ایران و سوریه، گام‌های روبه‌جلو

در حالی که برخی معتقدند رابطه ایران و سوریه یک رابطه یکجانبه به نفع دمشق بوده است، واقعیت آن است که رابطه دو کشور همواره یک رابطه دوجانبه بوده و برای هر یک از آنها به نوبه خود دارای منافع بیشماری بوده است. در واقع تا کنون هر دو کشور از روابط خوب خود با یکدیگر به نحو بهینه استفاده کرده‌اند. بر این اساس طی سال‌های گذشته، رابطه با سوریه از چند جهت برای جمهوری اسلامی ایران سودآور بوده است. نخست آنکه سوریه تلاش زیادی کرد تا جنگ ایران و عراق به عنوان جنگ فارس و عرب مطرح نشود وجنگ قومی در منطقه شعله ور نگردد. همچنین سوریه توانست در سال 1361، با بستن لوله‌های نفت که روزانه 500 هزار بشکه نفت شمال عراق را به ساحل شرقی دریای مدیترانه می‌رساند، ضربه بزرگی بر اقتصاد این رژیم که در حال جنگ با ایران بود، وارد نماید. این اقدامات تا جایی پیش رفت که سوریه تمامی راه‌های دریایی، زمینی و هوایی خود را روی عراق بست. این سیاست نیز ضربه بزرگی به پیکره رژیم بعث وارد کرد؛ زیرا راه ارتباطی عراق به اروپا از سوریه عبور می‌کرد و مواد غذایی و نیز ادوات جنگی و مهمات از راه ترکیه به سوریه و سپس از طریق خاک کردستان عراق وارد می‌شد. همین‌طور اکثر قطارهایی که بار و مسافر به عراق منتقل و نیز هواپیماهایی که به مقصد عراق حرکت می‌کردند، از سوریه می‌گذشتند. از سوی دیگر در اوج تحریم تسلیحاتی ایران در جنگ تحمیلی، سوریه توانست سلاح‌های پیشرفته دفاعی را در اختیار جمهوری اسلامی ایران قرار دهد. در حال حاضر نیز سوریه بزرگترین بازار صدور کالاهای صنعتی جمهوری اسلامی ایران به ویژه خودرو می‌باشد. در ابعاد منطقه ای، ایران توانست از طریق سوریه، رابطه خود را با لبنان تعمیق نماید. این اقدام یک اهمیت راهبردی برای ایران در پی‌داشت. همچنین سوریه بارها مانع اجماع کشورهای عضو اتحادیه عرب علیه ایران در جنگ تحمیلی گردید. به طور مثال سوریه اجلاس سران کشورهای عرب که در ماه می 1982 جهت حمایت از عراق برگزار شد را تحریم و برای عدم موفقیت آن تلاش نمود. سوریه توانست به همراه الجزایر، ‌‌لیبی و سازمان آزادیبخش فلسطین مانع اجماع جهان عرب ‌ علیه ایران در آن مقطع گردد. علاوه بر این، سوریه تلاش فراوانی را برای کاهش فشار‌های کشورهای عربی به خصوص عربستان سعودی و کشورهای عربی خلیج فارس بر ایران نموده است. ضمناً در بعضی از بحران‌های رابطه ایران و کشورهای عربی، سوریه با پا درمیانی توانسته رابطه ایران و آن کشورها را بهبود بخشد. از سوی دیگر رابطه با ایران، دست کم از چند جهت برای سوریه دارای اهمیت بوده است. نخست آنکه طی سال‌های گذشته، نقش منطقه‌ای سوریه در اثر رابطه با جمهوری اسلامی ایران، افزایش یافته است. بعد از حمله عراق به کویت و اشغال این کشور توسط رژیم صدام، سوریه به خاطر عدم همراهی با صدام در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، مورد احترام بین‌المللی و منطقه‌ای قرار گرفت. همچنین ایران با استفاده از روابط خوب خود با ترکیه توانست به میانجیگری بین ترکیه و سوریه که در آستانه درگیری قرار گرفته بودند، بپردازد و مانع ایجاد جنگ بین دو کشور همسایه گردد. علاوه بر این ایران همواره در صدور انرژی به سوریه، با دست باز عمل کرده و حتی در برخی مواقع با قیمتی پایین‌تر از نرخ انرژی در بازارهای جهانی، به این کشور نفت صادر کرده است. ضمناً سوری‌ها درآمدهای زیادی از سفر ایرانیان به این کشور جهت زیارت عتبات عالیات کسب می‌کنند.
به طور کلی در حال حاضر روابط سیاسی ایران با سوریه تقریباً در یک راستاست؛ هم ایرانی‌ها و هم سوری‌ها دشمن مشترکی به نام اسرائیل دارند. در ارتباط با مسائل فلسطین نیز اشتراک دیدگاه زیادی میان دو کشور وجود دارد. ضمن آنکه غرب و آمریکا همان طور که با ایران مسأله دارد، با سوریه نیز دارای مشکل است. همین امر باعث شده روابط دو کشور در جنبه‌ها و ابعاد مختلف از رشد قابل توجهی برخوردار باشد. در مجموع روابط ایران و سوریه از دیرینه ترین و ممتازترین روابط کشورهای منطقه است. ایران و سوریه با ثبات ترین رابطه را در منطقه داشته‌اند و این رابطه می‌تواند برای دیگر کشورهای منطقه و اسلامی نیز الگو قرار گیرد. روابط ایران و سوریه نشان می‌دهد که تمام کشورهای منطقه می‌توانند برای دستیابی به منافع بلندمدت، از بسیاری از اختلافات سطحی چشم پوشی کنند.