سرد است که بسیاری از مجرمان با توسل به آن جنایتهای زیادی را رقم زدهاند. بالا رفتن آمار زورگیری با توسل به سلاح سرد، بالا رفتن آمار قتلها توسط سلاح سرد و جرایمی از این دست سبب شد تا «جوان» در گفتوگو با کارشناسان، متولیان را متوجه راهکاری کند تا با توسل به آن مجرمان سلاح خود را غلاف کنند. دوازدهمین بخش از این گفتار، گفتوگو با پروفسور حسین باهر فوق دکترای علوم رفتاری است که درخصوص علت استفاده از سلاح سرد موقعیتها و فرآیندها را مورد بررسی قرار میدهد.
پروفسور حسین باهر فوق دکترای علوم رفتاری چند دلیل را علت استفاده از سلاح سرد توسط جوانان و نوجوانان میداند؛ موضوع اول ترس است، مثلاً برخی از دختران چون به علت کار و تحصیل مجبورند صبح زود از خانه خارج شده یا شب به خانه بازگردند، اقدام به حمل چاقو یا پیچگوشتی و اسپری بیهوش کننده با خود میکنند.
اما موضوع دوم درخصوص علت حمل چاقو بهخاطر قلدری است چون برخیها دوست دارند قدرت خود را با چاقویی که به همراه دارند به رخ دیگران بکشند.
او سومین علت را قابل دسترس بودن اینگونه سلاحها میداند و مثال میزند، افراد بهراحتی میتوانند انواع و اقسام این نوع سلاحها را از گوشه و کنار خیابانها بهراحتی و با قیمت مناسب تهیه کنند. وی ادامه میدهد: در جامعه آنچه برای همگان اهمیت دارد احساس امنیت است نه خود امنیت.
همانطور که پیامبر عظیمالشأن ما حضرت محمد (ص) فرمودند: سلامت و امنیت دو نعمت پنهان جامعه هستند.
مثلاً امنیت شغلی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی از اهم مسائل در هر جامعه است. اما برای روشن شدن اهمیت احساس امنیت نسبت به امنیت مثالی میزند، مثلاً اگر همسر یا فرزند شما از خانه خارج شود تا زمانی که به خانه بازمیگردد باید کنار او کلی احساس ناامنی کنید که بلایی سر او نیاید یا اینکه در برخی جلسات که زنان حضور مییابند، افرادی آنها را به سمت فساد سوق میدهند. این جرمشناس با اینکه اجرای قانون برخورد با تولید و توزیعکنندگان سلاح سرد در جامعه را در ایجاد امنیت بیتأثیر نمیداند اما معتقد است، این موضوع معلول است، اگر برخورد با معلول شدید شود، علت هم شدید میشود، مثلاً برخوردهای غیرمنطقی درخصوص حمل سلاح سرد باعث میشود برخی از نوجوانان و جوانان با حمل مخفیانه چاقو نوعی احساس قهرمانی و قدرت دروغین میکنند و بعد آن را یواشکی به دوست خود نشان میدهند یعنی برخوردهای نامطلوب اگر معلول شود، علت را بیدار میکند. بعد از این موضوع باید فرهنگ عمومی جامعه را بالا برد و بعد هم ضابطان دادگستری باید حضور خود را در سطح جامعه بیشتر کنند تا افراد چه از جهت استضعاف خود و چه از جهت فرافکنی استکبارانهشان از سلاح سرد استفاده نکنند.
دکتر باهر با اشاره به تجربههای ناموفق درخصوص برخوردهای انتظامی با ماهواره و مواردی از این قبیل میگوید: طرح جمعآوری ماهواره یا برخورد با عوامل فساد تنها باعث شد تا یک عدهای خاص مانند نصاب و فروشنده ماهواره و یا کسانی که خانههای مجردی خود را بهصورت مخفیانه در اختیار افراد فاسد قرار میدهند به سود زیادی برسند. ما باید در تدوین و اجرای قوانین کاری کنیم که به نفع اکثر جامعه تمام شود. باید قبل از اینکه زخممان چرکین شود مداوا کنیم تا نیاز به انجام جراحی نداشته باشیم. این استاد دانشگاه با اشاره به نقش مهم حاکمیت در جامعه اظهار میدارد: رابطه حاکمیت با جامعه باید مثل رابطه پدر و مادر باشد نه مانند رابطه ناپدری و نامادری، اگر این جنبه حفظ شود حتماً به نتیجه مطلوب خواهیم رسید، مثلاً خود من رابطهام با اعضای خانوادهام به جای اینکه خشن باشد، یک رابطه صمیمی است یعنی سعی میکنیم به آنها آگاهی داده و با دلسوزی با آنها برخورد کنیم، وگرنه برخوردهای خشن و قهرآمیز نه تنها مشکل را حل نمیکند بلکه مشکلات دیگری نیز ایجاد میکند مثلاً شخصی که دندانش دچار پیوره شده است اگر به سراغ یک جراح دندانپزشک نرود و پیش یک دندانپزشک معمولی برود که تخصص لازم را نداشته باشد ممکن است هنگام کشیدن دندان عفونت وارد خون او شده و دچار سکته قلبی و مغزی شود.
پروفسور باهر ادامه میدهد: بعضی موقعها حتی وقوع یک بحران ساده هم با مدیریت شایسته قابل پیشگیری است و اگر اتفاق هم افتاده باشد قابل پیگیری است. من برخوردهای خشن و انتظامی را جز در موارد نادر لازم نمیبینم، مگر زمانی که فرهنگ یک جامعه به درستی ساخته شود و به زمینههای آن هم توجه لازم شود و ضابطان دادگستری هم کار خود را بهخوبی انجام دهند آن موقع میتوان از برخوردهای انتظامی استفاده کرد همچنین باید سعی شود کسانی را برای ارشاد و راهنمایی مردم مخصوصاً جوانان به کار گمارد که مورد تأیید اهل نظر باشند.
